Navamaskandha 11
Navamaskandha 11
- Language
- Sanskrit
11.1
śrīśuka uvāca —
khaṭvāṅgāddīrghabāhuśca raghustasmātpṛthuśravāḥ
ajastato mahārājastasmāddaśaratho'bhavat
11.2
tasyāpi bhagavāneṣa sākṣādbrahmamayo hariḥ
aṃśāṃśena caturdhā'gātputratvaṃ prārthitaḥ suraiḥ
11.3
rāmalakṣmaṇabharataśatrughnā iti saṃjñayā
tasyānucaritaṃ rājannṛṣibhistattvadarśibhiḥ
śrutaṃ hi varṇitaṃ bhūri tvayā sītāpatermuhuḥ
11.4
gurvarthe tyaktarājyo vyacaradanuvanaṃ padmapadbhyāṃ
priyāyāḥ pāṇisparśākṣamābhyāṃ mṛjitapatharujo
yo harīndrānujābhyām | vairupyācchūrpaṇakhyāḥ
priyaviraharuṣā ropitabhrūvijṛmbhaistrastābdhirbaddhasetuḥ
khaladavadahanaḥ kośalendro'vatānnaḥ
11.5
viśvāmitrādhvare yena mārīcādyā niśācarāḥ
paśyato lakṣmaṇasyaiva hatā nairṛtapuṅgavāḥ
11.6
yo lokavīrasamitau dhanuraiśamugraṃ
sītāsvayaṃvaragṛhe triṃśatopanītam
ādāya bālagajalīla ivekṣuyaṣṭiṃ
sajjīkṛtaṃ nṛpa vikṛṣya babhañja madhye
11.7
jitvā'nurūpaguṇaśīlavayo'ṅgarūpāṃ
sītā'bhidhāṃ śriyapurasaṃmilabdhamānām
mārge vrajanbhṛgupatervyanayatprarūḍhaṃ
darpa mahīmakṛta yastrirarājabījām
11.8
yaḥ satyapāśaparivītapiturnideśaṃ
straiṇasya cāpi śirasā jagṛhe sabhāryaḥ
rājyaṃ śriyaṃ praṇayinaḥ suhṛdo nivāsaṃ
tyaktvā yayau vanamasūniva muktasaṅgaḥ
11.9
rakṣaḥsvasurvyakṛta rūpamaśuddhabuddhestasyāḥ kharatriśiradūṣaṇamukhyabandhūn
jaghne caturdaśasahasramapāraṇīyakodaṇḍapāṇiraṭamāna uvāsa kṛcchram
11.10
sītākathāśravaṇadīpitahṛcchayena
sṛṣṭaṃ vilokya nṛpate daśakandhareṇa
jaghne'dbhutaiṇavapuṣā''śrayato'pakṛṣṭo
mārīcamāśu viśikhena yathā kamugraḥ
11.11
rakṣodhamena vṛkavadvipine'samakṣaṃ
vaideharājaduhitaryapavāhitāyām
bhrātā vane kṛpaṇavatpriyayā viyuktaḥ
strīsaṅgināṃ gatimiti prathayaṃścacāra
11.12
dagdhvā''tmakṛtyahatakṛtyamahankabandhaṃ
sakhyaṃ vidhāya kapibhirdayitāgatiṃ taiḥ
buddhā'tha vālini hate plavagendrasainyairvelāmagātgamanujo'ñjabhavārcitāṅghriḥ
11.13
yadroṣavibhramavivṛttakaṭākṣapātasaṃtrāntanakramakaro bhayagīrṇaghoṣaḥ
sindhuḥ śirasyarhaṇaṃ parigṛhya rūpī
pādāravindamupagamya babhāṣa etat
11.14
naṃ tvāṃ vayaṃ jaḍadhiyo nuṃ vidāma bhūmankūṭasthamādipuruṣaṃ jagatāmadhīśam
yatsattvataḥ suragaṇā rajasaḥ prajeśā
manyośca bhūtapatayaḥ sa bhavānguṇeśaḥ
11.15
kāmaṃ prayāhi jahi viśravaso'vamehaṃ
trailokyarāvaṇamavāpnuhi vīrapatnīm
badhnīhi setumiha te yaśaso vitatyai
gāyanti digvijayino yamupetya bhūpāḥ
11.16
