<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Naradapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.narada) › 1.50

# Naradapurana 1.50

Nāradapurāṇa 1.50

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.50.43](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.43) — 1 part
- [1.50.237](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.237) — 1 part

### [1.50.1](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.1)

sūta uvāca  
śrutvā sanandanasyetthaṃ vacanaṃ nārado muniḥ /  
asaṃtuṣṭa iva prāha bhrātaraṃ taṃ sanandanam //

### [1.50.2](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.2)

nārada uvāca  
bhagavansarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭaṃ bhavato mayā /  
tathāpi nātmā prīyeta śṛṇvanharikathāṃ muhuḥ //

### [1.50.3](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.3)

śrūyate vyāsaputrastu śukaḥ paramadharmavit /  
siddhiṃ sumahatīṃ prāpto nirviṇṇo 'vāntaraṃ bahiḥ //

### [1.50.4](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.4)

brahmanpuṃsastu vijñānaṃ mahatāṃ sevanaṃ vinā /  
na jāyate kathaṃ prāpto jñānaṃ vyāsātmajaḥ śiśuḥ //

### [1.50.5](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.5)

tasya janmarahasyaṃ me kamacāpyasya śṛṇvate /  
samākhyāhi mahābhāga mo7śāstrārthavidbhavān //

### [1.50.6](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.6)

sanandana uvāca  
śṛṇu viprapravakṣyāmi śukotpattiṃ samāsataḥ /  
yāṃ śrutvā brahmatattvajño jāyate mānavo mune //

### [1.50.7](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.7)

na hāyanairna palitairna vittena na bandhubhiḥ /  
ṛṣayaścakrire dharmaṃ yo 'nūcānaḥ sa no mahān //

### [1.50.8](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.8)

nārada uvāca  
anūcānaḥ kathaṃbrahmanpumānbhavati mānada /  
tanme karma samācakṣva śrotuṃ kautūhalaṃ mama //

### [1.50.9](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.9)

sanandana uvāca  
śṛṇu nārada vakṣyāmi hyanūcānasya lakṣaṇam /  
yajjñātvā sāṅgavedānāmabhijño jāyate naraḥ //

### [1.50.10](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.10)

śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ jyotiṣaṃ tathā /  
chandaḥśāstraṃ ṣaḍetāni vādāṅgāni vidurbudhāḥ //

### [1.50.11](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.11)

ṛgvedro 'tha yadurvedaḥ sāmavedo hyatharvaṇaḥ /  
vedāścatvāra evaite proktā dharmanirūpaṇe //

### [1.50.12](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.12)

sāṃgānvedānguroryastu samadhīte dvijottamaḥ /  
so 'nūcānaḥ prabhavati nānyathā granthakoṭibhiḥ //

### [1.50.13](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.13)

nārada uvāca  
aṅgānāṃ lakṣaṇaṃ brūhi vedānāṃ cāpi vistarāt /  
tvaṃmasmāsu mahāvijñaḥ sāṃgeṣveteṣu mānada //

### [1.50.14](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.14)

sanandana uvāca  
praśnabhāro 'yamatulastvayā mama kṛto dvija /  
saṃkṣepātkathayiṣyāmi sārameṣāṃ suniścitam //

### [1.50.15](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.15)

svaraḥ pradhānaḥ śikṣāyāṃ kīrttito munibhirdijaiḥ /  
vedānāṃ vedavidbhistu tacchṛṇuṣva vadāmi te //

### [1.50.16](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.16)

ārcikaṃ gāthikaṃ caiva sāmikaṃ ca svarāntaram /  
kṛtānte svaraśāstrāṇāṃ prayoktavya viśeṣataḥ //

### [1.50.17](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.17)

ekāntaraḥ svaro hyapsu gāthāsudvyantaraḥ svaraḥ /  
sāmasu tryantaraṃ vidyādetāvatsvarato 'ntaram //

### [1.50.18](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.18)

ṛksāmayajuraṅgāni ye yajñeṣu prayuñjate /  
avijñānāddhi śikṣāyāsteṣāṃ bhavati visvaraḥ //

### [1.50.19](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.19)

mantro hīnaḥ svarato varṇato vā mithyāprayukto na tamarthamāha /  
sa vāgvajro yajamānaṃ hirnāsti yathendraśatruḥ svarato 'parādhāt //

### [1.50.20](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.20)

uraḥ kaṇṭhaḥ śiraścaiva sthānāni trīṇi vāṅkye /  
savanānyāhuretāni sāma vāpyarddhatoṃ'taram //

### [1.50.21](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.21)

uraḥ saptavivāraṃ syāttathā kaṇṭhastathā śiraḥ /  
na ca śakto 'si vyaktastu tathā prāvacanā vidhiḥ //

### [1.50.22](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.22)

kaṭhakālāpavṛtteṣu taittirāhvarakeṣu ca /  
ṛgvede sāmavede ca vaktavyaḥ prathamaḥ svaraḥ //

### [1.50.23](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.23)

ṛgvedastu dvitīyena tṛtīyena ca vartate /  
uccamadhyamasaṃghātaḥ svaro bhavati pārthivaḥ //

### [1.50.24](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.24)

tṛtīya prathamakruṣṭā kurvantyāhvarakān svarān /  
dvitīyādyāstu madrāntāstaittirīyāścatuḥsvarān //

### [1.50.25](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.25)

prathamaśca dvitīyaśca tṛtīyo 'tha caturthakaḥ /  
mandraḥ kruṣṭo munīśvara etānkurvanti sāmagāḥ //

### [1.50.26](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.26)

dvitīyaprathamāvetau nāṇḍibhāllavinau svarau /  
tathā śātapathāvetau svarau vājasaneyinām //

