Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 80

Mokṣadharma 80

Language
Sanskrit

Contents

80.1

janamejaya uvāca- sāṃkhyaṃ yogaḥ pāñcarātraṃ vedāraṇyakameva ca
jñānānyetāni brahmarṣe lokeṣu pracaranti ha

80.2

kimetānyekaniṣṭhāni pṛthaṅgiṣṭhāni vā mune
prabrūhi vai mayā pṛṣṭaḥ pravṛttiṃ ca yathākramam

80.3

vaiśampāyana uvāca- jajñe bahujñaṃ paramamyudāraṃ yaṃ dvīpamadhye sutamātmayogāt
parāśarātsatyavatī maharṣi tasmai namo'jñānatamomudāya

80.4

pitāmahārthaṃ pravadanti ṣaṣṭhaṃ maharṣimārṣayavibhūtiyuktam
nārāyaṇasyāṃśajamekaputraṃ dvaipāyanaṃ vedamahānidhānam

80.5

tamādikāleṣu mahāvibhūtirnārāyaṇo brahmamahānidhānam
sasarja putrārthamudāratejā vyāsaṃ mahātmānamajaṃ purāṇam

80.6

janamejaya uvāca- tvayaiva kathitaṃ pūrva sambhave dvijasattama
vasiṣṭhasya sutaḥ śaktiḥ śaktiputraḥ parāśaraḥ

80.7

parāśarasya dāyādaḥ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ
bhūyo nārāyaṇasutaṃ tvamevainaṃ prabhāṣase

80.8

kimataḥ pūrvajaṃ janma vyāsasyāmitatejasaḥ
kathayasvottamamate janma nārāyaṇodbhavam

80.9

vaiśampāyana uvāca- vedārthānvettu kāmasya dharmiṣṭhasya taponidheḥ
gurorme jñānaniṣṭhasya himavatpāda āsataḥ

80.10

kṛtvā bhāratamākhyānaṃ tapaḥśrāntasya dhīmataḥ
śuśrūṣāṃ tatparā rājan kṛtavanto vayaṃ tadā

80.11

sumantujaiminiścaiva pailaśca sudṛḍhavrataḥ
ahaṃ caturthaḥ śiṣyo vai śuko vyāsatmajastathā

80.12

ebhiḥ parivṛto vyāsaḥ śiṣyaiḥ pañcabhiruttamaiḥ
śuśubhe himavatpāde bhūtairbhūtapatiryathā

80.13

vedānāvartayansāṅgānbhāratārthāṃśca sarvaśaḥ
tamekamanasaṃ dāntaṃ yuktā vayamupāsmahe

80.14

kathāntare'tha kasmiṃścitpṛṣṭo'smābhirdvijottamaḥ
vedārthānbhāratārthāṃśca janma nārāyaṇattathā

80.15

sa pūrvamuktvā vedārthān bhāratārthāṃśca tattvavit
nārāyaṇādidaṃ janma vyāhartumupacakrame

80.16

śa‍ṛṇudhvamākhyānavaramidamāṣayamuttamam
ādikālodbhavaṃ viprāstapasā'dhigataṃ mayā

80.17

prāpte prajāvisarge vai saptame padmasaṃbhave
nārāyaṇo mahāyogī śubhāśubhavirvājitaḥ

80.18

sasṛje nābhitaḥ pūrvaṃ brahmāṇamamitaprabhaḥ
tataḥ sa prādurabhavaddhainaṃ vākyamabravīt

80.19

mama tvaṃ nābhito jātaḥ prajāsargakaraḥ prabhuḥ
sṛja prajāstvaṃ vividhā brahmansajaḍapaṇḍitāḥ

80.20

sa evamukto vimukhaścintāvyāsulamānasaḥ
praṇamya varadaṃ devamuvāca harimīśvaram

80.21

kā śaktirmama deveśa prajāḥ sraṣṭuṃ namo'stu te
aprajñāvānahaṃ deva vidhatsva yadanantaram

80.22

sa evamukto bhagavānbhūtvā'thāntarhitastataḥ
cintayāmāsa deveśo buddhiṃ buddhimatāṃ varaḥ

80.23

svarūpiṇī tato buddhirupatasthe hariṃ prabhum
yogena caināṃ niryogaḥ svayaṃ niyayuje tadā

80.24

sa tāmaiśvaryayogasthāṃ buddhiṃ gatimatīṃ satīm
uvāca vacanaṃ devo buddhiṃ vai prabhuravyayaḥ