baddhvodadhau raghupatirvividhādrikūṭaiḥ
setuṃ kapīndrakarakaṃpitabhūruhāṅghraiḥ
sugrīvanīlahanumatpramukhyairanīkairlaṅkāṃ vibhīṣaṇadṛśā''viśadagradagdhām
11.17
sā vānarendrabalaruddhavihārakoṣṭhaśrīdvāragopurasadovalabhīviṭaṅkā
nirbhajyamānadhiṣaṇadhvajahemakuṃbhaśṛṅgāṭakā gajakulairhradinīva ghūrṇā
11.18
rakṣaḥpatistadavalokya nikuṃbhakuṃbhadhūmrākṣadurmukhasurāntanarāntakādīn
putraṃ prahastamatikāryavikaṃpanādīnsarvānugānsamahineādatha kuṃbhakarṇam
11.19
tāṃ yātudhānapṛtanāmasiśūlacāpaprāsaṣṭiśaktiśaratomarakhaṅgadurgām
sugrīvalakṣmaṇamarutsutagandhamādanīlāṅgadarkṣapanasādibhiranvito'gāt
11.20
te'nīkapā raghupaterabhipatya sarve
dvandvaṃ varūthamabhipattirathāśvayodhaiḥ
jaghnurdumairgirigadeṣubhiraṅgadādyāḥ
sītā'bhimarśahatamaṅgalarāvaṇeśān
11.21
rakṣaḥpatiḥ svabalanaṣṭimavekṣya ruṣṭa
āruhya yānakamathābhisasāra rāmam
khaḥsyandane dyumati mātalinopanīte
vibhrājamānamahananniśitaiḥ kṣurapraiḥ
11.22
rāmastamāha puruṣādapurīṣa yannaḥ
kāntā'samakṣamasatā'pahṛtā śvavatte
tyaktatrapasya phalamadya jugupsitasya
yacchāmi kāla iva karturalaṅghyavīryaḥ
11.23
evaṃ kṣipandhanuṣi sandhitamutsasarja
bāṇaṃ savajramiva taddhṛdayaṃ bibheda
so'sṛgvamandaśamukhairnyapatadvimānāddhāheti jalpati jane sukṛtīva riktaiḥ
11.24
tato niṣkramya laṅkāyā yātudhānyaḥ sahasraśaḥ
mandodaryā samaṃ tasminnarudantya upādravan
11.26
svāṃsvānbandhūnpariṣvajya lakṣmaṇeṣubhirarditān
ruruduḥ sukharaṃ dīnā ghnantya ātmānamātmanā 25
hā hatāḥ sma vayaṃ nātha lokarāvaṇa rāvaṇa
kaṃ yāyāccharaṇaṃ laṅkā tvadvihīnā parāditā
11.28
naivaṃ veda mahābhāga bhavānkāmavaśaṃ gataḥ
tejo'nubhāvaṃ sītāyā yena nīto daśāmimām27
kṛtaiṣā vidhavā laṅkā vayaṃ ca kulandana
dehaḥ kṛto'nnaṃ gṛdhrāṇāmātmā narakahetave
11.29
śrīśuka uvāca—
svānāṃ vibhīṣaṇaścakre kośalendrānumoditaḥ
pitṛmedhavidhānena yaduktaṃ sāṃparāyikam
11.31
tato dadarśa bhagavānaśokavanikāśrame
kṣāmāṃ svavirahavyādhiṃ śiṃśapāmūlamāsthitām 30
rāmaḥ priyatamāṃ bhāryā dīnāṃ vīkṣyānvakaṃpata
ātmasandarśanāhlādavikasanmukhapaṅkajām
11.32
āropya''suruhe yānaṃ bhrātṛbhyāṃ hanumadyutaḥ
vibhīṣaṇāya bhagavāndattvā rakṣogaṇeśatām
11.33
laṅkāmāyuśca kalpāntaṃ yayau cīrṇavrataḥ purīm
avakīryamāṇaḥ kusumairlokapālārpitaiḥ pathi
11.34
upagīyamānacaritaḥ śatadhṛtyādibhirmudā
gomūtrayāvakaṃ śrutvā bhrātaraṃ valkalāṃbaram
11.35
mahākāruṇiko'tapyajjaṭilaṃ sthaṇḍileśayam
bharataḥ prāptamākarṇya paurāmātyapurohitaiḥ
