Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 82

Mokṣadharma 82

Language
Sanskrit

Contents

82.1

brahmovāca—
śṛṇu putra yathā hyeṣa puruṣaḥ śāśvato'vyayaḥ
akṣayaścāprameyaśca sarvagaśca nirucyate

82.2

na sa śakyastvayā draṣṭuṃ mayā'nyairvā'pi sattama
saguṇairnirguṇairviśvo jñānadṛśyo hyasau smṛtaḥ

82.3

aśarīraḥ śarīreṣu sarveṣu nivasatyasau
vasannapi śarīreṣu na sa lipyati karmabhiḥ

82.4

mamāntarātmā tava ca ye cānye dehasaṃjñitāḥ
sarveṣāṃ sākṣibhūto'sau na grāhyaḥ kenacitkvacit

82.5

viśvamūrdhā viśvabhujo viśvapādākṣināsikaḥ
ekaścarati kṣetreṣu svairacārī yathāsukham

82.6

kṣetrāṇi hi śarīrāṇi bījaṃ cāpi śubhāśubham
tāni vetti sa yogātmā tataḥ kṣetrajña ucyate

82.7

nāgatirna gatistasya jñeyā bhūteṣu kenacit
sāṃkhyena vidhinā caiva yogena ca yathākramam

82.8

cintayāmi gatiṃ cāsya na gatiṃ vedmi cottarām
yathājñānaṃ tu vakṣyāmi puruṣaṃ tu sanātanam

82.9

tasyaikatvaṃ mahattvaṃ ca sa caikaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ
mahāpuruṣaśabdaṃ sa bibhartyekaḥ sanātanaḥ

82.10

eko hutāśo bahudhā samidhyate ekaḥ sūryastapaso yonirekā
eko vāyurbahudhā vāti loke mahodadhiścāmbhasāṃ yonirekaḥ
puruṣañcaiko nirguṇo viśvarūpastaṃ nirguṇaṃ puruṣaṃ cāviśanti

82.11

hitvā guṇamayaṃ sarvaṃ karma hitvā śubhāśubham
ubhe satyānṛte tyaktvā evaṃ bhavati nirguṇaḥ

82.12

acintyaṃ cāpi taṃ jñātvā bhāvasūkṣmaṃ catuṣṭayam
vicarecco'sasannaddhaḥ sa gacchetpuruṣaṃ śubham

82.13

evaṃ hi paramātmānaṃ kecidicchanti paṇḍitāḥ
ekātmānaṃ tathātmānamapare jñānacintakāḥ

82.14

tatra yaḥ paramātmā hi sa nityaṃ nirguṇaḥ smṛtaḥ
sa hi nārāyaṇo jñeyaḥ sarvātmā puruṣo hi saḥ

82.15

na lipyate phalaiścāpi padmapatramivāmbhasā
karmātmā tvaparo yo'sau mokṣabandhaiḥ sa yujyate

82.16

sa saptadaśakenāpi rāśinā yujyate ca saḥ
evaṃ bahuvidhaḥ proktaḥ puruṣaste yathākramam

82.17

yattatkṛtsnaṃ lokatantrasya dhāma vedyaṃ paraṃ bodhanīyaḥ sa boddhā
mantā mantavyaṃ prāśitā prāśanīyaṃ ghrātā ghreyaṃ sparśita sparśanīyam

82.18

draṣṭā draṣṭavyaṃ śrāvitā śrāvaṇīyaṃ jñātā jñeyaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ ca
yadvai proktaṃ tāta samyakpradhānaṃ nityaṃ caitacchāśvataṃ cāvyayaṃ ca

82.19

yadvai sūte dhāturādyaṃ vidhānaṃ tadvai viprāḥ pravadante'niruddham
yadvai loke vaidikaṃ karma sādhu āśīryuktaṃ taddhi tasyaiva bhāvyam

82.20

devāḥ sarve munayaḥ sādhuśāntāstaṃ prāgvaṃśe yajñabhāgaṃ bhajante
ahaṃ brahmā ādya īśaḥ prajānāṃ tasmājjātastvaṃ ca mattaḥ prasūtaḥ

82.21

matto jagajjaṅgamaṃ sthāvaraṃ ca sarve vedāḥ sarahasyā hi putra

82.22

caturvibhaktaḥ puruṣaḥ sa krīḍati yathecchati
evaṃ sa bhagavānsvena jñānena pratibodhitaḥ

82.23

etattte kathitaṃ putra yathāvadanupṛcchataḥ
sāṃkhyajñāne tathā yoge yathāvadanuvarṇitam

82.23.p1

[13596 ]

82.23.p2

iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi nārāyaṇīyasamāptau ekapañcāśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ|| 351

Linked texts (4)