<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Naradapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.narada) › 1.47

# Naradapurana 1.47

Nāradapurāṇa 1.47

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.47.82](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.82) — 1 part

### [1.47.1](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.1)

sanandana uvāca  
etadadhyātmamānāḍhyaṃ vacaḥ keśidhvajasya saḥ /  
khāṇḍikyo 'mṛtavacchratvā punarāha tamīrayan //

### [1.47.2](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.2)

khāṇḍikya uvāca  
tad brūhi tvaṃ mahābhāga yogaṃ yogaviduttama /  
vijñātayo gaśāstrārthastvamasyāṃ nimisaṃtatau //

### [1.47.3](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.3)

keśidhvaja uvāca  
yogasvarūpaṃ khāṇḍikya śrūyatāṃ gadato mama /  
yatra sthito na cyavate prāpya brahmalayaṃ muniḥ //

### [1.47.4](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.4)

mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ /  
bandhasya viṣayāsaṃgi mukternirviṣayaṃ tathā //

### [1.47.5](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.5)

viṣayebhyaḥ samāhṛtya vijñānātmā budho manaḥ /  
cintayenmuktaye tena brahmabhūtaṃ pareśvaram //

### [1.47.6](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.6)

ātmabhāvaṃ nayettena tadbrīhyadhyāpanaṃ manaḥ /  
vikāryamātmanaḥ śaktyā lohamākarṣako yathā //

### [1.47.7](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.7)

ātmaprayatnasāpekṣā viśiṣṭā yā manogatiḥ /  
tasyā brahmaṇi saṃyogo yoga ityabhidhīyate //

### [1.47.8](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.8)

evamatyantavaiśiṣṭyayuktadharmopalakṣaṇam /  
yasya yogaḥ sa vai yogī mumukṣuramidhīyate //

### [1.47.9](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.9)

yogayuk prathamaṃ yogī yuñjamāno 'bhidhīyate /  
viniṣyannasamādhistu parabrahmopalabdhimān //

### [1.47.10](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.10)

yadyantarāyadoṣeṇa dūṣyate nāsya mānasam /  
janmāntarairabhyasanānmuktiḥ pūrvasya jāyate //

### [1.47.11](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.11)

viniṣpannasamādhistu muktistatraiva janmani /  
prāpnoti yogī yogāgnidagdhakarmacayo 'cirāt //

### [1.47.12](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.12)

brahmacaryamahiṃsāṃ ca satyāsteyāparigrahān /  
seveta yogī niṣkāmo yigitāṃ svamano nayan //

### [1.47.13](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.13)

svādhyāyaśaucasaṃtoṣatapāṃsi niyamānyamān /  
kurvvīta brahmaṇi tathā parisminpravaṇaṃ manaḥ //

### [1.47.14](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.14)

ete yamāśca niyamāḥ pañca pañcaprakīrtitāḥ /  
viśiṣṭaphaladāḥ kāmyā niṣkāmānāṃ vimuktidāḥ //

### [1.47.15](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.15)

evaṃ bhadrāsanādīnāṃ samāsthāya guṇairyutaḥ /  
yamākhyairniyamākhyaiśca yuñjīta niyato yatiḥ //

### [1.47.16](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.16)

prāṇākhyamavalaṃbasthamabhyāsātkurute tu yat /  
prāṇāyāmaḥ sa vijñeyaḥ sabījo 'bīja eva ca //

### [1.47.17](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.17)

paraspareṇābhibhavaṃ prāṇāpānau yadā nilau /  
kurutaḥ sadvidhānena tṛtīyaḥ saṃyamāttayoḥ //

### [1.47.18](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.18)

tasya cāṃlabanavatsthūlaṃ rūpaṃ dviṣatpate /  
ālaṃbanamanantasya yogino 'bhyasataḥ smṛtam //

### [1.47.19](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.19)

śabdādiṣvanuraktāni nigṛhyākṣāṇi yogavit /  
kuryyāñcittānukārīṇi pratyāhāraparāyaṇaḥ //

### [1.47.20](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.20)

vaśyatā paramā tena jāyate niścalā tmanām /  
indriyāṇāmavaśyaistairna yogī yogasādhakaḥ //

### [1.47.21](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.21)

prāṇāyāmena pavanaiḥ pratyāhareṇa cendriyaiḥ /  
vaśīkṛtaistataḥ kuryātsthiraṃ cetaḥ śubhāśraye //

### [1.47.22](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.22)

khāṇḍikya uvāca  
kathyatāṃ me mahābhāga cetaso yaḥ śubhāśrayaḥ /  
yadādhāramaśeṣaṃ tu hṝnti doṣasamudbhavam //