11.37
pāduke śirasi nyasya rāmaṃ pratyudyato'grajam
nandigrāmātsvaśibirādgītavāditraniḥsvanaiḥ 36
brahmaghoṣeṇa ca muhuḥ paṭhadbhirbrahmavādibhiḥ
svarṇakakṣakapatākābhirhaimaiścitradhvajai rathaiḥ
11.38
sadaśvai rukmasannāhairbhaṭaiḥ puraṭavarmabhiḥ
śreṇībhirvāramukhyābhirvṛtaiścaivaṃ padānugaiḥ
11.39
pārameṣṭhyānyupādāya paṇyānyuccāvacāni ca
pādayornyapatatpremṇā praklinnahṛdayekṣaṇaḥ
11.43
pāduke nyasya purataḥ prāñjalirbāṣpalocanaḥ
tamāśliṣya ciraṃ dorbhyāṃ snāpayannetrajairjalaiḥ 40
rāmo lakṣmaṇasītābhyāṃ viprebhyo ye'rhasattamāḥ
tebhyaḥ svayaṃ namaścakre prajābhiśca namaskṛtaḥ 41
dhunvanta uttarām̐saṅgānnarpatiṃ vīkṣya cirāgatam
uttarāḥ kośalā mālyaiḥ kiranto nanṛturmudā 42
pāduke bharato''gṛhṇāccāmaravyajanottame
vibhīṣaṇaḥ sasugrīvaḥ śvetacchatraṃ marutsutaḥ
11.44
dhanurniṣaṅgāñchatrughnaḥ sītā tīrthakamaṇḍalum
abibhradaṅgadaḥ khaṅgaṃ haimaṃ carmarkṣarāṇnṛpa
11.45
puṣpakastho'nvitaḥ strībhiḥ stūyamānaśca vandibhiḥ
vireje bhagavānrājangrahaiścendu ivoditaḥ
11.46
bhrātṛbhirnanditaḥ so'pi sotsavāṃ prāviśatpurīm
praviśya rājā bhavanaṃ gurupatnīṃ svamātaram
11.47
gurūnvayasyāvarajānpūjitaḥ pratyapūjayat
vaidehī lakṣmaṇaścaiva yathāvatsamupeyatuḥ
11.49
putrānsaṃmātaraistāstu prāṇāṃstanva ivotthitāḥ
āropyāṅke'bhiṣiñcantyo bāṣpaughairvijahuḥ śucaḥ
jaṭā nirmucya vidhivatkulavṛddhaiḥ samaṃ guruḥ
abhyaṣiñcadyathaivendraṃ catuḥsindhujalādibhiḥ
11.50
evaṃ kṛtaśiraḥsnānaḥ suvāsāḥ sragvyalaṅkṛtaḥ
svalaṅkṛtaiḥ suvāsobhirbhrātṛbhirbhāryayā babhau
11.51
agrahīdāsanaṃ bhrātrā praṇipatya prasāditaḥ
prajāḥ svadharmaniratā varṇāśramaguṇānvitāḥ
jugopa pitṛvadrāmo menire pitaraṃ ca tam
11.52
tretāyāṃ vartamānāyāṃ kālaḥ kṛtasamo'bhavat
rāme rājani dharmajñe sarvabhūtasukhāvahe
11.53
vanāni nadyo girayo varṣāṇi dvīpasindhavaḥ
sarve kāmadughā āsanprajānāṃ bharatarṣabha
11.54
nādhivyādhijarāmlāniduḥkhaśokabhayaklamāḥ
mṛtyuścānicchatāṃ nāsīdrāme rājanyadhokṣaje
11.55
ekapatnīvratadharo rājarṣicaritaḥ śuciḥ
svadharma gṛhamedhīyaṃ śikṣayansvayamācarat
11.11-2
premṇānuvṛttyā śīlena praśrayāvanatā satī
dhiyāṃ hriyā ca bhāvajñā bhartuḥ sītā haranmanaḥ56
ekādaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Mahābhāratatātparyanirṇaya — Madhva, Sanskrit
- Ṣaṭsandarbha — Jīva Gosvāmin 1555, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Kalaśeśvaramāhātmya — Sanskrit