Naradapurana 2.23
Nāradapurāṇa 2.23
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.23.90 — 1 part
2.23.1
mohinyuvāca
vākyamuktaṃ tvayā sādhu kārtike yadupoṣaṇam /
vratādikaraṇaṃ rājñāṃ noktaṃ kvāpi nidarśane //
2.23.2
muktvaikaṃ brāhmaṇaṃ loke noktaṃ śūdraviśorapi /
dānaṃ hi pālanaṃ yuddhaṃ tṛtīyaṃ bhūbhujāṃ smṛtam //
2.23.3
na vrataṃ hi tvayā kāryaṃ yadi māmicchasi priyām /
muhūrtamapi rājendra na śaknomi tvayā vinā //
2.23.4
sthātuṃ kamalagarbhābha kiṃ punarmāsasaṃkhyayā /
yatropavāsakaraṇaṃ manyase vasādhādhipa //
2.23.5
tatra vai bhojanaṃ deyaṃ viprāṇāṃ ca mahātmanām /
athavā jyeṣṭhapatnī yā sā karotu vratādikam /
evamukte tu vacane mohinyā rukmabhūṣaṇaḥ //
2.23.6
ājuhāva priyāṃ bhāryāṃ nāmnā saṃdhyāvaliṃśubhām /
āhūtā tatkṣaṇātprāptā rājānaṃ bhūridakṣiṇam //
2.23.7
āśīnaṃ śayane divye mohinībāhusaṃvṛtam /
saṃghṛṣṭaṃ hi kucāgreṇa svarṇakuṃbhanibhena hi //
2.23.8
śayane vāmanetrāyāḥ sakāmāyā mahīpate /
kṛtāṃ jalipuṭā bhūtvā bharturnamitakandharā //
2.23.9
saṃdhyāvalī prāha nṛpaṃ kimāhūtā karomyaham /
tava vākye sthitā kānta duḥsāpatnyavivarjitā //
2.23.10
yathā yathā hi ramase mohinyā sahaha bhūpate /
tathā tathā mama prītirvarddhate nātra saṃśayaḥ //
2.23.11
bhartuḥ saukhyena yā nārī duḥkhayuktā prajāyate /
sā tu śyenī bhavedrājaṃstrīṇi varṣāṇi pañca ca //
2.23.12
ājñāṃ me dehi rājendra mā vrīhāṃ kāmikāṃ kuru //
2.23.13
rukmāṅgada uvāca
jānāmi tava śīlaṃ tu kulaṃ jānāmi bhāmini /
tava vākyena hi ciraṃ mohinī ramitā mayā //
2.23.14
ramamāṇasya suciraṃ bahavaḥ kārtikā gatāḥ /
priyā saukhyena mugdhasya na gato harivāsaraḥ //
2.23.15
so 'haṃ tṛptimanuprāptaḥ kāmabhogātpunaḥ punaḥ /
jñāto 'yaṃ kārtiko māsaḥ sarvapāpakṣayaṅkaraḥ //
2.23.16
kartukāmo vrataṃ devi kārtikākhyaṃ supuṇyadam /
iyaṃ vārayate māṃ ca vratādbrahmasutā śubhe //
2.23.17
asyā na vipriyaṃ kāryaṃ sarvathā varavarṇini /
māmakaṃ vratamādhatsva kṛcchrākhyaṃ kāyaśoṣakam //
2.23.18
sā caivamuktā navahemavarṇā bhartrā tadā pīnapayodharaṅgī /
uvāca vākyaṃ dvijarājakaktrāvrataṃ cariṣye tava tuṣṭihetoḥ //
2.23.19
yenaiva kīrtistu yaśo bhavecca tathaiva saukhyaṃ tava kīrtiyuktam /
karomi saumyaṃ naradevanātha kṣipāmi dehaṃ jvalanetvadartham //
2.23.20
akāryametannahi bhūmipāla vākyena te hanmi sutaṃ svakīyam /
kintvevametadvratakarma bhūyaḥ karomi saumyaṃ naradevanātha //
2.23.21
ityevamuktvā raviputraśatruṃ praṇamya taṃ cāruviśālanetrā /
vrataṃ cakārātha tadā hi devī hyaśeṣapāpaughavināśanāya //
2.23.22
vrate pravṛtte varakṛcchrasaṃjñe priyākṛte harṣamavāpa rājā /