### [1.50.27](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.27)

ete viśeṣataḥ proktāḥ svarā vai sārvavaidikāḥ /  
ityetañcaritaṃ sarvaṃ svarāṇāṃ sārvavaidikam //

### [1.50.28](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.28)

sāmavede tu vakṣyāmi svarāṇāṃ caritaṃ yathā /  
alpagranthaṃ prabhūtārthaṃ sāmavedāṅgamuttamam //

### [1.50.29](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.29)

tānarāgasvaragrāmamūrcchanānāṃ tu lakṣaṇam /  
pavitraṃ pāvanaṃ puṇyaṃ yathā tubhyaṃ prakīrtitam //

### [1.50.30](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.30)

śikṣāmāhurdvijātīnāmṛgyajuḥ sāmalakṣaṇam /  
sapta svarāsrayo grāmā mṛrchanāstvekaviṃśatiḥ //

### [1.50.31](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.31)

tānā ekonapañcāśadityetaḥsvaramaṇḍalam /  
ṣaṅjaśca ṛṣabhaścaiva gāndhāro madhyamastathā //

### [1.50.32](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.32)

pañcamo dhaivataścaivaṃ niṣādaḥ saptamaḥ svaraḥ /  
ṣaṅjamadhyamagāndhārāsrarayo grāmāḥ prakīrtitāḥ //

### [1.50.33](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.33)

bhūrllokājjāyate ṣaṅjo bhuvarlokāñca madhyamaḥ /  
svargābhrāñcaiva gāndhāro grāmasthānāni trīṇi hi //

### [1.50.34](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.34)

svarāṇāṃ ca viśeṣeṇa grāmarāgā iti smṛtāḥ /  
viṃśatirmadhyamagrāme ṣaṅjagrāme caturdaśa //

### [1.50.35](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.35)

tānānpaṃ cadaśecchanti gāndhāre sāmagāyinām /  
nadī viśālā sumukhī citrā citravatī mukhā //

### [1.50.36](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.36)

balā cāpyatha vijñeyā devānāṃ sapta mūrchanāḥ /  
āpyāyinī viśvabhṛtā candrā hemā kapardinī //

### [1.50.37](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.37)

maitrī ca bārhatī caiva pitṝṇāṃ sapta mūrchanāḥ /  
ṣaṅje tūttaramandrā syādṛṣabhe cābhirūhatā //

### [1.50.38](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.38)

aśvakrāntā tu gāndhāre tṛtīyā mūrcchanā smṛtā /  
madhyame khalu sauvīrā hṛṣikā pañcame svare //

### [1.50.39](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.39)

dhaivate cāpi vijñeyā mūrchanā tūttarā matā /  
niṣāde rajanīṃ vidyādṛṣīṇāṃ sapta mūrchanāḥ //

### [1.50.40](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.40)

upajīvanti gandharvā devānāṃ sapta mūrchanāḥ /  
pitṝṇāṃ mūrcchānāḥ sapta tathā yakṣā na saṃśayaḥ //

### [1.50.41](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.41)

ṛṣīṇāṃ mūrchanāḥ sapta yāstvimā laukikāḥ smṛtāḥ /  
ṣaṅjaḥ prīṇāti vai devānṛṣīnprīṇāti carṣabhaḥ //

### [1.50.42](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.42)

pitṝn prīṇāti gāndhāro gandharvānmadhyamaḥ svaraḥ /  
devānpitṝnṛṣīṃścaiva svaraḥ prīṇāti pañcamaḥ //

### [1.50.43](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.43)

yakṣānniṣādaḥ prīṇāti bhūtagrāmaṃ ca dhaivataḥ /  
gānasya tu daśavidhā guṇavṛttistu tadyathā //

### [1.50.43.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.43.p1)

raktaṃ pūrṇamalaṅkṛtaṃ prasannaṃ vyaktaṃ vikruṣṭaṃ ślakṣṇaṃ samaṃ sukumāraṃ madhuramiti guṇāstatra raktaṃ nāma veṇuvīṇāsvarāṇāmekībhāvaṃ raktamityucyate pūrṇaṃ nāma svaraśrutipūraṇācchandaḥ pādākṣaraṃ saṃyogātpūrṇamityucyate alaṅkṛtaṃ nāmorasi śirasi kaṇṭhayuktamityalaṅkṛtaṃ prasannaṃ nāmāpagatāgadgadanirviśaṅkaṃ prasannamityucyate vyaktaṃ nāma padapadārthaprakṛtivikārāgamanopakṛttaddhitasamāsadhātunipātopasargasvaraliṅgaṃ vṛttivārttikavibhaktyarthavacanānāṃ samyagupapādanaṃ vyaktamityucyate vikruṣṭaṃ nāmoñcairuñcāritaṃ vyaktapadākṣaraṃ vikruṣṭamityucyate ślekṣṇaṃ nāma drutamavilaṃbitamuccanīcaplutasamāhārahelatālopanayādibhirupapādanābhiḥ ślakṣṇamityucyate samaṃ nāmāvāpanirvāpapradeśe pratyantarasthānānāṃ samāsaḥ samamityucyate sukumāraṃ nāma mṛdupadavarṇasvarakuhagaraṇayuktaṃ sukumāramityucyate madhuraṃ nāma svabhāvopanītalalitapadākṣaraguṇasamṛddhaṃ madhuramityucyate evametairdaśabhirguṇairyuktaṃ gānaṃ bhavati // 1//

### [1.50.44](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.44)

bavanti cātra ślokāḥ  
śaṅkitaṃ bhīṣaṇaṃ bhītamuddhuṣṭamanunāsikam /  
kākasvaraṃ mūrddhagataṃ tathā sthānavivarjitam //

