<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Naradapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.narada) › 1.32

# Naradapurana 1.32

Nāradapurāṇa 1.32

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.32.51](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.51) — 1 part

### [1.32.1](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.1)

sanaka uvāca  
evaṃ karmapāśaniyantritajantatavaḥ svargādipuṇyasthāneṣu puṇyabhogamanubhūya yātīva duḥkhataraṃ pāpaphalamanubhūya prakṣīṇakarmā vaśeṣeṇāmuṃ lokamāgatya sarvabhayavihvaleṣu mṛtyubādhāsaṃyuteṣusthāvarādiṣu jāyate /  
vṛkṣagulmalatāvallīgirayaśca tṛṇāni ca /  
sthāvarā iti vikhyātā mahāmohasamāvṛtāḥ //

### [1.32.2](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.2)

sthāvaratve pṛthivyāmutpabījāni jalasekānupadaṃ susaṃskārasāmagrīvaśādantaruṣmaprapācitānyucchūnatvamāpadya tato mūlabhāvaṃ tanmūlādaṅkurotpattistasmādapi parṇakāṇḍanālādikaṃ kāṇḍeṣu ca prasavamāpadyante teṣu ca puṣpasaṃbhavaḥ //

### [1.32.3](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.3)

tāni puṣpāṇi kānicidaphalāni kānicitphalahetubhūtāni teṣu puṣpeṣu vṛddhabhāveṣu satsu tatpuṣpamūlatastuṣotpattirjāyate teṣu tuṣu bhoktṝṇāṃ prāṇināṃ saṃskārasāmagrīvaśāddhimaraśmikiraṇāsannatayā tadoṣadhirasastuṣāntaḥ praviśya kṣīrabhāvaṃ sametya svakāle taṇḍulākāratāmupagamya prāṇināṃ bhogasaṃskāravaśātsaṃvatsare phalinaḥ syuḥ //

### [1.32.4](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.4)

sthāvaratve 'pi bahukālaṃ vānarādibhirbhujyamānā hi cchedanadavāgnidahanaśītātapādiduḥkhamanubhūya mriyate /  
tataśca krimayo bhūtvā sadāduḥkhabahulāḥ kṣaṇārdhdaṃ jīvantaḥ kṣaṇārdhdaṃ mriyamāṇā balavatprāṇipīḍāyāṃ nivārayitumakṣamāḥ śītavātādikleśabhūyiṣṭhā nityaṃ kṣudhākṣudhitā malamūtrādiṣu sacaranto duḥkhamanubhavanti //

### [1.32.5](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.5)

tata eva padmayonimāgatya balavadvādhodvejitā vṛthodvegabhūyiṣṭhāḥ kṣutkṣāntā nityaṃ vanacāriṇo mātṛṣvapi viṣayāturā vātādikleṣabahulāḥ kaśmiṃścijjanmani tṛṇāśanāḥ kasmiṃścijjanmani māṃsāmedhyādyadanāḥ kasmiṃścijjanmani kandamūlaphalāśanā durbalaprāṇipīḍāniratā duḥkhamanubhavanti //

### [1.32.6](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.6)

aṇḍajatve 'pi vātāśanāmāṃsāmedhyādyaśanāśca parapīḍāparāyaṇā nityaṃ duḥkhabahulā grāmyapaśuyonimāgatā api svajātiviyogabhārodvahanapāśādibandhanatāḍanahalādidhāraṇādisarvaduḥkhānyanubhavanti //

### [1.32.7](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.7)

evaṃ bahuyoniṣu saṃbhrāntāḥ krameṇa mānuṣaṃ janma prāpnuvanti /  
kecicca puṇyaviśeṣādyutkrameṇāpi manuṣyajanmāśnuvate //

### [1.32.8](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.8)

manuṣyajanma nāpi ca carmakāracaṇḍālavyādhānāpitarajakakuṃbhakāralohakārasvarṇakāratantuvācasaucikajaṭilasiddhadhāvakalekhakabhṛtakaśāsanahārinīcabhṛtyadraridahīnāṅgādhikāṅgatvādi duḥkhabahulajvaratāpaśītaśleṣmagulmapādākṣiśirogarbhapārśvavedanādiduḥkhamanubhavanti //

### [1.32.9](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.9)

manuṣyatve 'pi yadā strīpuruṣayorvyavāyastatsamayereto yadā jarāyuṃ praviśati tadaiva karmavaśājjantuḥ śukreṇa saha jarāyuṃ praviśya śukraśoṇitakalale pravarttate //