uvāca vākyaṃ kuśaketuputrīṃ kṛtaṃ vacaḥ subhru samīhitaṃ te //
2.23.23
ramasva kāmaṃ maya sanniviṣṭasaṃpūrṇavāñchā karabhoru hṛṣṭā /
vimuktakāryastava subhru hetornānyāsti nārī mama saukhyahetuḥ //
2.23.24
sā tvevamuktā nijanāyakena praharṣamabhyetya jagāda bhūpam /
jñātvā bhavantaṃ bahukāmayuktaṃ triviṣṭapānnātha samāgatāham //
2.23.25
tyaktvāmarāndaityagaṇāṃśca sarvāngandharvayakṣoragarākṣasāṃśca /
saṃdṛśyamānānmama nātha hetoḥ snehānvitāhaṃ tava mandarādrau //
2.23.26
etatkāmaphalaṃ loke yaddvayorekacittatā /
anyacetaḥ kṛtaḥ kāmaḥ śavayoriva saṃgamaḥ //
2.23.27
saphalaṃ hi vapurme 'dya saphalaṃ rūpameva hi /
tvayā kāmavatā kānta durllabhaṃ yajjagattraye //
2.23.28
pronnatābhyāṃ kucābhyāṃ hi kāmino hṛdayaṃ yadi /
saṃśliṣṭaṃ nahi śīryeta manye vajrasamaṃ dṛḍham /
tadeva cāmṛtaṃ loke yatpurandhryadharāsavam //
2.23.29
kucābhyāṃ hṛdi līnābhyāṃ mukhena paripīyate /
evamuktvā pariṣvajya rājānaṃ rahasi sthitam //
2.23.30
ramayāmāsa tanvaṅgī vātsyāyanavidhānataḥ /
tasyaivaṃ ramamāṇasya mohinyā sahitasya hi //
2.23.31
rukmāṅgadasya karṇābhyāṃ paṭahadhvanirāgataḥ /
mattebhakuṃbhasaṃsthastu dharmāṅgadanideśataḥ //
2.23.32
prātarharidinaṃ lokāstiṣṭhadhvaṃ tvekabhojanāḥ /
akṣāralavaṇāḥ sarve haviṣyānnaniṣeviṇaḥ //
2.23.33
avanītalpaśayanāḥ priyāsaṃgavivarjitāḥ /
smaradhvaṃ devadeveśaṃ purāṇaṃ puruṣottamam //
2.23.34
sakṛdbhojanasaṃyuktā upavāsaṃ kariṣyatha /
akṛtaśrāddhanicayā aprāptāḥ piṇḍameva ca //
2.23.35
gayāmagataputrāśca gacchadhvaṃ śrīhareḥ padam /
eṣā kārtikaśuklā vai harernidrāvyapohinī //
2.23.36
prātarekādaśī prāptā mā kṛthā bhojanaṃ kvacit /
brahmahatyādipāpāni kāmakārakṛtāni ca //
2.23.37
tāni yāsyanti sarvāṇi upoṣyemāṃ prabodhinīm /
prabodhayeddharmmaparānnyāyācāra samanvitān //
2.23.38
hareḥ prabodhamādhatte tenaiṣā bodhinī smṛtā /
sakṛccopoṣitāṃ cemāṃ nidrācchedakarīṃ hareḥ //
2.23.39
tanayo na bhavenmartyo na garbhe jāyate punaḥ /
rurudhvaṃ cakriṇaḥ pūjāmātmavittena mānavāḥ //
2.23.40
vastraiḥ puṣpairdhūpadīpairvaracandanakuṅkumaiḥ /
suhṛdyaiśca phalairgandhairyajadhvaṃ śrīhareḥ padam //
2.23.41
yo na kuryādvaco me 'dya dharmyaṃ viṣṇugatipradam /
sa me daṇḍyaśca vādhyaśca nirvāsyo viṣayāddhruvam //
2.23.42
evaṃvidhe vādyamāne paṭahe meghaniḥsvane /
hastā damuñca tāṃbūlaṃ sakarpūraṃ nṛpottamaḥ //
2.23.43
mohinīkucayorlagnaṃ hṛdayaṃ sa vikṛṣya vai /
udattiṣṭhanmahīpālaḥ śayyāyāṃ rativarddhanaḥ //
2.23.44
mohinīṃ mohakāmārttāṃ satviyan ślakṣṇayā girā /
devi prātarharidinaṃ bhaviṣyatyadhanāśanam //
2.23.45
saṃyato 'haṃ bhaviṣyāmi kṣamyatāṃ kṣamyatāmiti /