### [1.50.45](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.45)

vistaraṃ virasaṃ caiva viśliṣṭaṃ viṣamāhatam /  
vyākulaṃ tālahīnaṃ ca gītidoṣāścaturdaśa //

### [1.50.46](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.46)

ācāryāḥ samamicchanti padacchedaṃ tu paṇḍitāḥ /  
sriyo madhuramicchanti vikruṣṭamitare janāḥ //

### [1.50.47](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.47)

padmapatraprabhaḥ ṣaṅja ṛṣabhaḥ śukapiñjaraḥ /  
kanakābhastu gāndhāro madhyamaḥ kundasannibhaḥ //

### [1.50.48](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.48)

pañcamastu bhavetkṛṣṇaḥ pītakaṃ dhaivataṃ viduḥ /  
niṣādaḥ sarvavarṇaḥ syādityetāḥ svaravarṇatāḥ //

### [1.50.49](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.49)

pacamo madhyamaḥ ṣaṅja ityete brāhmaṇāḥ smṛtāḥ /  
ṛṣabho dhaivataścāpītyetau vai kṣatriyāvubhau //

### [1.50.50](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.50)

gāndhāraśca niṣādaśca vaiśyāvarddhena vai smṛto /  
śūdratvaṃ vidhinārddhena patitatvānna saṃśayaḥ //

### [1.50.51](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.51)

ṛṣabho mūrchitavarjito dhaivatasahitaśca pañcamo yatra /  
nipatati madhyamarāge sa niṣādaṃ ṣāṅjavaṃ vidyāt //

### [1.50.52](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.52)

yadi pañcamo viramate gāndhāraścāntarasvaro bhavati /  
ṛṣabho niṣādasahitastaṃ pañcamamīdṛśaṃ vidyāt //

### [1.50.53](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.53)

gāndhārasyādhipatyena niṣādasya gatāgataiḥ /  
dhaivatasya ca daurbalyānmadhyamagrāma ucyate //

### [1.50.54](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.54)

īṣatpṛṣṭo niṣādastu gāndhāraścādhiko bhavet /  
dhaivataḥ kaṃpito yatra sa ṣaṅgayāma īritaḥ //

### [1.50.55](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.55)

antarasvarasaṃyuktaḥ kākaliryatra dṛśyate /  
taṃ tu sādhāritaṃ vidyātpañcamasthaṃ tu kaiśikam //

### [1.50.56](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.56)

kaiśikaṃ bhāvayitvā tu svaraiḥ sarvaiḥ samantataḥ /  
yasmā ttu madhyame nyāsastasmātkaiśikamadhyamaḥ //

### [1.50.57](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.57)

kākalirdṛśyate yatra prādhānyaṃ pañcamasya tu /  
kaśyapaḥ kaiśikaṃ prāha madhyamagrāmasaṃbhavam //

### [1.50.58](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.58)

geti geyaṃ viduḥ prājñā dheti kārupravādanam /  
veti vādyasya saṃjñeyaṃ gandharvasya prarocanam //

### [1.50.59](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.59)

yaḥ sāmagānāṃ prathamaḥ sa veṇormadhyamaḥ svaraḥ /  
yo dvitīyaḥ sa gāndhārastṛtīyastvṛṣabhaḥ smṛtaḥ //

### [1.50.60](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.60)

caturthaḥ ṣaṅja ityāhuḥ pañcamo dhaivato bhavet /  
ṣaṣṭho niṣādo vijñeyaḥ saptamaḥ pañcamaḥ smṛtaḥ //

### [1.50.61](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.61)

ṣaṅjaṃ mayūro vadati gāvo raṃbhanti carṣabham /  
ajāvike tu gāndhāraṃ kraiñco vadati madhyamam //

### [1.50.62](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.62)

puṣpasādhāraṇe kāle kokilā vakti pañcamam /  
aśvastu dhaivataṃ vakti niṣaādaṃ vakti kuñjaraḥ //

### [1.50.63](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.63)

kaṇṭhāduttiṣṭate ṣaṅjaḥ śirasastvṛṣabhaḥ smṛtaḥ /  
gāndhārastvanunāsikya uraso madhyamaḥ svaraḥ //

### [1.50.64](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.64)

urasaḥ śirasaḥ kaṇṭhādutthitaḥ pañcamaḥ svaraḥ /  
lalāṭāddhaivataṃ vidyānniṣādaṃ sarvasandhijam //

### [1.50.65](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.65)

nāsā kaṇṭhamurastālujihvādatāṃśca saṃśritaḥ /  
ṣaṅbhiḥ saṃ jāyate yasmāttasmātṣaṅja iti smṛtaḥ //

### [1.50.66](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.66)

vāyuḥ samutthito nābheḥ kaṇṭhaśīrṣasamāhataḥ /  
nardatyṛṣabhavadyasmāttasmādṛṣerbha ucyate //

### [1.50.67](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.67)

vāyuḥ samutthito nābheḥ kaṇṭhaśīrṣasamāhataḥ /  
vāti gandhavahaḥ puṇyo gāndhārastena hetunā //

### [1.50.68](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.68)

vāyuḥ samutthito nābherurau hṛdi samāhataḥ /  
nābhiprāpto madhyavartī madhyamatvaṃ samarśnute //

### [1.50.69](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.69)

vāyuḥ samutthito nābherurohṛtkaṇṭhakāhṛtaḥ /  
pañcasthānotthitasyāsya pañcamatvaṃ vidhīyate //

### [1.50.70](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.70)

dhaivataṃ ca niṣādaṃ ca varjayitvā tu tāvubhau /  
śeṣānpañca svarāṃstvanye pañcasthānotthitānviduḥ //