80.25

brahmāṇaṃ praviśasveti lokasṛṣṭyarthasiddhaye
tatastamīśvarādiṣṭā buddhiḥ kṣipraṃ viveśa sā

80.26

athainaṃ buddhisaṃyuktaṃ punaḥ sa dadṛśe hariḥ
bhūyaścaiva vacaḥ prāha sṛjemā vividhāḥ prajāḥ

80.27

bāḍhamityeva kṛtvā'sau yathā''jñāṃ śirasā hareḥ
evamuktvā sa bhagavāṃstatraivāntaradhīyata

80.28

prāpa cainaṃ muhūrtena saṃsthānaṃ daivasaṃjñitam
tāṃ caiva prakṛtiṃ prāpya ekībhāvagato'bhavat

80.29

athāsya buddhirabhavatpunaranyā tadā kila
sṛṣṭāḥ prajā imāḥ sarvā brahmaṇā parameṣṭhinā

80.30

daityadānavagandharvarakṣogaṇasamākulā
jātā hīyaṃ vasumatī bhārākrāntā tapasvinī

80.31

bahavo balinaḥ pṛthvyāṃ daityadānavarākṣasāḥ
bhaviṣyanti tapoyuktā varān prāpsyanti cottamān

80.32

avaśyameva taiḥ sarvairvaradānena darpitaiḥ
bādhitavyāḥ suragaṇā ṛṣayaśca tapodhanāḥ

80.33

tatra nyāyyamidaṃ kartuṃ bhārāvataraṇaṃ mayā
atha nānāsamudbhūtairvasudhāyāṃ yathākramam

80.34

nigraheṇa ca pāpānāṃ sādhūnāṃ pragraheṇa ca
iyaṃ tapasvinī satyā dhārayiṣyati medinī

80.35

mayā hyeṣā hi dhriyate pātālasthena bhoginā
mayā dhṛtā dhārayati jagadviśvaṃ carācaram

80.36

tasmātpṛthivyāḥ paritrāṇaṃ kariṣye saṃbhavaṃ gataḥ
evaṃ sa cintayitvā tu bhagavānmadhusūdanaḥ

80.37

rūpāṇyanekānyasṛjatprādurbhāve bhavāya saḥ
vārāhaṃ nārasiṃhaṃ ca vāmanaṃ mānuṣaṃ tathā

80.38

ebhirmayā nihantavyā durvinītāḥ surārayaḥ
atha bhūyo jagatsraṣṭā bhoḥśabdenānunādayan

80.39

sarasvatīmuccacāra tatra sārasvato'bhavat
apāntaratamā nāma suto vāksaṃbhavaḥ prabhuḥ

80.40

bhūtabhavyabhaviṣyajñaḥ satyavādī dṛḍhavrataḥ
tamuvāca nataṃ mūrdhnā devānāmādiravyayaḥ

80.41

vedākhyāne śrutiḥ kāryā tvayā matimatāṃ vara
tasmātkuru yathājñaptaṃ mamaitadvacanaṃ mune

80.42

tena bhinnāstadā vedā prabhoḥ svāyaṃbhuventare
tatastutoṣa bhagavānharistenāsya karmaṇā

80.43

tapasā ca sutaptena yamena niyamena ca
manvantareṣu putra tvamevameva pravarttakaḥ

80.44

bhaviṣyasyacalo brahmannapradhṛṣyaśca nityaśaḥ
punastiṣye ca saṃprāpte kuravo nāma bhāratāḥ

80.45

bhaviṣyanti mahātmāno rājānaḥ prathitā bhuvi
teṣāṃ tvattaḥ prasūtānāṃ kulabhedo bhaviṣyati

80.46

parasparavināśārthaṃ tvāmṛte dvijasattama
tatrāpyanekadhā vedānbhetsyase tapasā'nvitaḥ

80.47

kṛṣṇe yuge ca saṃprāpte kṛṣṇavarṇo bhaviṣyasi
dharmāṇāṃ vividhānāṃ ca kartā jñānakarastathā

80.48

bhaviṣyasi tapoyukto na ca rāgādvimokṣyase
vītarāgaśca putraste paramātmā bhaviṣyati
maheśvaraprasādena naitadvacanamanyathā

80.49

yaṃ mānasaṃ vai pravadanti viprāḥ pitāmahasyottamabuddhiyuktam
vasiṣṭhamagryaṃ ca taponidhānaṃ yasyātisūrya vyatiricyate bhāḥ