tavājñayā mayā kṛcchraṃ sandhyāvalyā tu kāritam //
2.23.46
iyamekādaśī kāryā prabodhakaraṇī mayā /
aśeṣapāpabandhasya chedanī gatidāyinī //
2.23.47
trayāṇāmapi lokānāṃ mahotsavavidhāyinī /
tasmāddhaviṣyaṃ bhokṣye 'haṃ niyato mattagāminī //
2.23.48
mayā saha viśālākṣi tvaṃ cāpi tamadhokṣajam /
ārādhaya hṛṣīkeśamupavāsaparāyaṇā /
yena yāsyasi nirvāṇaṃ dāhapralayavarjitam //
2.23.49
mohinyuvāca
sādhūktaṃ hi tvayā rājanpūjanaṃ cakrapāṇinaḥ /
janmamṛtyujarāchedi kariṣye 'haṃ tavājñayā //
2.23.50
pratijñā yā tvayā pūrvaṃ kṛtā mandaramastake /
karapradānasahitā bhavatā sukṛtāṅkitā //
2.23.51
tasyāstu samayaḥ prāpto dīyatāṃ sa hi me tvayā /
janmaprabhṛti yatpuṇyaṃ tvayā yatnena saṃcitam //
2.23.52
tatsarvaṃ naśyati kṣipraṃ na dadāsi varaṃ yadi /
rukmāṅgada uvāca
ehi cārvaṅgi karttāsmi yatte manasi vartate //
2.23.53
nādeyaṃ vidyate kiñcittubhyaṃ me jīvitāvadhi /
kiṃ punargrāmavittādi dharāyuktaṃ ca bhāmini //
2.23.54
mohinyuvāca
nātha kānta vibho rājan jīviteśa ratipriya /
nopoṣyaṃ vāmaraṃ viṣṇorbhoktavyā yadyahaṃ priyā //
2.23.55
na ca te 'haṃ priyā rājan suhūrtamapi kāmaye /
tvatsaṃyogaṃ vinā bhūtā bhaviṣyāmi varaṃ vinā //
2.23.56
tasmānmāṃ yadi vāñchethā bhoktuṃ satyaparāyaṇa /
tadā tyajopavāsaṃ hi bhujyatāṃ harivāsare //
2.23.57
eṣa eva varo deyo yo mayā prārthitaḥ purā /
na ceddāsyasi rājendra bhūtvānṛtavacābhavān //
2.23.58
yāsyate narake ghore yāvadābhūtasaṃplavam /
rājovāca
maivaṃ tvaṃ vada kalyāṇi nedaṃ tvayyupapadyate //
2.23.59
vidheśca tanayā bhūtvā dharmavighnaṃ koroṣi kim /
janmaprabhṛtyahaṃ naiva bhuktavānharivāsare //
2.23.60
sa cādyāhaṃ kathaṃ bhoktā saṃjātapalitaḥ śubhe /
yauvanātītamartyasya kṣīṇendriyabalasya ca //
2.23.61
svarṇadīsevanaṃ yuktamathavā haripūjanam /
na kṛtaṃ yanmayā bālye yauvane na kṛtaṃ ca yat //
2.23.62
tadahaṃ kṣīṇavīryo 'dya kathaṃ kuryāṃ jugupsitam /
prasīda capalāpāṅgi prasīda varavarṇini //
2.23.63
mā kuruṣva vrate bhaṅgaṃ dātāhaṃ rājyasaṃpadām /
athavā necchasi tvaṃ tatkaromyanyatsulocane //
2.23.64
āropayitvā śibikāṃ vimānapratimāṃ śubhām /
yatrecchasi nayiṣyāmi pādacārī kalatrayuk //
2.23.65
yadi taccāpi necchestvaṃ vimānaṃ hi kṛtaṃ mayā /
tarhi svarṇamayau staṃbhau kṛtvā vidrumabhūṣitau //
2.23.66
muktāphalamayīṃ dolāṃ kariṣye tvatkṛte priye /
tatra tvāṃ dolayiṣyāmi bahūnmāsānaharniśam //
2.23.67
vratabhaṅgaṃ varārohe mā kuruṣva mama priye /
varaṃ śvapacamāṃsaṃ hi śvamāṃsaṃ vā varānane //
2.23.68
ātmano vā narairbhuktaṃ yairbhuktaṃ harivāsare /
trailokyaghātinaḥ pāpaṃ maithune śaśinaḥ kṣaye //
