Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 9

Mokṣadharma 9

Language
Sanskrit

Contents

9.1

yudhiṣṭhira uvāca- atikrāmati kāle'smin sarvabhūtabhayāvahe
kiṃ śreyaḥ pratipadyeta tanme brūhi pitāmaha

9.2

bhīṣma uvāca- atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam
pituḥ putreṇa saṃvādaṃ taṃ nibodha yudhiṣṭhira

9.3

dvijāteḥ kasyacitpārtha svādhyāyaniratasya vai
putro babhūva medhāvī medhāvī nāma nāmataḥ

9.4

so'bravītpitaraṃ putraḥ svādhyāyakaraṇe ratam
mokṣadharmeṣvakuśalaṃ mokṣadharmavicakṣaṇaḥ

9.5

putra uvāca-dhīraḥ kiṃsvittāta kuryātprajānan kṣipraṃ hyāyurhrasate mānavānām
pitastathā''khyāhi yathārthayogaṃ samānupūrvyā yena dharmaṃ careyam

9.6

pitovāca - adhītya vedānbrahmacaryeṣu putra putrānicchetpāvanārthaṃ pitṝṇām
agnīnādhāya vidhivacceṣṭayajño vanaṃ praviśyātha munirvabhūṣet

9.7

putra uvāca —
evamabhyāhate loke sarvataḥ parivārite
amoghāsu patantīṣu kiṃ dhīra iva bhāṣase

9.8

pitovāca -
kathamabhyāhato lokaḥ kena vā parivāritaḥ
amoghāḥ kāḥ patantīha kiṃ nu bhīṣayasīva mām

9.9

putra uvāca -
mṛtyunā'bhyāhato loko jarayā parivāritaḥ
ahorātrāḥ patantīme tacca kasmānna buddhyase

9.10

yadā'hameva jānāmi na mṛtyustiṣṭhatīti ha
so'haṃ kathaṃ pratīkṣiṣye jñānenāpihitaścaran

9.11

rātryāṃ rātryāṃ vyatītāyāmāyuralpataraṃ yadā
gādhodake matsya iva sukhaṃ vindeta kastadā

9.12

puṣpāṇīva vicinvantamanyatra gatamānasam
anavāpteṣu kāmeṣu mṛtyurabhyeti mānavam

9.13

śvaḥkāryamadya kurvīta pūrvāhne cāparāṇikam
na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtaṃ vā'sya na vā kṛtam

9.14

adyaiva kuru yacchreyo mā tvāṃ kālo'tyagānmahān
ko hi jānāti kasyādya mṛtyukālo bhaviṣyati

9.15

akṛteṣveva kāryeṣu mṛtyurvai saṃprakarṣati
yuvaiva dharmaśīlaḥ syādanimittaṃ hi jīvitam

9.16

kṛte dharme bhavetprītiriha pretya ca śāśvatī
mohena hi samāviṣṭaḥ putradārārthamudyataḥ

9.17

kṛtvā kāryamakāryaṃ vā tuṣṭimeṣāṃ prayacchati
taṃ putrapaśusaṃpannaṃ vyāsaktamanasaṃ naram

9.18

suptaṃ vyāghraṃ mahaugho vā mṛtyurādāya gacchati
saṃcinvānakamevainaṃ kāmānāmatitṛptakam

9.19

vṛkīvoraṇamāsādya mṛtyurādāya gacchati
idaṃ kṛtamidaṃ kāryamidamanyatkṛtākṛtam

9.20

evamīhāsamāyuktaṃ mṛtyurādāya gacchati
kṛtānāṃ phalamaprāptaṃ kāryāṇāṃ karmasaṅginām

9.21

kṣetrāpaṇagṛhāsaktaṃ mṛtyurādāya gacchati
durbalaṃ balavantaṃ ca prājñaṃ śūraṃ jaḍaṃ kavim

9.22

aprāptasarvakāmārthaṃ mṛtyurādāya gacchati
mṛtyurjarā ca vyādhiśca duḥkhaṃ cānekakāraṇam

9.23

asaṃtyājyaṃ yadā martyaiḥ kiṃ svastha iva tiṣṭhasi
jātamevāntako'ntāya jarā cābhyeti dehinam

9.24

anuṣaktā dvayenaite bhāvāḥ sthāvarajaṅgamāḥ
na mṛtyusenāmāyāntīṃ jātu kaścitprabādhate

9.25

balātsatyamṛte tvekaṃ satye hyamṛtamāśritam
mṛtyorvā gṛhametadvai yā grāme vasato ratiḥ

9.26

devānāmeṣa vai goṣṭho yadaraṇyamiti śrutiḥ
nibandhanī rajjureṣā yā grāme vasato ratiḥ

9.27

chittvaināṃ sukṛto yānti naināṃ chindanti duṣkṛtaḥ
yo na hiṃsati sattvāni manovākkarmahetubhiḥ

9.28

jīvitārthāpanayanaiḥ prāṇibhirna sa baddhyate
tasmātsatyavratācāraḥ satyavrataparāyaṇaḥ

9.29

satyakāmaḥ samo dāntaḥ satyenaivāntakaṃ jayet
amṛtaṃ caiva mṛtyuśca dvayaṃ dehe pratiṣṭhitam

9.30

mṛtyurāpadyate mohātsatyenāpadyate'mṛtam
so'haṃ satyamahiṃsārthī kāmakrodhabahiṣkṛtaḥ

9.31

samāśritya sukhaṃ kṣemī mṛtyuṃ hāsyāmyamṛtyuvat
śāntiyajñarato dānto brahmayajñe sthito muniḥ

9.32

vāṅmanaḥkarmayajñaśca bhaviṣyāmyudagāyane
paśuyajñaiḥ kathaṃ hiṃsrairmādṛśo yaṣṭumarhati

9.33

antavadbhiruta prājñaḥ kṣatrayajñaiḥ piśācavat
ātmanyevātmanā jāta ātmaniṣṭho'prajaḥ pitaḥ

9.34

ātmayajño bhaviṣyāmi na māṃ tārayati prajā
yasya vāṅmanasī syātāṃ samyak praṇihite sadā

9.35

tapastyāgaśca yogaśca sa taiḥ sarvamavāpnuyāt
nāsti vidyāsamaṃ cakṣurnāsti vidyāsamaṃ phalam

9.36

nāsti rāgasamaṃ duḥkhaṃ nāsti tyāgasamaṃ sukham

9.37

naitādṛśaṃ brāhmaṇasyāsti vittaṃ yathaikatā samatā satyatā ca
śīle sthitirdaṇḍavidhānamārjavaṃ tatastataścoparamaḥ kriyābhyaḥ

9.38

kiṃ te dhanairbāndhavairvā'pi kiṃ te kiṃ te dārairbrāhmaṇa yo mariṣyasi
ātmānamanviccha guhāṃ praviṣṭaṃ pitāmahāste ka gatāḥ pitā ca

9.39

bhīṣma uvāca —
putrasyaitadvacaḥ śrutvā tathā'kārṣītpitā nṛpa
tathā tvamapi vartasva satyadharmaparāyaṇaḥ

9.39.p1

[9820]

9.39.p2

iti śrīmadbhā0 śāntiparvaṇi mokṣadharma0 pitāputrasaṃvāde saptasaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ||277

Linked texts (3)