### [1.32.10](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.10)

tadvīryaṃ jīvapraveśātpañcāhātkalalaṃ bhavati arddhamāse /  
palavalabhāvamupetya māse prādeśamātratvamāpadyate //

### [1.32.11](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.11)

tataḥ prabhṛti vāyuvaśāccaitanyābhāve 'pi māturuhye duḥsahatāpalkeśatayaikatra sthātumaśakyatvād bhramati //

### [1.32.12](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.12)

māse dvitīye pūrṇe puruṣākāramātratāmupagamaya māsatritaye pūrṇe karacaraṇādyavayavabhāvamupagamya caturṣu māseṣu gateṣu sarvāvayavānāṃ saṃdhibhedaparijñānaṃ pañcasvatīteṣu nakhānāmabhivyañjakakatā ṣaṭsvatīteṣu nakhasaṃdhiparisphuṭatāmupagamya nābhisūtreṇa puṣyamāṇamamedhyamūtrasiktāṅgaṃ jarāyuṇā bandhitaraktāsthikrimivasāmajjāsnāyukeśādidūṣite kutsite śarīre nivāsinaṃ svayamapyevaṃ paridūṣitadehaṃ mātuśca kaṭvamlalavaṇātyuṣṇabhuktadahyamātmānaṃ dṛṣṭvā dehī pūrvajanmasmaraṇānubhāvātpūrvānubhūtanarakaduḥthāni ca smṛtvāntarduḥkhena ca paridahyamāno māturdehātimūtrādirukṣeṇa dahyamāna evaṃ manasi pralayati //

### [1.32.13](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.13)

aho 'tyantapāpo 'haṃpūrvajanmanibhṛtyāpatyamitrayoṣidgṛhakṣetradhanadhānyādiṣvatyantarāgeṇa kalatrapoṣaṇārthaṃ paradhanakṣetrādikaṃ paśyato haraṇādyupāyairapahyatya kāmāndhatayā parastrīharaṇādikamanubhūya mahāpāpānyācaraṃstaiḥ pāpairahameka evaṃvidhanarakānanubhūya punaḥ sthāvarādiṣu mahāduḥkhamanubhūya saṃprati jarāyuṇā pariveṣṭito 'ntardukhena bahistāpena ca dahyāmi //

### [1.32.14](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.14)

mayā poṣitā dārāśca svakarmavaśādanyato gatāḥ //

### [1.32.15](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.15)

aho dukhaṃ hi dehinām //

### [1.32.16](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.16)

dehastu pāpātsaṃjātastasmātpāpaṃ na kārayet /  
bhṛtyabhitrakalatrārthamanyaddravyaṃ hṛtaṃ mayā //

### [1.32.17](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.17)

tena pāpena dahyāmi jarāyupariveṣṭitaḥ /  
dṛṣṭvānyasya śriyaṃ pūrvaṃ satatpo 'hamasūyayā khitaḥ //

### [1.32.18](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.18)

garbhāgninānudahyeyamidānīmapi pāpakṛt /  
kāyena manasā vācā parapīḍāmakāriṣamtena pāpena dahyāmi tvahameko 'tiduḥkhitaḥ //

### [1.32.19](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.19)

evaṃ bahuvidhaṃ garbhastho janturvilapya svayameva vā //

### [1.32.20](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.20)

ātmānamāśvāsya utpatteranantaraṃ satsaṃgena viṣṇoścaritaśravaṇena ca viśuddhamanā bhūtvā satkarmāṇi nirvartya akhilajagadantarātmanaḥ satyajñānānandamayasya śaktiprabhāvānuṣṭitaviṣṭapavargasya lakṣmīpaternārāyaṇasya sakalasurāsurayakṣagandharvarākṣasapanna gamunikinnarasamūhārcitacaraṇakamalayugaṃ bhaktitaḥ samabhyarcya duḥsahaḥ saṃsāracchedasyakāraṇabhūtaṃ vedarahasyopaniṣadbhiḥ parisphuṭaṃ sakalalokaparāyaṇaṃ hṛdinidhāya duḥkhataramimaṃ saṃskārāgāramatikramiṣyāmīti manasi bhavayati //

### [1.32.21](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.21)

yatastanmātuḥ prasūtisamaye sati garbhasthodehī nāradamune vāyunāparipīḍito mātuścāpi duḥkhaṃ kurvankarmapāśena balādyonimārgānniṣkrāmansakalayātanābhogamekakālabhavamanubhavati //