### [1.50.71](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.71)

pañcasthānasthitatvena sarvasthānāni dhāryate /  
agnigītasvaraḥ ṣaṅja ṛṣabho brahmaṇocyate //

### [1.50.72](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.72)

somena gīto gāndhāro viṣṇunā madhyamaḥ svaraḥ /  
pañcamastu svaro gītastvayaiveti nidhāraya //

### [1.50.73](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.73)

dhaivataśca niṣādaśca gītau tuṃburuṇā svarau /  
ādyaṃsya daivataṃ brahmā ṣaṅjasyāpyucyate budhaiḥ //

### [1.50.74](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.74)

tīkṣṇadīptaprakāśatvādṛṣabhasya hutāśanaḥ /  
gāvaḥ praṇīte tuṣyanti gāndhārastena hetunā //

### [1.50.75](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.75)

śrutvā caivopatiṣṭanti saurabheyā na saṃśayaḥ /  
somastu pañcamasyāpi daivataṃ brahmarādrasmṛtam //

### [1.50.76](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.76)

nihrāso yasya vṛddhiśca grāmamāsādya somavat /  
atisaṃdhīyate yasmādetānpūrvotthitānsvarān //

### [1.50.77](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.77)

tasmādasya svarasyāpi dhaivatatvaṃ vidhīyate /  
niṣīdanti svarā yasmānniṣādastena hetunā //

### [1.50.78](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.78)

sarvāṃścābhibhavatyeṣa yadādityo 'sya daivatam //

### [1.50.79](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.79)

dāravī gātravīṇā ca dve vīṇe gānajātiṣu //

### [1.50.80](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.80)

sāmanī gātravīṇā tu tasyāstvaṃ śṛṇu lakṣaṇam /  
gātravīṇā tu sā proktā yasyāṃ gāyanti sāmaṅgāḥ //

### [1.50.81](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.81)

svaravyañjanasaṃyuktā aṅgulyaṅguṣṭarañjitā /  
hastau tu saṃyatau dhāryauṃ jānubhyāmuparisthitau //

### [1.50.82](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.82)

guroranukṛtiṃ kuryādyathānyā na matirbhavet /  
praṇavaṃ prākprayuñjīta vyāhṛtīstadanantaram //

### [1.50.83](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.83)

sāvitrīṃ cānuvacanaṃ tato vai gānamārabhet /  
prasārya cāṅgulīḥ sarvā ropayetsvaramaṇḍalam //

### [1.50.84](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.84)

na cāṅgulībhiraṅguṣṭamaṅguṣṭenāgulīḥ spṛśet /  
viralā nāṅgulīḥ kuryānmūle caitāṃ na saṃspṛśet //

### [1.50.85](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.85)

aṅguṣṭhāgreṇa tā nityaṃ madhyame parvaṇi spṛśet /  
mātrādvimātravṛddhānāṃ vibhāgārthe vibhāgavit //

### [1.50.86](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.86)

aṅgulībhirdvimātraṃ tu pāṇeḥ savyasya darśayet /  
trirekhā yasya dṛśyate siddhiṃ tatra vinirdiśet //

### [1.50.87](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.87)

sa parva iti vijñeyaḥ śeṣamantaramantaram /  
parvāntaraṃ sāmasu ca ṛkṣu kuryāttilāntaram //

### [1.50.88](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.88)

svarānmadhyamaparvasu suniviṣṭaṃ niveśayet /  
na cātra kaṃpayetkiñcidaṅgasyāvayavaṃ budhaḥ //

### [1.50.89](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.89)

adhastanaṃ mṛdaṃ nyasya hastamātre yathākramam /  
abhramadhye yathā vidyudṛśyate maṇisūtravat //

### [1.50.90](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.90)

pṛṣacchedavivṛttīnāṃ yathā bāleṣukartarī /  
kūrmo 'gāni ca saṃhṛtya cetodṛṣṭiṃ diśanmanaḥ //

### [1.50.91](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.91)

svasthaḥ praśānto nirbhīko varṇānuñcārayedbudhaḥ /  
nāsikāyāstu pūrveṇa hastaṃ gokarṇavaddharet //

### [1.50.92](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.92)

niveśya dṛṣṭiṃ hastāgre śāstrārthamanucintayet /  
samyakpracārayedvākyaṃ hastena ca mukhena ca //

### [1.50.93](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.93)

yathaivoccārayedvarṇāṃstathaivaināṃ samāpayet /  
nātyāhanyānna nirhaṇyānna pragāyenna kaṃpayet //

### [1.50.94](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.94)

samaṃ sāmāni gāyeta vyomni svena gātiryathā /  
yathā sucaratāṃ mārgo mīnānāṃ nopalabhyate //

### [1.50.95](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.95)

ākāśe vā vihṝṅgānāṃ tadvatsvaragatā śrutiḥ /  
yathā dadhini sarpiḥ syātkāṣṭastho vā yathānalaḥ //

### [1.50.96](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.96)

prayatnenopalabhyeta tadvatsvaragatā śrutiḥ /  
svarātsvarasya saṃkrāmaṃsvarasaṃdhimanulbaṇam //

### [1.50.97](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.97)

avicchinnaṃ samaṃ kuryātsūkṣmacchāyātapopamam /  
anāgatamatikrāntaṃ vicchinnaṃ viṣamāhatam //

### [1.50.98](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.98)

tanvantamasthitāntaṃ ca varjayetkarṣaṇaṃ budhaḥ /  
svaraḥ sthānāccyuto yastu svaṃ sthānamativartate //