### [1.47.23](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.23)

keśidhvaja uvāca  
āśrayaścetaso jñānin dvidhā tañca svarūpataḥ /  
rūpaṃ mūrtamamūrtaṃ ca paraṃ cāparameva ca //

### [1.47.24](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.24)

trividhā bhāvanā rūpaṃ viśvametattridhocyate /  
brahmākhyā karmasaṃjñā ca tathā caivobhayātmikā //

### [1.47.25](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.25)

karmabhāvātmikā hyekā brahmabhāvātmikāparā /  
ubhayātmikā tathaivānyā trividhā bhāvabhāvanā //

### [1.47.26](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.26)

sanakādyā sadā jñānin brahmabhāvanayā yutāḥ /  
karmabhāvanayā cānye devādyāḥ sthāvarāścarāḥ //

### [1.47.27](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.27)

hiraṇyagarbhādiṣu ca brahmakarmātmikā dvidhā /  
adhikārabodhayukteṣu vidyate bhāvabhāvanā //

### [1.47.28](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.28)

akṣīṇeṣu samasteṣu viśeṣajñānakarmasu /  
viśvametatparaṃ cānyadbhedabhinnadṛśāṃ nṛpa //

### [1.47.29](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.29)

pratyastamitabhedaṃ yatsattāmātramagocaram /  
vacasāmātmasaṃtodyaṃ tajjñānaṃ brahmasaṃjñitam //

### [1.47.30](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.30)

tacca viṣṇoḥ paraṃ rūpamarūpasyājanasya ca /  
viśvasvarūpaṃ vairūpyalakṣaṇaṃ paramātmanaḥ //

### [1.47.31](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.31)

na tadyogayujā śakyaṃ nṛpa cintayituṃ yataḥ /  
tataḥ sthūlaṃ hare rūpaṃ cintyaṃ yañcakṣugocaram //

### [1.47.32](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.32)

hiraṇyagarbho bhagavānvāsavo 'tha prajāpatiḥ /  
maruto vasavo rudrā bhāskārāstārakā grahāḥ //

### [1.47.33](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.33)

gandharvā yakṣadaityāśca sakalā devayotayaḥ /  
manuṣyāḥ paśavaḥ śailāsamudrāḥ sarito drumāḥ //

### [1.47.34](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.34)

bhūpa bhūtānyaśeṣāṇi bhūtānāṃ ye ca hetavaḥ /  
pradhānādiviśeṣāntāścetanāñcetanātmakam //

### [1.47.35](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.35)

ekapādaṃ dvipādaṃ ca bahupādamapādakam /  
mūrttametaddhare rūpaṃ bhāvanātritayātmakam //

### [1.47.36](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.36)

etatsarvamidaṃ viṃśvaṃ jagadetañcarācaram /  
parabrahmasvarūpasya viṣṇoḥ śaktisamanvitam //

### [1.47.37](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.37)

viṣṇuśaktiḥ parā proktā kṣetrajñākhyā tathāparā /  
avidyākarmasaṃjñānyā tṛtīyā śaktiriṣyate //

### [1.47.38](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.38)

yeyaṃ kṣetrajñaśaktiḥ sā ceṣṭitā nṛpa karmajā /  
asārabhūte saṃsāre proktā tatra mahāmate //

### [1.47.39](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.39)

saṃsāratāpānakhilānavāpnotyanusaṃjñitān /  
tayā tirohitatvāttu śaktiḥ kṣetrajña saṃjñitā //

### [1.47.40](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.40)

sarvabhūteṣu bhūpāla tāratamyena lakṣyate /  
aprāṇavatsu khalvalpā sthāvareṣu tato 'dhikā //

### [1.47.41](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.41)

sarīsṛpeṣu tebhyo 'nyāpyatiśaktyā patatriśu /  
patatrribhyo mṛgāstebhyaḥ svaśaktyā paśavo 'dhikāḥ //

### [1.47.42](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.42)

paśubhyo manujāścātiśaktyā puṃsaḥprabhāvitāḥ /  
tebhyo 'pi nāgagandharvayakṣādyā devatā nṛpa //

### [1.47.43](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.43)

śakraḥ samastadevebhyastataścātiprajāpatiḥ /  
hiraṇyagarbho 'pi tataḥ puṃsaḥ śaktyupalakṣitaḥ //

### [1.47.44](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.44)

etānyaśeṣarūpāṇi tasya rūpāṇi pārthiva /  
yatastacchaktiyogena yuktāni nabhasā yathā //

