Pramāṇa · Search · About · API

Navamaskandha 24

Navamaskandha 24

Language
Sanskrit

Contents

24.1

nahuṣasya yatiprabhṛtiputraṣaṭkotpattiḥ

24.2

dvitīyaputrasya yayāteḥ śarmiṣṭhādevayānībhyāṃ vivāhaḥ

24.3

tasya yaduprabhṛtipañcaputrotpattiḥ

24.1-2

śrīśuka uvāca —
yatiryayātiḥ saṃyātirāyatirviyatiḥ kṛtiḥ
ṣaḍime nahuṣasyā''sannindriyāṇīva dehinaḥ

24.2-2

rājyaṃ necchadyatiḥ pitrā dattaṃ tatpariṇāmavit
yatra praviṣṭaḥ puruṣa ātmānaṃ nāvabudhyate

24.3-2

pitari bhraṃśite sthānādindrāṇyā dharṣaṇādvijaiḥ
prāpite'jaga̍ratvaṃ vai yayātirabhavannṛpaḥ

24.4

catasṛṣvādiśaddikṣu bhrām̐tṝnbhrātā yavīyasaḥ
kṛtadāro jugoporvī kāvyasya vṛṣaparvaṇaḥ

24.5

rājovācabrahmarṣirbhagavānkāvyaḥ kṣatrabandhuśca nāhuṣaḥ
rājanyaviprayoḥ kasmādvivāhaḥ pratilomakaḥ

24.6

śrīśuka uvāca —
ekadā dānavendrasya śarmiṣṭhā nāma kanyakā
sakhīsahasrasaṃyuktā guruputryā ca bhāminī

24.7

devayānyā purodyāne puṣpitadrumasaṃkule
vyacaratkalagautālinālinīpuline'balā

24.8

tām̐ jalāśayamāsādya kanyāḥ kamalalocanāḥ
tīre nyasya dukūlāni vijahuḥ siñcatīrmithaḥ

24.9

vīkṣya vrajantaṃ giriśaṃ saha devyā vṛṣam̐sthitam
sarasottīrya vāsāṃsi paryadhurvrīḍitāḥ striyaḥ

24.10

śarmiṣṭhā'jānatī vāso guruputryāḥ samavyayat
svīyaṃ matvā prakupitā devayānīdamabravīt

24.11

aho nirīkṣatāmasyā dāsyāḥ karma hyasāṃpratam
asmaddhāryaṃ dhṛtavatī śunīva haviradhvare

24.13

yairidaṃ tapasā sṛṣṭaṃ mukhaṃ puṃsaḥ pa̍raṃsya ye
dhāryate yairiraṃ jyotiḥ śivaḥ panthāśca darśitaḥ
yānvandantyupatiṣṭhante lokanāthāḥ sureśvarāḥ
bhagavānapi viśvātmā pāvanaḥ śrīniketanaḥ

24.14

vayaṃ tatrāpi bhṛgavaḥ śiṣyo'syā naḥ pitā'suraḥ
asmaddhāryaṃ dhṛtavatī śūdro vedamivāsatī

24.15

evaṃ śapantīṃ śarmiṣṭhā guruputrīmabhāṣata
ruṣā śvasantyuraṅgīva dharṣitā daṣṭadacchadā

24.18

ātmavṛttamavijñāya katthase bahu bhikṣuki
kiṃ na pratīkṣase'smākaṃ gṛhānbalibhujo yathā 16
evaṃvidhaiḥ suparuṣaiḥ kṣiptvā''cāryasutāṃ satīm
śarmiṣṭhā prākṣipatkūpe vāsa ādāya manyunā 17
tasyāṃ gatāyāṃ svagṛhaṃ yayātirmṛgayāṃ caran
prāpto yadṛcchayā kūpe jalārthī tāṃ dadarśaha

24.19

dattvā svamuttaraṃ vāsastasyai rājā vivāsase
gṛhītvā pāṇinā pāṇimujjahāra dayāparaḥ

24.20

taṃ vīramauśanasī premanirbharayā girā
rājaṃstvayā gṛhīto me pāṇiḥ parapurañjaya

24.21

hastagrāho'paro mā bhūdgṛhītāyāstvayā hi me
eṣa īśakṛto vīra saṃbandho nau na pauruṣaḥ

24.22

yadidaṃ kūpalagnāyā bhavato darśanaṃ mama
na brāhmaṇo me bhavitā hastagrāho mahābhuja
kacasya bārhaspatyasya śāpādyamaśapaṃ purā

24.23

yayātiranabhipretaṃ daivopahṛtamātmanaḥ
manastu tadgataṃ buddhvā pratijagrāha tadvacaḥ