### [1.50.99](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.99)

vistaraṃ sāmagā brūyurviraktamiti vīṇinaḥ /  
abhyāsārthe drutāṃ vṛttiṃ prayogārthe tu madhyamām //

### [1.50.100](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.100)

śiṣyaṇāmupadeśārthaṃ kuryādvṛttiṃ vilaṃbitām /  
gṛhītagrantha evaṃ tu granthoñcāraṇaśaikṣakān //

### [1.50.101](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.101)

haste nādhyāpayecchiṣyān śaikṣeṇa vidhinā dvijaḥ /  
kruṣṭasya mūrddhani sthānaṃ lalāṭe prathamasya tu //

### [1.50.102](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.102)

bhruvormadhya dvitīyasya tṛtīyasya tu karṇayoḥ /  
kaṇṭhasthānaṃ caturthasya mandrasya rasanocyate //

### [1.50.103](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.103)

atisvarasya nīcasya hṛdi sthānaṃ vidhīyate /  
aṅguṣṭasyottame vruṣṭo hyaṅguṣṭaṃ prathamaḥ svaraḥ //

### [1.50.104](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.104)

pradeśinyāṃ tu gāndhāra ṛṣabhastadanantaram /  
anāmikāyāṃ ṣaṅgastu kaniṣṭāyāṃ tu dhaivataḥ //

### [1.50.105](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.105)

tasyādhastāñca yonyāstu niṣādaṃ tatra nirdiśet /  
aparvatvādamadhyatvā davyayatvāñca nityaśaḥ //

### [1.50.106](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.106)

mandro hi mandībhūtastu parisvāra iti smṛtaḥ /  
kruṣṭena devā jīvanti prathamena tu mānuṣāḥ //

### [1.50.107](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.107)

paśavastu dvitīyena gandharvāpsarasastvanu /  
andhajāḥ pitaraścaiva caturthasvarajīvinaḥ //

### [1.50.108](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.108)

mandratvenopajīvanti piśācāsurarākṣasāḥ /  
atisvareṇa nīcena jagatsthāvarajaṅgamāḥ //

### [1.50.109](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.109)

sarvāṇi khalu bhūtāni dhāryante sāmikaiḥ svaraiḥ /  
dīptāyatākaruṇānāṃ mṛdumadhyamayostathā //

### [1.50.110](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.110)

śrutīnāṃ yo viśeṣajño na sa ācārya ucyate /  
dīptā mandre dvitīya ca pracaturthe tathaiva ca //

### [1.50.111](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.111)

atisvare tṛtīye ca kruṣṭe tu karuṇā śrutiḥ /  
śrutayo yā dvitīyasya mṛdumadhyāyatāḥ smṛtāḥ //

### [1.50.112](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.112)

tāsāmapi tu vakṣyāmi lakṣaṇāni pṛthak pṛthak /  
āyatātvaṃ bhavennīce mṛdutā tu viparyaye //

### [1.50.113](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.113)

sve svare madhyamātvaṃ tu tatsamīkṣya prayojayet /  
dvitīye viratā yā tu kruṣṭaśca parato bhavet //

### [1.50.114](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.114)

dīptāṃ tāṃ tu vijānīyātprāthamyena mṛduḥ smṛtaḥ /  
atraiva viratā yā tu caturthena pravartate //

### [1.50.115](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.115)

tathā mandre bhaveddīptā sāmnaścaiva samāpane /  
nātitāraśrutiṃ kuryātsvarayornāpi cāntare //

### [1.50.116](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.116)

taṃ ca hrasve ca dīrghe ca na cāpi ghuṭisajñake /  
dvividhā gatiḥ padāntasthitasaṃdhiḥ sahoṣmabhiḥ //

### [1.50.117](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.117)

sthāneṣu pañcasveteṣu vijñeya ghuṭisaṃjñakam /  
svarāntarāviratāni hrasvadīrghaghuṭāni ca //

### [1.50.118](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.118)

sthitisthāneṣvaśeṣāṇi śrutivatsvarato vadet /  
dīptāmudātte jānīyāddīptāṃ ca svarite viduḥ //

### [1.50.119](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.119)

anudātte mṛdurjñeyā gandharvāḥ śrutisaṃpade /  
udāttaścānudāttaśca svaritapracite tathā //

### [1.50.120](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.120)

nighātaśceti vijñeyaḥ svarabhedaśca pañcadhā /  
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi ācikasya svaratrayam //

### [1.50.121](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.121)

udāttaścānudāttaśca tṛtīyaḥ svaritaḥ svaraḥ /  
ya evodātta ityuktaḥ sa eva svaritātparaḥ //

### [1.50.122](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.122)

pracayaḥ procyate tajjñairna cātrānyatsvarāntaram /  
varṇasvaro 'tītasvaraḥ svarito dvividhaḥ smṛtaḥ //

### [1.50.123](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.123)

mātriko varṇa evaṃ tu dīrghastūñcaritādanu /  
sa tu saptavidho jñeyaḥ svaraḥ pratyayadarśanāt //

### [1.50.124](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.124)

padena tu sa vijñeyo bhavedyo yatra yādṛśaḥ /  
saptasvarānprayuñjīta dakṣiṇaṃ śravaṇaṃ prati //

### [1.50.125](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.125)

ācāryairvihitaṃ śāstraṃ putraśiṣyahitaiṣibhiḥ /  
uccāduñcataraṃ nāsti nīcānnīcataraṃ tathā //

### [1.50.126](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.126)

vaisvaryasvārasaṃjñāyāṃ kiṃsthānaḥ svāra ucyate /  
uccanīcasya yanmadhye sādhāraṇamiti śrutiḥ //

