Pramāṇa · Search · About · API

Navamaskandha 6

Navamaskandha 6

Language
Sanskrit

6.1

śrīśuka uvāca —
virūpaḥ ketumāñchaṃbhuryaṃbarīṣasutāstrayaḥ
virūpātpṛṣadaśvo'bhūttatputrastu rathītaraḥ

6.2

rathītarasyāprajasya bhāryāyāṃ tantave'rthitaḥ
aṅgirā janayāmāsa brahmavarcasvinaḥ sutān

6.3

ete kṣetre prasūtā vai punastvauṅgirasāḥ smṛtāḥ
rathītarāṇāṃ pravarāḥ kṣatropetā dvijātayaḥ

6.4

kṣuvatastu manojñaijña ikṣvākurdhrāṇataḥ sutaḥ
tasya putraśataṃjyeṣṭhā vikukṣinimidaṇḍakāḥ

6.5

teṣāṃ purastādabhavannāryāvarte nṛpā nṛpa
pañcaviṃśeti paścācca trayo madhye pare'nyataḥ

6.6

sa ekadā'ṣṭakā śrāddhe ikṣvākuḥ sutamādiśat
māṃsamānīyatāṃ medhyaṃ vikukṣe gaccha māciram

6.8

tatheti sa vanaṃ gatvā mṛgānhatvā kriyārhaṇān
śrānto bubhukṣito vīraḥ śaśaṃ cā''dadapasmṛtiḥ
śeṣaṃ nivedayāmāsa pitre tena ca tadguruḥ
coditaḥ prokṣaṇāyo'ha duṣṭametadakarmakam

6.9

jñātvā putrasya tatkarma guruṇā'bhihitaṃ nṛpaḥ
deśānniḥsārayāmāsa sutaṃ tyaktavidhiṃ ruṣā

6.10

sa tu vipreṇa saṃvādaṃ jñāpanena samācaran
tyaktvā kalevaraṃ yogī sa tenāvāpa yatparam

6.11

pitaryuparate'bhyetya vikukṣiḥ pṛthivīmimām
śāsaṃdīje hariṃ yajñaiḥ śaśāda iti viśrutaḥ

6.13

purañjayastasya suta indravāha itīritaḥ
kakutstha iti caupyuktaḥ śṛṇu nāmāni karmabhiḥ 1
kṛtānta āsītsaṃmaro devānāṃ saha dānavaiḥ
pārṣṇigrāho vṛto 'vīro devairdetyaparājitaiḥ

6.14

vacaneodevadevasya viṣṇorviśvātmanaḥ prabhoḥ
vāhanatve vṛtastasya babhūvendro mahāvṛṣaḥ

6.15

sa saṃnaddho dhanurdivyamādāya viśikhāñśitān
stūyamānaḥ samāruhya yuyutsuḥ kakudi sthitaḥ

6.17

tejasā'pyāyito viṣṇoḥ puruṣasya parātmanaḥ
pratīcyāṃ diśi daityānāṃ nyaruṇattridaśaiḥ puram 1'
taistasya cābhūtpradhanaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
yamāya bhallairanayaddaityānye'bhiyayurmṛdhe

6.18

tasyeṣupātābhimukhaṃ yugāntāgnimivolvaṇam
visṛjya dudruvurdaityā hanyamānāḥ svamālayam

6.19

jitvā puraṃ dhanaṃ sarvaṃ saśrīkaṃ vajrapāṇaye
pratyayacchatsa rājarṣiriti nāmabhirāhṛtaḥ

6.20

purañjayasya putro'bhūdanenāstatsutaḥ pṛthuḥ
viśvairandhistataścandro yuvanāśvaśca tatsutaḥ

6.21

śrāvastaistatsuto yena śrāvastī "nirmame purī
bṛhadaśvastu śāvastistataḥ kuvalayāśvakaḥ

6.22

yaḥ priyārthamutaiṅkasya dhundhunāmāsuraṃ balī
sutānāmekaviṃśatyā sahasrairahanadvṛtaḥ

6.23

dhundhumāra iti khyātastatsutāste caiṃ jajvaluḥ
dhundhormukhāgninā sarve traya evāvaśeṣitāḥ

6.24

dṛḍhāśvaḥ kapilāśvaśca bhadrāśva iti bhārata
dṛḍhāśvaputro haryaśvo nikuṃbhastatsutaḥ smṛtaḥ

6.25

barhiṇāśvo nikuṃbhasya kṛśāśvo'thāsya senejit
yuvanāśvo'bhavattasya so'napatyo vanaṃ gataḥ

6.26

bhāryāśatena nirviṇṇa ṛṣayo'sya kṛpālavaḥ
iṣṭiṃ sma vartayāṃcakruraindrīṃ te susamāhitāḥ

6.28

rājā tadyajñasadanaṃ praviṣṭo niśi tarṣitaḥ
dṛṣṭvā śayānānviprāṃstānapapau mantrajalaṃ svayam 27
utthitāste niśāmyātha vyudakaṃ kalaśaṃ prabho
papracchuḥ kasya karmedaṃ pītaṃ puṃsavanaṃ jalam