24.24

gate rājani sā vīre tatra sma rudatī pituḥ
nyavedayattataḥ sarvamuktaṃ śarmiṣṭhayā kṛtam

24.26

durmanā bhagavānkāvyaḥ paurohityaṃ vigarhayan
stuvanvṛttiṃ ca kāpotīṃ duhitrā sa yayau purāt
vṛṣaparvā tamājñāya pratyanīkavivakṣitam
guruṃ prasādayanmūrdhnā pādayoḥ patitaḥ pathi

24.29

kṣaṇārdhamanyurbhagavānchiṣyaṃ vyācaṣṭa bhārgavaḥ
kāmo'syāḥ kriyatāṃ rājannaināṃ tyaktumihotsahe 27
tathetyavasthite prāha devayānī manogatam
pitrā dattā yato yāse sānugā yātu māmanu28
strānāṃ tatsaṅkaṭaṃ vīkṣya tadarthasya ca gauravam
devayānīṃ paryacaratstrīsahasreṇa dāsravat

24.31

nāhuṣāya sutāṃ dattvā saha śarmiṣṭhayośanāḥ
tamāha rājañcharmiṣṭhāṃmāṃdhāstalpe na karhicit 30
vilokyauśanasīṃ rājanśarmiṣṭhā saprajāṃ kvacit
tameva vatre rahasi sakhyāḥ patimṛtau satī

24.32

rājaputryā'rthito'patye dharmaṃ cā''vekṣya dharmavit
smarañchukravacaḥ kāle diṣṭamevābhyapadyata

24.33

yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata
druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

24.34

garbhasaṃbhavamāsuryā bharturvijñāya māninī
devayānī piturgṛhaṃ yayau krodhavimūrcchitā

24.35

priyāmanugataḥ kāmī vacobhirupamantrayan
na prasādayituṃ śeke pādasaṃvāhanādibhiḥ

24.37

śukrastamāha kupitaḥ strīkāmānṛtapūruṣa
tvāṃ jarā viśatāṃ manda virūpakaraṇī nṛṇām 36
yayātiruvāca—
atṛpto'smyadya kāmānāṃ brahmanduhitari sma te
vyatyasyatāṃ yathākāmaṃ vayasā yobhidhāsyati

24.38

iti labdhavyavasthānaḥ putraṃ jyeṣṭhamavocata
yado tāta pratīcchemāṃ jarāṃ dehi nijaṃ vayaḥ

24.39

mātāmahakṛtāṃ vatsa na tṛpto viṣayeṣvaham
vayasā bhavadīyena raṃsye katipayāḥ samāḥ

24.41

yaduruvāca—
notsahe jarasā sthātumantarā prāptayām̐ tava
aviditvā sukhaṃ grāmyaṃ vaitṛṣṇyaṃ naiti pūruṣaḥ 40
turvasuścoditaḥ pitrā druhyuścānuśca bhārata
pratyācakhyurdharmajñā hyanitye nityabuddhayaḥ

24.42

apṛcchattanayaṃ pūruṃ vayasonaṃ guṇādhikam
na tvamagrajavaddvatsa māṃ pratyākhyātumarhasi

24.43

pūruruvāca —
ko nu loke manuṣyendra piturātmakṛtaḥ pumān
pratikartuṃ kṣamo yasya prasādādvindate param

24.44

uttamaścintitaṃ kuryātproktakārī tu madhyamaḥ
adhamo'śraddhayā kuryādakartoccaritaṃ pituḥ

24.45

iti pramuditaḥ pūruḥ pratyagṛhṇājjarāṃ pituḥ
so'pi tadvayasā kāmānyathāvajjujuṣe nṛpa

24.46

saptadvīpapatiḥ samyak pitṛvatpālayanprajāḥ
yathopajoṣaṃ viṣayāñjujuṣe'vyāhatendriyaḥ

24.47

devayānyapyanudinaṃ manovāgdehavastubhiḥ
preyasaḥ paramāṃ prītimuvāha preyasī rahaḥ

24.48

ayajadyajñapuruṣaṃ kratubhirbhūridakṣiṇaiḥ
sarvadevamayaṃ devaṃ sarvavedamayaṃ harim

24.49

yasminnidaṃ viracitaṃ vyomnīva jaladāvaliḥ
nāneva bhāti nābhāti svapnamāyāmanorathaḥ

24.50

tameva hṛdi vinyasya vāsudevaṃ guhāśayam
nārāyaṇamaṇīyāṃsaṃ nirāśīrayajatprabhum

24.50.p1

evaṃ varṣasahasrāṇi manaḥṣaṣṭhairmanaḥsukham
vidadhāno'pi nātṛpyatsārvabhaumaḥ kadindriyaiḥ51

24.50.p2

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe navamaskandhe'ṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18

Linked texts (5)