### [1.50.127](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.127)

taṃ svāraṃ svārasaṃjñāyāṃ pratijānanti śaikṣikāḥ /  
udātte niṣādagāndhārāvanudātteṃ ṛṣabhadhaivato //

### [1.50.128](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.128)

svaritaprabhavā hyete ṣaṅjamadhyamapañcamāḥ /  
yatra kakhaparā ūṣmā jihvāmūlaprayojanāḥ //

### [1.50.129](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.129)

tānapyājñāpayenmātrāprakṛtyaiva tu sā kalā /  
jātyaḥ kṣaipro 'bhinihita stairavyañjana eva ca //

### [1.50.130](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.130)

tirovirāmaḥ praśliṣṭo 'pādavṛttaśca saptamaḥ /  
svarāṇāmahameteṣāṃ pṛthagvakṣyāmi lakṣaṇam //

### [1.50.131](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.131)

uddiṣṭānāṃ tathā nyāyamudāharaṇameva ca /  
sapakāraṃ savaṃ vāpi hyakṣaraṃ svaritaṃ bhavet //

### [1.50.132](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.132)

na codāttaṃ puro yasya jātyaḥ svāraḥ sa ucyate /  
iuvarṇo yadodāttāvāpadyete pavau kvacit //

### [1.50.133](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.133)

anudāttaṃ pratyaye tu vidyātkṣaiprasya lakṣaṇam /  
eo ābhyāmudāttābhyāmakāro nihitaśca yaḥ //

### [1.50.134](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.134)

akāro yatra luṃpati tamabhinihitaṃ viduḥ /  
udāttapūrve yatkiñcicchandasi svaritaṃ bhavet //

### [1.50.135](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.135)

eṣa sarvabahusvārastairavyañjana ucyate /  
avagrahātparaṃ yatra svaritaṃ syādanantaram //

### [1.50.136](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.136)

tirovirāmaṃ taṃ vidyādudātto yadyavagrahaḥ /  
ikāraṃ yatra paśyeyurikāreṇaiva saṃyutam //

### [1.50.137](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.137)

udāttamanudāttena praśliṣṭaṃ taṃ vicāraya /  
svare cetsvaritaṃ yatra vivṛtā yatra saṃhitā //

### [1.50.138](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.138)

etatpādāntavṛttasya lakṣaṇaṃ śāstranoditam /  
tānyaḥ svāraḥ sa jātyena śrutyagre kṣaipra ucyate //

### [1.50.139](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.139)

te manvatābhinitastairavyañjana ūtaye /  
tirovirāmo viṣkaṣite praśliṣṭo hīīgovarṇaḥ //

### [1.50.140](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.140)

pādavṛttaḥ kandavidesvarāḥ saptaivamādayaḥ /  
uñcādekākṣarātpūrvātsvaraṃ yadyadihākṣaram //

### [1.50.141](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.141)

svārāṇāṃ jātyavarjānāmeṣā prakṛtirucyate /  
catvārastvāditaḥ svārāḥ kaṃṣaṃpuṃśphutiśāstrataḥ //

### [1.50.142](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.142)

udātte caikanīce vā juhvo 'gnistannidarśanam /  
ikārānte pade pūrva ukāre parataḥ sthite //

### [1.50.143](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.143)

hrasvaṃ kaṃpaṃ vijānīyānmedhāvī nātra saṃśayaḥ /  
ikārānte pade caivokāradvayaṃ pare pade //

### [1.50.144](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.144)

dīrghaṃ kaṃpaṃ vijānīyācchāgdhūṣviti nidarśanam /  
trayo dīrghāstu vijñeyā ye ca saṃdhyakṣareṣu vai //

### [1.50.145](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.145)

manyā yathā na indrābhyāṃ śeṣā hrasvāḥ prakīrtitāḥ /  
anekānāmudāttānāmanudāttaḥ pratyayo yadi //

### [1.50.146](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.146)

śivakaṃpaṃ vijānīyādudāttaḥ pratyayo yadi /  
yatra dviprabhṛtīni syurudāttānyakṣarāṇi tu //

### [1.50.147](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.147)

nīcaṃ voñcaṃ ca paratastatrodāttaṃ vidurbudhāḥ /  
na rephe vā hakāre vā dvirbhāvo jāyate kvacit //

### [1.50.148](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.148)

na ca vargadvitīyeṣu na caturthe kadācana /  
caturthaṃ tu tṛtīyena dvitīyaḥ prathamena tu //

### [1.50.149](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.149)

ādyamantyaṃ ca madhyaṃ ca svārākṣareṇa pīḍayet /  
anantyaśca bhavetpūrvo hyantaśca parato yadi //

### [1.50.150](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.150)

tatra madhye yamastiṣṭhetsvavarṇaḥ pūrvavaṇayoḥ /  
vargāntyān śaṣasaiḥ sārddhamantasthairvāpi saṃyutān //

### [1.50.151](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.151)

dṛṣṭvā yamā nivartante adeśikamivādhvagāḥ /  
tṛtīyaśca caturthaśca caturthādiparaṃ padam //

### [1.50.152](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.152)

dvau tṛtīyau hakāraśca hakārādiparaṃ padam /  
anusvāropadhāmūlā tān kvacitkramataḥ param //

### [1.50.153](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.153)

rahapūrvasaṃyute cāpyuttaraṃ kramate 'kṣaram /  
saṃyogo yatra dṛśyeta rvyañjanaṃ virate pade //

### [1.50.154](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.154)

pūrvāṅgamāditaḥ kṛtvā parāṅgādau niveśayet /  
saṃyoge svaritaṃ yatra udvātaḥ pratanaṃ tathā //