### [1.32.22](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.22)

tenātikleśena yoniyantrapūḍito garbhānniṣkānto niḥsaṃjñatāṃ yāti //

### [1.32.23](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.23)

taṃ tu bāhyavāyuḥ samujjīvayati /  
bāhyavāyusparśasamanantarameva naṣṭasmṛtipūrvānubhūtākhiladuḥkhāni varttamānānyapi jñānābhāvadavijñāyātyantaduḥkhamanubhavati //

### [1.32.24](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.24)

evaṃ bālatvamāpanno jantustatrāpi svamalamūtralitpadeha ādhyātmikādipīḍyamāno 'pi vaktumaśaktakṣuttṛṣāpīḍito rudite sati stanādikaṃ deyamiti manvānāḥ prayatante //

### [1.32.25](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.25)

evamanekaṃ dehabhogamanyādhīnatayānubhūyamāno daṃśādiṣvapi nivārayitumaśaktaḥ //

### [1.32.26](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.26)

bālyabhāvamāsādya mātāpitrorupādhyāyasya tāḍanaṃ sadā paryaṭanaśīlatvaṃ pāṃśubhasmapaṅkādiṣukrīḍanaṃ sadā kalahaniyatatvāma śucitvaṃ bahuvyāpārābhāsakāryaniyatatvaṃ tadasaṃbhava ādhyātmikaduḥkhamevaṃvidhamanubhavati //

### [1.32.27](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.27)

tatastu taruṇabhāvena dhanārjanamarjitasya rakṣaṇaṃ tasya nāśavyayādiṣu cātyantaduḥkhitā māyayā mohitāḥ kāmakrodhādiduṣṭamanasāḥ sadāsūyāparāyaṇāḥ parasvaparastrīharaṇopāyaparāyaṇāḥ putramitrakalatrādibharaṇopāyacintāparāyaṇā vṛthāhaṅkāradūṣitāḥ putrādiṣu vyādhyādi pīḍiteṣu satsu sarvavyātpiṃ parityajya rogādibhiḥ kleśitānāṃ samīpe svayamādhyātmikaduḥkhena pariplutā vakṣyamāṇaprakāreṇa citāmaśnuvate //

### [1.32.28](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.28)

gṛhakṣetrādikaṃ kama kiñcinnāpi vicāritam /  
samṛddhasya kuṭumbasya kathaṃ bhavati varttanam //

### [1.32.29](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.29)

mama mūladhanaṃ nāsti vṛṣṭiścāpi na varṣati /  
aśvaḥ palāyitaḥ kutra gāvaḥ kiṃ nāgatā mama //

### [1.32.30](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.30)

bālāpatyā ca me bhāryā vyādhito 'haṃ ca nirdhanaḥ /  
avicārātkṛṣirnaṣṭā putrā nityaṃ rudanti ca //

### [1.32.31](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.31)

bhagnaṃ chinnaṃ tu me sadma bāndhavā api dūragāḥ /  
na labhyate varttanaṃ ca rāja bādhātiduḥsahā //

### [1.32.32](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.32)

ripavo māṃ pradhāvante kathaṃ jeṣṭāmyahaṃ ripūn /  
vyavasāyākṣamaścāhaṃ prātpāḥ prāghūrṇakā amī //

### [1.32.33](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.33)

evamatyantacintākulaḥ svaduḥkhāni nivārayitumakṣamo dhigvidhiṃ bhāgyahīnaṃ māṃ kimarthaṃ vidadhe iti daivamākṣipati //

### [1.32.34](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.34)

tathā vṛddhatvamāpanno hīyamānasāro jarāpalitādivyātpadeho vyādhibādhyatvādikamāpannaḥ /  
prakaṃpamānāvayavaśvāsakāsādipīḍito lolāvilalocanaḥ śleṣmaṇyātpakaṇṭhaḥ putradārādibhirbhartsyamānaḥ kadā maraṇamupayāmīti cintākulo mayi mṛte sati madarjitaṃ gṛhakṣetrādikaṃ vastu putrādayaḥ kathaṃ rakṣanti kasya vā bhaviṣyati //

### [1.32.35](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.35)

maddhane parairapahṛte putrādīnāṃ kathaṃ varttanaṃ bhaviṣyatīti mamatāduḥkhaparipluto gāḍhaṃ niḥśvasya svena vayasā kṛtāni karmāṇi punaḥ punaḥ smaran kṣaṇe vismarati ca saṃtatastvāsannamaraṇo //