2.23.69
narasya saṃcaretpāpaṃ bhūtāyāṃ kṣaurakarmaṇi /
bhojane vāsare viṣṇostaile ṣaṣṭyāṃ vyavasthite //
2.23.70
lavaṇe tu tṛtīyāyāṃ saptamyāṃ piśite śubhe /
ājyeṣu paurṇamāsyāṃ vai surāyāṃ ravisaṃkrame //
2.23.71
gocārasya pralope ca kūṭasākṣyapradāyake /
nikṣepahārake vāpi kumārīvighnakārake //
2.23.72
viśvastaghātake cāpi mṛtavatsāpradogdhari /
dadāmīti dvijāgryāya pratiśrutya na dātari //
2.23.73
maṇikūṭe tulākūṭe kanyānṛtagavānṛte /
yatpātakaṃ tadanne hi saṃsthitaṃ harivāsare //
2.23.74
tadvidvāṃścārunayane kathaṃ bhokṣyāmi tāpakam /
mohinyuvāca
ekabhuktena naktena tathaivāyācitena ca //
2.23.75
upavāsena rājendra dvādaśīṃ na hi laṅghayet /
gurviṇīnāṃ gṛhasthānāṃ kṣīṇānāṃ rogiṇāṃ tathā //
2.23.76
śiśūnāṃ valigātrāṇāṃ na yuktaṃ samupoṣaṇam /
yajñabhogodyatānāṃ ca saṃgrāmakṣitisevinām //
2.23.77
pativratānāṃ rājendra na yuktaṃ samupoṣaṇam /
etanme gautamaḥ prāha sthitāyā mandarācale //
2.23.78
nāvratena dinaṃ viṣṇorneyaṃ manujasattama /
te gṛhasthā dvijā jñeyā yeṣāmagniparigrahaḥ //
2.23.79
rājānaste tu vijñeyā ye prajāpālane sthitāḥ /
gurviṇī hyaṣṭamamāsīyā śiśavaścāṣṭavatsarāḥ //
2.23.80
atilaṅghaninaḥ kṣīṇā valigātrāstu vārddhakāḥ /
ye vivāhādimāṅgalyakarmavyagrā mahotsavāḥ //
2.23.81
nivṛttāśca pravṛttebhyo yajñānāṃ codyatā hi te /
trividhena purāṇena bhartturyā strī hite ratā //
2.23.82
pativratā tu sā jñeyā yonisaṃrakṣaṇā tathā /
kimanyairbahubhirbhūpa vākyālāpakṛtairmayā //
2.23.83
bhojane tu kṛte prītirekādaśyāṃ tvayā mama /
na prītiryadi me chitvā śiraḥ svaṃ hi prayacchasi //
2.23.84
na kariṣyasi cedrājan bhojanaṃ harivāsare /
tadā hyasatyavacaso dehaṃ na sparśayāmi te //
2.23.85
varṇānāmāśramāṇāṃ hi satyaṃ rājendra pūjyate /
viśeṣādbhūmipālānāṃ tvadvidhānāṃ mahīpate //
2.23.86
satyena sūryastapati śaśī satyenarājate /
satye sthitā kṣitirbhūpa satyaṃ dhārayate jagat //
2.23.87
satyena vāyurvahati satyena jvalate śikhī /
satyā dhāramidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam //
2.23.88
na satyāccālate siṃdhurna vindhyo varddhate nṛpa /
na garbhaṃ yuvatī dhatte velātītaṃ kadācana //
2.23.89
satye sthitā hi taravaḥ phalapuṣpapradarśinaḥ /
divyādisādhanaṃ nṝṇāṃ satyādhāraṃ mahīpate //
2.23.90
aśvamedhasahasrebhyaḥ satyameva viśiṣyate /
madirāpānatulyena karmaṇā lipyase 'nṛtāt //
2.23.90.p1
iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge rukmāṅgadasaṃlāpo nāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Rukmāṅgadacaritra — Sanskrit
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit