Pramāṇa · Search · About · API

Naradapurana 1.47

Nāradapurāṇa 1.47

Language
Sanskrit

Contents

1.47.1

sanandana uvāca
etadadhyātmamānāḍhyaṃ vacaḥ keśidhvajasya saḥ /
khāṇḍikyo 'mṛtavacchratvā punarāha tamīrayan //

1.47.2

khāṇḍikya uvāca
tad brūhi tvaṃ mahābhāga yogaṃ yogaviduttama /
vijñātayo gaśāstrārthastvamasyāṃ nimisaṃtatau //

1.47.3

keśidhvaja uvāca
yogasvarūpaṃ khāṇḍikya śrūyatāṃ gadato mama /
yatra sthito na cyavate prāpya brahmalayaṃ muniḥ //

1.47.4

mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ /
bandhasya viṣayāsaṃgi mukternirviṣayaṃ tathā //

1.47.5

viṣayebhyaḥ samāhṛtya vijñānātmā budho manaḥ /
cintayenmuktaye tena brahmabhūtaṃ pareśvaram //

1.47.6

ātmabhāvaṃ nayettena tadbrīhyadhyāpanaṃ manaḥ /
vikāryamātmanaḥ śaktyā lohamākarṣako yathā //

1.47.7

ātmaprayatnasāpekṣā viśiṣṭā yā manogatiḥ /
tasyā brahmaṇi saṃyogo yoga ityabhidhīyate //

1.47.8

evamatyantavaiśiṣṭyayuktadharmopalakṣaṇam /
yasya yogaḥ sa vai yogī mumukṣuramidhīyate //

1.47.9

yogayuk prathamaṃ yogī yuñjamāno 'bhidhīyate /
viniṣyannasamādhistu parabrahmopalabdhimān //

1.47.10

yadyantarāyadoṣeṇa dūṣyate nāsya mānasam /
janmāntarairabhyasanānmuktiḥ pūrvasya jāyate //

1.47.11

viniṣpannasamādhistu muktistatraiva janmani /
prāpnoti yogī yogāgnidagdhakarmacayo 'cirāt //

1.47.12

brahmacaryamahiṃsāṃ ca satyāsteyāparigrahān /
seveta yogī niṣkāmo yigitāṃ svamano nayan //

1.47.13

svādhyāyaśaucasaṃtoṣatapāṃsi niyamānyamān /
kurvvīta brahmaṇi tathā parisminpravaṇaṃ manaḥ //

1.47.14

ete yamāśca niyamāḥ pañca pañcaprakīrtitāḥ /
viśiṣṭaphaladāḥ kāmyā niṣkāmānāṃ vimuktidāḥ //

1.47.15

evaṃ bhadrāsanādīnāṃ samāsthāya guṇairyutaḥ /
yamākhyairniyamākhyaiśca yuñjīta niyato yatiḥ //

1.47.16

prāṇākhyamavalaṃbasthamabhyāsātkurute tu yat /
prāṇāyāmaḥ sa vijñeyaḥ sabījo 'bīja eva ca //

1.47.17

paraspareṇābhibhavaṃ prāṇāpānau yadā nilau /
kurutaḥ sadvidhānena tṛtīyaḥ saṃyamāttayoḥ //

1.47.18

tasya cāṃlabanavatsthūlaṃ rūpaṃ dviṣatpate /
ālaṃbanamanantasya yogino 'bhyasataḥ smṛtam //

1.47.19

śabdādiṣvanuraktāni nigṛhyākṣāṇi yogavit /
kuryyāñcittānukārīṇi pratyāhāraparāyaṇaḥ //

1.47.20

vaśyatā paramā tena jāyate niścalā tmanām /
indriyāṇāmavaśyaistairna yogī yogasādhakaḥ //

1.47.21

prāṇāyāmena pavanaiḥ pratyāhareṇa cendriyaiḥ /
vaśīkṛtaistataḥ kuryātsthiraṃ cetaḥ śubhāśraye //

1.47.22

khāṇḍikya uvāca
kathyatāṃ me mahābhāga cetaso yaḥ śubhāśrayaḥ /
yadādhāramaśeṣaṃ tu hṝnti doṣasamudbhavam //

1.47.23

keśidhvaja uvāca
āśrayaścetaso jñānin dvidhā tañca svarūpataḥ /
rūpaṃ mūrtamamūrtaṃ ca paraṃ cāparameva ca //

1.47.24

trividhā bhāvanā rūpaṃ viśvametattridhocyate /
brahmākhyā karmasaṃjñā ca tathā caivobhayātmikā //

1.47.25

karmabhāvātmikā hyekā brahmabhāvātmikāparā /
ubhayātmikā tathaivānyā trividhā bhāvabhāvanā //

1.47.26

sanakādyā sadā jñānin brahmabhāvanayā yutāḥ /
karmabhāvanayā cānye devādyāḥ sthāvarāścarāḥ //

1.47.27

hiraṇyagarbhādiṣu ca brahmakarmātmikā dvidhā /
adhikārabodhayukteṣu vidyate bhāvabhāvanā //

1.47.28

akṣīṇeṣu samasteṣu viśeṣajñānakarmasu /
viśvametatparaṃ cānyadbhedabhinnadṛśāṃ nṛpa //

1.47.29

pratyastamitabhedaṃ yatsattāmātramagocaram /
vacasāmātmasaṃtodyaṃ tajjñānaṃ brahmasaṃjñitam //

1.47.30

tacca viṣṇoḥ paraṃ rūpamarūpasyājanasya ca /
viśvasvarūpaṃ vairūpyalakṣaṇaṃ paramātmanaḥ //

1.47.31

na tadyogayujā śakyaṃ nṛpa cintayituṃ yataḥ /
tataḥ sthūlaṃ hare rūpaṃ cintyaṃ yañcakṣugocaram //

1.47.32

hiraṇyagarbho bhagavānvāsavo 'tha prajāpatiḥ /
maruto vasavo rudrā bhāskārāstārakā grahāḥ //

1.47.33

gandharvā yakṣadaityāśca sakalā devayotayaḥ /
manuṣyāḥ paśavaḥ śailāsamudrāḥ sarito drumāḥ //

1.47.34

bhūpa bhūtānyaśeṣāṇi bhūtānāṃ ye ca hetavaḥ /
pradhānādiviśeṣāntāścetanāñcetanātmakam //

1.47.35

ekapādaṃ dvipādaṃ ca bahupādamapādakam /
mūrttametaddhare rūpaṃ bhāvanātritayātmakam //

1.47.36

etatsarvamidaṃ viṃśvaṃ jagadetañcarācaram /
parabrahmasvarūpasya viṣṇoḥ śaktisamanvitam //

1.47.37

viṣṇuśaktiḥ parā proktā kṣetrajñākhyā tathāparā /
avidyākarmasaṃjñānyā tṛtīyā śaktiriṣyate //

1.47.38

yeyaṃ kṣetrajñaśaktiḥ sā ceṣṭitā nṛpa karmajā /
asārabhūte saṃsāre proktā tatra mahāmate //

1.47.39

saṃsāratāpānakhilānavāpnotyanusaṃjñitān /
tayā tirohitatvāttu śaktiḥ kṣetrajña saṃjñitā //

1.47.40

sarvabhūteṣu bhūpāla tāratamyena lakṣyate /
aprāṇavatsu khalvalpā sthāvareṣu tato 'dhikā //

1.47.41

sarīsṛpeṣu tebhyo 'nyāpyatiśaktyā patatriśu /
patatrribhyo mṛgāstebhyaḥ svaśaktyā paśavo 'dhikāḥ //

1.47.42

paśubhyo manujāścātiśaktyā puṃsaḥprabhāvitāḥ /
tebhyo 'pi nāgagandharvayakṣādyā devatā nṛpa //

1.47.43

śakraḥ samastadevebhyastataścātiprajāpatiḥ /
hiraṇyagarbho 'pi tataḥ puṃsaḥ śaktyupalakṣitaḥ //

1.47.44

etānyaśeṣarūpāṇi tasya rūpāṇi pārthiva /
yatastacchaktiyogena yuktāni nabhasā yathā //

1.47.45

dvitīyaṃ viṣṇusaṃjñasya yogidhyeyaṃ mahāmate /
amṛrtaṃ brahmaṇo rūpaṃ yatsadityucyate budhaiḥ //

1.47.46

samastāḥ śaktayaścaitā nṛpa yatra pratiṣṭitāḥ /
nahi svarūparūpaṃ vai rūpamanyaddharermahat //

1.47.47

samastaśaktirūpāṇi tatkaroti janeśvara /
devatiryaṅmanuṣyādiceṣṭāvanti svalīlayā //

1.47.48

jagatāmupakārāya tasya karmanimittajā /
ceṣṭā tasyāprameyasya vyāpinyavihitātmikā //

1.47.49

tadrūpaṃ viśvarūpāya cintyaṃ yoga yujā nṛpa /
tasya hyātmaviśuddhyarthaṃ sarvakilbiṣanāśanam //

1.47.50

yathāgnirūddhataśikhaḥ kakṣaṃ dahati sānilaḥ /
tathā cittasthito viṣṇuryogināṃ sarvakilbiṣam //

1.47.51

tasmātsamastaśaktīnāmāndyānte tatra cetasaḥ /
kurvīta saṃsthitaṃ sādhu vijñeyā śuddhalakṣaṇā //

1.47.52

śubhāṃśrayaḥ sacittasya sarvagasya tathātmanaḥ /
tribhāvabhāvanātīto muktaye yogināṃ nṛpa //

1.47.53

anye tu puruṣavyāghra cetaso ye vyāpā8yāḥ /
aśuddhāste samastāstu devādyāḥ karmayonayaḥ //

1.47.54

mūrttaṃ bhagavato rūpaṃ sarvāpāśrayanispṛhaḥ /
eṣā vai dhāraṇā jñeyā yañcitaṃ tatra dhāryate //

1.47.55

tatra mūrttaṃ hare rūpaṃ yādṛk cintyaṃ narādhipa /
tacchrūyatā manādhāre dhāraṇā nopapadyate //

1.47.56

prasannacāruvadanaṃ padmapatrāyatekṣaṇam /
sukapolaṃ suvistīrṇaṃ lalāṭaphalakojjvam //

1.47.57

samakarṇāṃsavinya stacārukarṇopabhūṣaṇam /
kambugrīvaṃ suvistīrṇaśrīvatsāṃkitavakṣasam //

1.47.58

balitriṃbhāginā bhugnanābhinā codareṇa vai /
pralaṃbāṣṭabhujaṃ viṣṇumatha vāpi caturbhujam //

1.47.59

samasthitorujaghanaṃ susthirāṅghrikarāṃbujaṃm /
cintayedbūhyabhūtaṃ taṃ pītanirmalavāsasam //

1.47.60

kirīṭacārukeyūrakaṭakādivibhūṣitam /
śārṅgaśaṅkhagadākhaḍgaprakāśavalayāñcitam //

1.47.61

cintayettanmayo yogī samādhāyātmamānasam /
tāvadyāvad dṛḍhībhūtā tatraiva nṛpa dhāraṇā //

1.47.62

vadatastiṣṭato yadvā svecchayā karma kurvataḥ /
nāpayāti yadā cittātsiddhāṃ manyeta tāṃ tadā //

1.47.63

tataḥ śaṅkhagadācakraśārṅgādi rahitaṃ budhaḥ /
cintaye dbhagavadrūpaṃ praśāntaṃ sākṣasūtrakam //

1.47.64

sā yadā dhāraṇā tadvadavasthānavatī tataḥ /
kirīṭakeyūramukhairbhūṣaṇai rahitaṃ smaret //

1.47.65

tadekāvayavaṃ caivaṃ cetasā hi punarbudhaḥ /
kuryāttato 'vayavini prāṇidhānaparo bhavet //

1.47.66

tadrūpapratyaye caikasaṃnatiścānyaniḥspṛhā /
taddhyānaṃ prathamairaṅgaiḥ ṣaṅbhirniṣpādyate nṛpa //

1.47.67

tasyaivaṃ kalpanāhīnaṃ svarūpagrahaṇaṃ hi yat /
manasā dhyānaniṣpādyaṃ samādhiḥ so 'bhidhīyate //

1.47.68

vijñānaṃ prāpakaṃ prāpye paraṃ brahmaṇi pārthiva /
prāpaṇīyastathaivātmā prakṣīṇāśeṣabhāvanaḥ //

1.47.69

kṣetrajñakaraṇījñānaṃ karaṇaṃ tena tasya tat /
niṣpādya muktikāryaṃ vai kṛtakṛtyo nivartate //

1.47.70

tadbhāvabhāvanāpannastato 'sau paramātmanaḥ /
bhavatyabhedī bhedaśca tasyājñānakṛto bhavet //

1.47.71

vibhedajanake jñāne nāśa mātyantikaṃ gate /
ātmano brahmaṇābhedaṃ saṃmataṃ kaḥ kariṣyati //

1.47.72

ityuktaste mayā yogaḥ khāṇḍikya paripṛcchataḥ /
saṃkṣepavistarābhyāṃ tu kimanyatkriyatāṃ tava //

1.47.73

khāṇḍikya uvāca
kathito yogasadbhāvaḥ sarvameva kṛtaṃ mama /
tavopadeśātsakalo naṣṭaścittamalo mama //

1.47.74

mameti yanmayā proktamasadetanna cānyathā /
naredraṃ gadituṃ śakyamapi vijñeyavedabhiḥ //

1.47.75

ahaṃ mametyavidyeyaṃ vyavahārastathānayoḥ /
paramārthastva saṃlāpyo vacasāṃ gocaro na yaḥ //

1.47.76

tadguccha śreyase sarvaṃ mamaitadbhavatā kṛtam /
yadvimuktiparo yogaḥ proktaḥ keśidvajāvyayaḥ //

1.47.77

sanandana uvāca
yathārhapūjayā tena khāṇḍikyena sa pūjitaḥ /
ājagāma puraṃ brahmaṃstataḥ keśidhvajo nṛpaḥ //

1.47.78

khāṇḍikyo 'pi sutaṃ kṛtvā rājānaṃ yogasiddhaye /
viśālāmagamatkṛṣṇe samāveśitamānasaḥ //

1.47.79

sa tatraikāntiko bhūtvā yamādiguṇasaṃyutaḥ /
viṣṇvākhye nirmale brahmaṇyavāpa nṛpatirlayam //

1.47.80

keśidhvajo 'pi muktayarthaṃ svakarmakṣapaṇonmukhaḥ /
bubhuje viṣayānkarma cakre cānabhisaṃdhitam //

1.47.81

sa kalyāṇopabhogaiśca kṣīṇapāpo 'malastataḥ /
avāpa siddhimatyantatritāpakṣapaṇīṃ mune //

1.47.82

etatte kathitaṃ sarvaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛṣṭavān /
tāpatrayacikitsārthaṃ kimanyatkathayāmi te //

1.47.82.p1

iti śrūbṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge dvitīyapāde saptacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ

Linked texts (9)