### [1.32.36](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.36)

vyādhipīḍito 'ntastāpārtaḥ kṣaṇaṃ śayyāyāṃ kṣaṇaṃ mañce ca tatastataḥ paryaṭan kṣuttṛṭūparipūḍitaḥ kiñcinmātramudakaṃ dehītyatikārpaṇyena yācamānastatrāpi jvarāviṣṭānāmudakaṃ na śreyaskaramiti bruvato manasātidveṣaṃ kurvanmanda caitanyo bhavati //

### [1.32.37](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.37)

tataśca hastapādākarṣaṇe na tu kṣamo rudradbhibandhujanairveṣṭito vaktumakṣamaḥ svārjitadhanādikaṃ kasya bhaviṣyatīti cintāparo bāṣpāvilavilocanaḥ kaṇṭhe vuraghurāyamāṇe sati śarīrānniṣkrāntaprāṇo yamadūtairbhartsyamānaḥ pāśayantrito narakādīnpūrvavadaśnute //

### [1.32.38](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.38)

āmalaprakṣayādyadvadagnau dhāmyanti dhātavaḥ /  
tathaiva jīvinaḥ sarva ākarmaprakṣayād bhṛśam //

### [1.32.39](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.39)

tasmātsaṃsāradāvāgnitāpārto dvijasattama /  
abhyasetparamaṃ jñānaṃ jñānānmokṣamavānpuyāt //

### [1.32.40](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.40)

jñānaśūnyā narā ye tu paśavaḥ parikīrtitāḥ /  
tasmātsaṃsāramokṣāya paraṃ jñānaṃ samabhyaset //

### [1.32.41](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.41)

mānuṣyaṃ caiva saṃprāpya sarvakarmaprasādhakam /  
hariṃ na sevate yastu ko 'nyastasmādacetanaḥ //

### [1.32.42](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.42)

aho citramaho citramaho citraṃ munīśvarāḥ /  
āsthite kāmade viṣṇo narā yānti hi yātanām //

### [1.32.43](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.43)

nārāyaṇe jagannāthe sarvakāmaphalaprade /  
sthite 'pi jñānarahitāḥ pacyante narakeṣvaho //

### [1.32.44](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.44)

stravanmūtrapurīṣe tu śarīre 'sminnṛśāśvate /  
śāśvataṃ bhāvayantyajñā mahāmohasamāvṛtāḥ //

### [1.32.45](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.45)

kutsitaṃ māṃsaraktādyairdehaṃ saṃprāpya yo naraḥ /  
saṃsāracchedakaṃ viṣṇuṃ na bhajetso 'tipātakī //

### [1.32.46](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.46)

aho kaṣṭamaho kaṣṭamaho kaṣṭaṃ hi mūrkhatā /  
haridhyānaparo vipra caṇḍālo 'pi mahāsukhī //

### [1.32.47](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.47)

svadehānniḥsṛtaṃ dṛṣṭvā malamūtrādikilbiṣam /  
udvega mānavā mūrkhāḥ kiṃ na yānti hi pāpinaḥ //

### [1.32.48](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.48)

durlabhaṃ mānuṣaṃ janma prārthyate tridaśairapi /  
tallabdhvā paralokārthaṃ yatnaṃ kuryyādvicakṣaṇaḥ //

### [1.32.49](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.49)

adhyātmajñānasaṃpannā haripūjāparāyaṇāḥ /  
labhante paramaṃ sthānaṃ punarāvṛttidurlabham //

### [1.32.50](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.50)

yato jātamidaṃ viśvaṃ yataścaitanyamaśnute /  
yasmiṃśca vilayaṃ yāti sa saṃsārasya mocakaḥ //

### [1.32.51](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.51)

nirguṇo 'pi paro 'nanto guṇavāniva bhāti yaḥ /  
taṃ samabhyarcya deveśaṃ saṃsārātparimucyate //

### [1.32.51.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32.51.p1)

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde bhavāṭavīnirupaṇaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (3)

- [Nāradopapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.vaisnava.naradopapurana.32.1) — Sanskrit
- [Bṛhannāradapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.vaisnava.brhannaradapurana.31.1) — Sanskrit
- [Bṛhannāradīyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.vaisnava.brhannaradiya.31.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.32) · Pramāṇa