### [1.50.155](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.155)

pūrvāṅgaṃ tadvijānīyādyenāraṃbhaḥ paraṃ hi tat /  
saṃyogāttu vijānīyātparaṃ saṃyoganāyakam //

### [1.50.156](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.156)

saṃyuktasya tu varṇasya tatparaṃ pūrvamakṣaram /  
anusvāraḥ padāntaśca kramajaṃ pratyaye svake //

### [1.50.157](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.157)

svarabhaktistathārephaḥ pūrvapūrvāṅgamucyate /  
pādādau cāpādādau saṃyogāvagraheṣu ca //

### [1.50.158](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.158)

yaśabda iti vijñeyo yo 'nyaḥsaya iti smṛtaḥ /  
pādādāvapyavicchedesaṃyogānte ca tiṣṭatām //

### [1.50.159](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.159)

varjayitvā rahapāṇāmupādeśaḥ pradṛśyate /  
svasaṃyukto gururjñeyaḥ sānusvārā grimaḥ sphuṭaḥ /  
aṇuśeṣo hrigo vāpi yugalādiravisphuṭaḥ //

### [1.50.160](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.160)

yadudāttamudāttaṃ tadyatsvaritaṃ tatpade bhavati /  
yannīcaṃ nīcameva tadyatpracayasthaṃ tadapi nīcam //

### [1.50.161](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.161)

agniḥ suto mitramidaṃ tathā vayamayāvahāḥ /  
priyaṃ dūtaṃ ghṛtaṃ cittamatiśabdastu nīcataḥ //

### [1.50.162](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.162)

akveṣveva suteṣveva yajñeṣu kalaśeṣu ca /  
śateṣu sapavitreṣu nīcāduñcāryate śrutiḥ //

### [1.50.163](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.163)

hārivaruṇavareṇyeṣu dhārāpuruṣeṣu svaratirephaḥ /  
viśvānaronakāraśca śeṣāstusvaritā narāḥ //

### [1.50.164](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.164)

dvau varuṇau vasvarata uduttamantvaṃ varuṇadhāra caurudhārāmurudhāresvadohate /  
mātrikaṃ vā dvimātraṃ vā svaryate yadihākṣaram /  
tasyāditor'ddhamātraṃ vai śeṣaṃ tu parato bhavet /  
adīrghaṃ dīrghavatkuryāddvisvaraṃ yatprayujyate //

### [1.50.165](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.165)

kaṃpotsvaritābhigītaṃ hrasvakarṣaṇameva ca /  
nimeṣakālo mātrā syādvidyutkāleti cāpare //

### [1.50.166](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.166)

ṛksvarā tulyayogā vā kaiścidevamudīryate //

### [1.50.167](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.167)

samāse 'vagrahaṃ kuryātpadaṃ cātrānusaṃhitam /  
yetīkṣarādikaraṇaṃ padāntasyeti taṃ viduḥ //

### [1.50.168](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.168)

(sarvatra mitraputrasakhiśabdā ahiśatakratoravagrāhyāḥ /  
ādityaviprajātavedāśca satpatigopativṛtrahāsamudrāśca /  
svarayupuvodevayavaścāritaṃ devatātape ) cikitiśca dhacaiva nāvagṛhṇanti paṇḍitāḥ /  
vivṛtayaścatasro vai vijñeyā iti me matam //

### [1.50.169](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.169)

akṣarāṇāṃ niyogena tāsāṃ nāmāni me śṛṇu /  
hrasvādivatsānusṛtā vatsānusāriṇī cāgre //

### [1.50.170](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.170)

pākavatyubhayorhrasvā dīrghā vṛddhā pipīlikāḥ /  
catasṛṇāṃ vivṛtīnā mantaraṃ mātrikaṃ bhavet //

### [1.50.171](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.171)

arddhamātrikamanyeṣāmanyeṣāmaṇumātrikam //

### [1.50.172](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.172)

āpadyate makāro rephoṣmasu pratyaye 'pyanusvāram /  
paveṣu parasavarṇaṃ sparśeṣu cottamāpatim //

### [1.50.173](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.173)

nakārānte padā pūrve svare ca parataḥ sthite /  
akāraṃ raktamityāhustakāreṇa tu rajyate //

### [1.50.174](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.174)

nakārānte pade pūrve vyañjanaiśca yavohiṣu /  
arddhamātrā tu pūrvasya rajyate tvaṇumātrayā //

### [1.50.175](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.175)

nakārasvarasaṃyuktaścaturyukto vidhīyate /  
repho raṅgaśca lopaśca sānusvaro 'pi vā kvacit //

### [1.50.176](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.176)

hṛdayāduttiṣṭateraṅgaḥ kāṃsyena tu samanvitaḥ /  
mṛduścaiva dvimātraśca dadhanvāṃ iti nidarśanam //

### [1.50.177](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.177)

yathā saurāṣṭrikā nārī arāṃ ityabhibhāṣate /  
evaṃ raṅgaḥ prayoktavyo nāradaitanmataṃ mama //

### [1.50.178](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.178)

svarā gaḍadabāścaiva ṅaṇanamāḥ sahoṣmabhiḥ /  
caturṇāṃ padajātīnāṃ padāntā daśa kīrtitāḥ //

### [1.50.179](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.179)

svara uccaḥ svaro nīcaḥ svaraḥ svarita eva ca /  
vyañjanā na tu vartante yatra tiṣṭati sa svaraḥ //

### [1.50.180](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.180)

svarapradhānaṃ traisvaryamācāryāḥ pratijānate /  
maṇivadvyañjanaṃ vidyātsūtra vañca svaraṃ viduḥ //

### [1.50.181](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.181)

durbalasya yathā rāṣṭraṃ harate balavānnṛpaḥ /  
durbalaṃ vyajanaṃ tadvaddhareta balavānsvaraḥ //