6.29

rājñā pītaṃ viditvā'tha īśvaraprahitena te
īśvarāya namaścakruraho daivabalaṃ balam

6.30

tataḥ kāla upāvṛtte kukṣiṃ nirbhidya dakṣiṇam
yuvanāśvasya tanayaścakravartī jajāna ha

6.32

kaṃ dhāsyati kumāroyaṃ stanyaṃ rorūyate bhṛśam
māṃ dhātā vatsa mārodīritīndro deśinīmadāt 31
na mamāra pitā tasya vipradevaprasādataḥ
yuvanāśvo'tha tatraiva tapasā siddhimanvagāt

6.33

trasadasyuritīndro'ṅga vidadhe nāma tasya vai
yasmāttrasanti hyudvignā dasyavo rāvaṇādayaḥ

6.34

yauvanāśvo'tha māndhātā cakravartyavanīṃ prabhuḥ
saptadvīpavatīmekaḥ śaśāsācyutatejasā

6.35

īje ca yajñaṃ kratubhirātmavidbhūridakṣiṇaiḥ
sarvadevamayaṃ devaṃ sarvātmakamatīndriyam

6.36

dravyaṃ mantro vidhiryajño yajamānastathartvijaḥ
dharmo deśaśca kālaśca sarvametadyadātmakam

6.37

yāvatsūrya udeti sma yāvacca pratitiṣṭhati
sarvaṃ tadyauvanāśvasya māndhātuḥ kṣetramucyate

6.38

śaśabindorduhitari bindumatyāmadhātnṛpaḥ
purukutsamambarīṣaṃ mucukundaṃ ca yoginam
teṣāṃ svasāraḥ pañcāśatsaubhariṃ vavrire patim

6.39

yamunāntarjale magnastapyamānaḥ paraṃ tapaḥ
nirvṛttiṃ mīnarājasya vīkṣya maithunadharmiṇaḥ

6.40

jātaspṛho nṛpaṃ vipraḥ kanyāmekāmayācata
so'pyāha gṛhyatāṃ brahmankāmaṃ kanyā svayaṃvare

6.41

sa vicintyāṃpriyaṃ strīṇāṃ jaraṭho'yamasaṃmataḥ
valīpalita ejatka ityahaṃ pratyudāhṛtaḥ

6.42

sādhayiṣye tathā''tmānaṃ surastrīṇāmapīpsitam
kiṃ punarmanujendrāṇāmiti vyavasitaḥ prabhuḥ

6.43

muniḥ praveśitaḥ kṣattrā kanyāntaḥpuramṛddhimat
vṛtaśca rājakanyābhirekaḥ pañcāśatā varaḥ

6.44

tāsāṃ kalirabhūdbhūyāṃstadarthe'pohya sauhṛdam
mamānurūpo nāyaṃ va iti tadgatacetasām

6.45

sa bahucastābhirapāraṇīyatapaḥśriyā'narghyaparicchadeṣu
gṛheṣu nānopavanāmalāṃbhaḥsairassu saugandhikakānaneṣu

6.46

mahāharśayyāsanavastrabhūṣaṇasnānānulepābhyavahāramālyakaiḥ
svalaṃkṛtastrīpuruṣeṣu nityadā
reme'nugāyaddvijabhṛṅgavandiṣu

6.48

yadgārhasthyaṃ tu saṃvīkṣya saptadvīpavatīpatiḥ
vismitaḥ staṃbhamajahātsārvabhaumaśriyā'nvitam 47
evaṃ gṛheṣvabhirato viṣayānvividhaiḥ sukhaiḥ
sevamāno na cātṛpyadājyastokairivānalaḥ

6.49

sa kadācidupāsīna ātmāpahnavamātmanaḥ
dadarśa bahucācāryo mīnasaṃgasamutthitam

6.50

aho imaṃ paśyata me vināśaṃ
tapasvinaḥ saccaritavratasya
antarjale vāricaraprasaṅgātpracyāvitaṃ brahma ciraṃ dhṛtaṃ yat

6.51

saṅgaṃ tyajeta mithunavratināṃ mumukṣuḥ
sarvātmanā na visṛjedvahirindriyāṇi
ekaścarannrahasi cittamananta īśe
yuñjīta tadvratiṣu sādhuṣu cetprasaṅgaḥ

6.52

ekastapasyahaṃmathāṃbhasi matsyasaṅgātpañcāśadāsamuta pañcasahasrasargaḥ
nāntaṃ vrajāmyahamaho viṣayānubhogāt
māyāguṇairhatamatirviṣaye'rthabhāvaḥ

6.53

evaṃ vasangṛhe kālaṃ virakto nyāsamāsthitaḥ
vanaṃ jagāmānuyayustatpatnyaḥ patidevatāḥ

6.54

tatra taptvā tapastīkṣṇamātmakaṣaṇamātmavān
sahaivāgnibhirātmānaṃ yuyoja paramātmani

Linked texts (5)