### [1.47.45](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.45)

dvitīyaṃ viṣṇusaṃjñasya yogidhyeyaṃ mahāmate /  
amṛrtaṃ brahmaṇo rūpaṃ yatsadityucyate budhaiḥ //

### [1.47.46](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.46)

samastāḥ śaktayaścaitā nṛpa yatra pratiṣṭitāḥ /  
nahi svarūparūpaṃ vai rūpamanyaddharermahat //

### [1.47.47](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.47)

samastaśaktirūpāṇi tatkaroti janeśvara /  
devatiryaṅmanuṣyādiceṣṭāvanti svalīlayā //

### [1.47.48](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.48)

jagatāmupakārāya tasya karmanimittajā /  
ceṣṭā tasyāprameyasya vyāpinyavihitātmikā //

### [1.47.49](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.49)

tadrūpaṃ viśvarūpāya cintyaṃ yoga yujā nṛpa /  
tasya hyātmaviśuddhyarthaṃ sarvakilbiṣanāśanam //

### [1.47.50](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.50)

yathāgnirūddhataśikhaḥ kakṣaṃ dahati sānilaḥ /  
tathā cittasthito viṣṇuryogināṃ sarvakilbiṣam //

### [1.47.51](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.51)

tasmātsamastaśaktīnāmāndyānte tatra cetasaḥ /  
kurvīta saṃsthitaṃ sādhu vijñeyā śuddhalakṣaṇā //

### [1.47.52](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.52)

śubhāṃśrayaḥ sacittasya sarvagasya tathātmanaḥ /  
tribhāvabhāvanātīto muktaye yogināṃ nṛpa //

### [1.47.53](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.53)

anye tu puruṣavyāghra cetaso ye vyāpā8yāḥ /  
aśuddhāste samastāstu devādyāḥ karmayonayaḥ //

### [1.47.54](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.54)

mūrttaṃ bhagavato rūpaṃ sarvāpāśrayanispṛhaḥ /  
eṣā vai dhāraṇā jñeyā yañcitaṃ tatra dhāryate //

### [1.47.55](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.55)

tatra mūrttaṃ hare rūpaṃ yādṛk cintyaṃ narādhipa /  
tacchrūyatā manādhāre dhāraṇā nopapadyate //

### [1.47.56](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.56)

prasannacāruvadanaṃ padmapatrāyatekṣaṇam /  
sukapolaṃ suvistīrṇaṃ lalāṭaphalakojjvam //

### [1.47.57](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.57)

samakarṇāṃsavinya stacārukarṇopabhūṣaṇam /  
kambugrīvaṃ suvistīrṇaśrīvatsāṃkitavakṣasam //

### [1.47.58](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.58)

balitriṃbhāginā bhugnanābhinā codareṇa vai /  
pralaṃbāṣṭabhujaṃ viṣṇumatha vāpi caturbhujam //

### [1.47.59](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.59)

samasthitorujaghanaṃ susthirāṅghrikarāṃbujaṃm /  
cintayedbūhyabhūtaṃ taṃ pītanirmalavāsasam //

### [1.47.60](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.60)

kirīṭacārukeyūrakaṭakādivibhūṣitam /  
śārṅgaśaṅkhagadākhaḍgaprakāśavalayāñcitam //

### [1.47.61](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.61)

cintayettanmayo yogī samādhāyātmamānasam /  
tāvadyāvad dṛḍhībhūtā tatraiva nṛpa dhāraṇā //

### [1.47.62](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.62)

vadatastiṣṭato yadvā svecchayā karma kurvataḥ /  
nāpayāti yadā cittātsiddhāṃ manyeta tāṃ tadā //

### [1.47.63](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.63)

tataḥ śaṅkhagadācakraśārṅgādi rahitaṃ budhaḥ /  
cintaye dbhagavadrūpaṃ praśāntaṃ sākṣasūtrakam //

### [1.47.64](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.64)

sā yadā dhāraṇā tadvadavasthānavatī tataḥ /  
kirīṭakeyūramukhairbhūṣaṇai rahitaṃ smaret //

### [1.47.65](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.65)

tadekāvayavaṃ caivaṃ cetasā hi punarbudhaḥ /  
kuryāttato 'vayavini prāṇidhānaparo bhavet //

### [1.47.66](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.66)

tadrūpapratyaye caikasaṃnatiścānyaniḥspṛhā /  
taddhyānaṃ prathamairaṅgaiḥ ṣaṅbhirniṣpādyate nṛpa //