80.50

tasyānvaye cāpi tato maharṣiḥ parāśaro nāma mahāprabhāvaḥ
pitā sa te vedanidhirvariṣṭho mahātapā vai tapaso nivāsaḥ

80.51

kānīnagarbhaḥ pitṛkanyakāyāṃ tasmādṛṣestvaṃ bhavitā ca putraḥ

80.52

bhūtabhavyabhaviṣyāṇāṃ chinnasarvārthasaṃśayaḥ
ye vyatikrāntakāḥ pūrvaṃ sahasrayugaparyayāḥ

80.53

tāṃśca sarvānmayoddiṣṭāndrakṣyase tapasā'nvitaḥ
punardrakṣyasi cānekasahasrayugaparyayān

80.54

anādinidhanaṃ loke cakrahastaṃ ca māṃ mune
anudhyānānamama mune naitadvacanamanyathā

80.55

bhaviṣyati mahāsattva khyātiścāpyatulā tava
śanaiścaraḥ sūryaputro bhaviṣyati manurmahān

80.56

tasminmanvantare caiva manvādigaṇapūrvakaḥ
tvameva bhavitā vatsa matprasādānna saṃśayaḥ

80.57

yatkiṃcidvidyate loke sarvaṃ tanmadviceṣṭitam
anyo hyanyaṃ cintayati svacchandaṃ vidadhāmyaham

80.58

evaṃ sārasvatamṛṣimapāntaratamaṃ tathā
uktvā vacanamīśānaḥ sādhayasvetyathābravīt
so'haṃ tasya prasādena devasya harimedhasaḥ

80.59

apāntaratamā nāma tato jāto''jñayā hareḥ
punaśca jāto vikhyāto vasiṣṭhakulanandanaḥ

80.60

tadetatkathitaṃ janma mayā pūrvakamātmanaḥ
nārāyaṇaprasādena tathā nārāyaṇāṃśajam

80.61

mayā hi sumahattaptaṃ tapaḥ paramadāruṇam
purā matimatāṃ śreṣṭhāḥ parameṇa samādhinā

80.62

etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ yanmāṃ pṛcchatha putrakāḥ
pūrvajanma bhaviṣyaṃ ca bhaktānāṃ snehato mayā

80.63

vaiśampāyana uvāca- eṣa te kathitaḥ pūrvaṃ saṃbhavo'smadgurornṛpa
vyāsasyākliṣṭamanaso yathāpṛṣṭaḥ punaḥ śṛṇu

80.64

sāṃkhyaṃ yogaḥ pāñcarātraṃ vedāḥ pāśupataṃ tathā
jñānānyetāni rājarṣe viddhi nānāmatāni vai

80.65

sāṃkhyasya vaktā kapilaḥ paramarṣiḥ sa ucyate
hiraṇyagarbho yogasya vettā nānyaḥ purātanaḥ

80.66

apāntaratamāścaiva vedācāryaḥ sa ucyate
prācīnagarbhaṃ tamṛṣiṃ pravadantīha kecana

80.67

umāpatirbhūtapatiḥ śrīkaṇṭho brahmaṇaḥ sutaḥ
uktavānidamavyagro jñānaṃ pāśupataṃ śivaḥ

80.68

pāñcarātrasya kṛtsnasya vettā tu bhagavānsvayam
sarveṣu ca nṛpaśreṣṭha jñāneṣveteṣu dṛśyate

80.69

yathāgamaṃ yathājñānaṃ niṣṭhā nārāyaṇaḥ prabhuḥ
na cainamevaṃ jānanti tamobhūtā viśāmpate

80.70

tameva śāstrakartāraḥ pravadanti manīṣiṇaḥ
niṣṭhāṃ nārāyaṇamṛṣiṃ nānyo'stīti vaco mama

80.71

niḥsaṃśayeṣu sarveṣu nityaṃ vasati vai hariḥ
sasaṃśayānhetubalānnādhyāvasati mādhavaḥ

80.72

pāñcarātravido ye tu yathākramaparā nṛpa
ekāntabhāvopagatāste hariṃ praviśanti vai

80.73

sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca sanātane dve vedāśca sarve nikhilena rājan
sarvaiḥ samastairṛṣibhirnirukto nārāyaṇo viśvamidaṃ purāṇam

80.74

śubhāśubhaṃ karma samīritaṃ yatpravartate sarvalokeṣu kiṃcit
tasmādṛṣestadbhavatīti vidyāddidyantarikṣe bhuvi cāpsu ceti

80.74.p1

13546

80.74.p2

iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi dvaipāyanotpattau ūnapañcāśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 349

Linked texts (5)