### [1.50.182](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.182)

ubhāvaśca vivṛttiśca śaṣasārepha eva ca /  
jihvāmūlamupadhmā ca gatiraṣṭavidhoṣmaṇaḥ //

### [1.50.183](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.183)

svarapratyayāvivṛtiḥ saṃhitāyāṃ tu yā bhavet /  
visargastatra mantavyaratālavyaścātra jāyate //

### [1.50.184](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.184)

saṃdhyakṣare pare saṃdhau prāptasuptau yavau yadi /  
vyañjanākhyā vivṛttistu svarākhyā pratisaṃhitā //

### [1.50.185](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.185)

ūṣmāntaṃ virate yatra saṃbhāvo bhavati kvacit /  
vivṛttiryā bhavettatra svarākhyāṃ tāṃ vinirddiśet //

### [1.50.186](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.186)

yadyobhāvaprasaṃdhānamṛkārādiparaṃ padam /  
svarāntaṃ tādṛśaṃ vidyādyadanyavdyaktamūṣmaṇaḥ //

### [1.50.187](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.187)

prathamā uttamāścaiva padānteṣu yadi sthitāḥ /  
dvitīyaṃ sthānamāpannāḥ śaṣasapratyayā yadi //

### [1.50.188](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.188)

prathamānūṣmasaṃyuktān dvitīyāniva darśayet /  
na caitānpratijānīyādyathā matsyaḥ kṣuropsarāḥ //

### [1.50.189](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.189)

chandomānaṃ ca vṛttaṃ ca pādasthānaṃ trikāraṇam /  
ṛcaḥ svacchandavṛttāstu pādāstvakṣaramānataḥ //

### [1.50.190](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.190)

ṛgvaryyān svarabhaktiṃ ca chandomānena nirddiśet /  
pratyayeta sahārephamimīte svarabhaktayā //

### [1.50.191](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.191)

ṛvarṇe tu pṛthagrephaḥ pratyayastu vṛthā bhaveta /  
vidyāllaghumṛkāraṃ tu yadi tūṣmāṇasaṃyutaḥ //

### [1.50.192](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.192)

ūṣmaṇaiva hi saṃyukta ṛkāro yatra pīḍyate /  
guruvarṇaḥ sa vijñeyastṛcaṃ cātra nidarśanam //

### [1.50.193](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.193)

ṛṣabhaṃ ca gṛhītaṃ ca bṛhaspatiṃ pṛthivyāṃ ca /  
nirṛtipañcamā hyatra ṛkārā nātra saṃśayaḥ //

### [1.50.194](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.194)

śaṣasaha rādau rephaḥ sparabhaktirjāyate dvipadasaṃdhau /  
iuvarṇābhyāṃ hīnā kvacidekapadākramaviyuktā //

### [1.50.195](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.195)

svarabhaktirdvidhā proktāṛkāre repha eva ca /  
svarodā vyañjanodā ca vihitākṣaracintakaiḥ //

### [1.50.196](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.196)

śaṣaseṣu svarodayāṃ hakāre vyañjanodayām /  
śaṣaseṣu vivṛtāṃ tu hakāre saṃvṛtāṃ viduḥ //

### [1.50.197](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.197)

svarabhaktiṃ prayuñjāna srīndoṣānparivarjayet /  
ikāraṃ cāpyukāraṃ grastadoṣaṃ tathaiva ca //

### [1.50.198](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.198)

saṃyogaparaṃ chaparaṃ visarjanīyaṃ dvimātrakaṃ caiva /  
atha sāntika ca naṅmasānusvāraṃ ghuṭataṃ ca //

### [1.50.199](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50.199)

yasyāḥ pādaḥ prathamo dvādaśamātrastathā tṛtīyo 'pi /  
aṣṭādaśo dvitīyaḥ samāpannaḥ pañcadaśamātraḥ /  
yasyā lakṣaṇamuktaṃ yā tvanyā sā smṛtā vipulā //

_First 200 of 240 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50)_

## Linked texts (12)

- [Nāradīyāśikṣā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.siksa.siksa.naradiya.1.1.2) — Nārada, Sanskrit
- [Māṇḍūkīśikṣā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.siksa.siksa.manduki.13) — Māṇḍūka, Sanskrit
- [Yājñavalkyaśikṣā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.siksa.siksa.yajnavalkya.17) — Yājñavalkya, Sanskrit
- [Cārāyaṇīyaśikṣā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.siksa.siksa.carayaniya.0.6) — Sanskrit
- [Śaiśirīyaśikṣā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.siksa.siksa.saisiriya.77) — Sanskrit
- [Pratiśākhyapradīpaśikṣā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.siksa.siksa.pratisakhyapradipa.13.1_2) — Sanskrit
- [Pāṇinīyaśikṣā](https://indike.org/pramana/in.vedanga.siksa.siksa.paniniya.14) — Pāṇini, Sanskrit
- [Bharatabhāṣya (Sarasvatīhṛdayālaṅkāra)](https://indike.org/pramana/in.art.sangita.sangraha.bharatabhasya.3.18) — Nānyadeva, Sanskrit
- [Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.samskara.samskararatnamala.17.19.3) — Gopīnātha Dīkṣita Oka, Sanskrit
- [Śabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.133.103.p1.2) — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit
- [Madanapārijāta](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.madanaparijata.2.p3.10) — Viśveśvarabhaṭṭa, Sanskrit
- [Śārṅgadharapaddhati](https://indike.org/pramana/in.lit.subhasita.subhasita.kosa.sarngadharapaddhati.88.20) — Śārṅgadhara, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.50) · Pramāṇa