### [1.47.67](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.67)

tasyaivaṃ kalpanāhīnaṃ svarūpagrahaṇaṃ hi yat /  
manasā dhyānaniṣpādyaṃ samādhiḥ so 'bhidhīyate //

### [1.47.68](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.68)

vijñānaṃ prāpakaṃ prāpye paraṃ brahmaṇi pārthiva /  
prāpaṇīyastathaivātmā prakṣīṇāśeṣabhāvanaḥ //

### [1.47.69](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.69)

kṣetrajñakaraṇījñānaṃ karaṇaṃ tena tasya tat /  
niṣpādya muktikāryaṃ vai kṛtakṛtyo nivartate //

### [1.47.70](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.70)

tadbhāvabhāvanāpannastato 'sau paramātmanaḥ /  
bhavatyabhedī bhedaśca tasyājñānakṛto bhavet //

### [1.47.71](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.71)

vibhedajanake jñāne nāśa mātyantikaṃ gate /  
ātmano brahmaṇābhedaṃ saṃmataṃ kaḥ kariṣyati //

### [1.47.72](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.72)

ityuktaste mayā yogaḥ khāṇḍikya paripṛcchataḥ /  
saṃkṣepavistarābhyāṃ tu kimanyatkriyatāṃ tava //

### [1.47.73](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.73)

khāṇḍikya uvāca  
kathito yogasadbhāvaḥ sarvameva kṛtaṃ mama /  
tavopadeśātsakalo naṣṭaścittamalo mama //

### [1.47.74](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.74)

mameti yanmayā proktamasadetanna cānyathā /  
naredraṃ gadituṃ śakyamapi vijñeyavedabhiḥ //

### [1.47.75](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.75)

ahaṃ mametyavidyeyaṃ vyavahārastathānayoḥ /  
paramārthastva saṃlāpyo vacasāṃ gocaro na yaḥ //

### [1.47.76](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.76)

tadguccha śreyase sarvaṃ mamaitadbhavatā kṛtam /  
yadvimuktiparo yogaḥ proktaḥ keśidvajāvyayaḥ //

### [1.47.77](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.77)

sanandana uvāca  
yathārhapūjayā tena khāṇḍikyena sa pūjitaḥ /  
ājagāma puraṃ brahmaṃstataḥ keśidhvajo nṛpaḥ //

### [1.47.78](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.78)

khāṇḍikyo 'pi sutaṃ kṛtvā rājānaṃ yogasiddhaye /  
viśālāmagamatkṛṣṇe samāveśitamānasaḥ //

### [1.47.79](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.79)

sa tatraikāntiko bhūtvā yamādiguṇasaṃyutaḥ /  
viṣṇvākhye nirmale brahmaṇyavāpa nṛpatirlayam //

### [1.47.80](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.80)

keśidhvajo 'pi muktayarthaṃ svakarmakṣapaṇonmukhaḥ /  
bubhuje viṣayānkarma cakre cānabhisaṃdhitam //

### [1.47.81](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.81)

sa kalyāṇopabhogaiśca kṣīṇapāpo 'malastataḥ /  
avāpa siddhimatyantatritāpakṣapaṇīṃ mune //

### [1.47.82](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.82)

etatte kathitaṃ sarvaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛṣṭavān /  
tāpatrayacikitsārthaṃ kimanyatkathayāmi te //

### [1.47.82.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47.82.p1)

iti śrūbṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge dvitīyapāde saptacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (9)

- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.6.7.26) — Sanskrit
- [Yogacintāmaṇi (Śivānanda Sarasvatī)](https://indike.org/pramana/in.darsana.yoga.yogacintamani-sivananda-sarasvati.1.37) — Śivānanda Sarasvatī 1650, Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.378.27) — Vyāsa, Sanskrit
- [Pāñcarātrarakṣā](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.vaisnava.pancaratra.pancaratraraksa.6.164) — Vedāntadeśika, Sanskrit
- [Śivatattvaratnakālikā](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.sivatattvaratnakalika.5.122.1) — Kṛṣṇānanda Sarasvatī 1585, Sanskrit
- [Kṛtyakalpataru](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.krtyakalpataru.27.p283) — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Siddhāntasiddhāñjana](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.siddhantasiddhanjana.2.p304) — Kṛṣṇānanda Sarasvatī 1640, Sanskrit
- [Nityācārapradīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.ahnika.nityacarapradipa.5.p106) — Narasiṃha Vājapeyin, Sanskrit
- [Nityācārapaddhati (Vidyākara vājapeyin)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.ahnika.nityacarapaddhati-vidyakara-vajapeyin.2.p23) — Vidyākara vājapeyin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.47) · Pramāṇa
