<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Prakriyapada](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada) › 10

# Prakriyapada 10: atha daśamo'dhyāyaḥ

Prakriyāpāda 10

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [10.86-2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.86-2) — 1 part

### atha daśamo'dhyāyaḥ

### [10.1](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.1)

manvantaravarṇanaṃ  
sūta uvāca | evaṃ bhūteṣu lokeṣu brahmaṇā lokakarttṛṇā  
yadā tā na pravarttante prajāḥ kenāpi hetunā

### [10.2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.2)

tamomātrāvṛto brahmā tadāprabhṛti duḥkhitaḥ  
tataḥ sa vidadhe buddhimarthaniścayagāminīṃ

### [10.3](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.3)

prathātmani samastrācottamomātrāṃ niyāmikāṃ  
rājasatvaṃ parājitya varttamānaṃ sa dharmmataḥ  
tapyate tena duḥkhena śokañcakre jagatpatiḥ

### [10.4](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.4)

tamaśca vyanudattasmādrajastamasamāvṛṇot

### [10.5](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.5)

tattamaḥ pratinuttaṃ vai mithunaṃ sa vyajāyata  
adharmmāccaraṇājjajñe hiṃsā śokādajāyata

### [10.6](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.6)

tatastasmin samudbhūte mithune caraṇātmani  
tataśca bhagavānāsīt prītaścaivamabhisriyet

### [10.7](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.7)

svāṃ tanuṃ sa tato brahmā tāmapohadbhāsvarāṃ  
dvidhākarocca taṃ dehamardhena puruṣo'bhavat

### [10.8](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.8)

arddhena nārī sā tasya śatarūpā vyajāyata  
prākratāṃ bhūtadhātrīṃ tāṃ kāmāñcai sṛṣṭavān vibhuḥ

### [10.31](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.31)

svadhāñcaiva pitṛbhyastu tāstapatyāni vacyate

### [10.32](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.32)

ete sarvve mahābhāgāḥ prajāḥ khānuṣṭhitāḥ sthitāḥ  
manvantareṣu sarvveṣu yāvadāhūtasaṃplavaṃ

### [10.33](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.33)

śraddhā kāmaṃ vijajñe vai darpo lakṣmīsutaḥ smṛtaḥ  
dhṛtyāstu niyamaḥ putrastuṣṭyāḥ santoṣa ucyate

### [10.34](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.34)

puṣṭyā lābhaḥ sutaścāpi medhāputraḥ śrutastathā  
kriyāyāstu nayaḥ prokto daṇḍaḥ samaya eva ca

### [10.35](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.35)

buddherbodhasutaścāpi apramādaśca tāvubhau  
lajjāyā vinayaḥ putro vyavasāyo vapuḥsutaḥ (1)

### [10.36](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.36)

kṣemaḥ śāntisutaścāpi sukhaṃ siddhervyajāyata  
yaśaḥ kīrtteḥ sutaścāpi ityete dharmasūnavaḥ

### [10.37](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.37)

kāmasya harṣaḥ putro vai devya āratyā vyajāyata  
ityeṣa vai sukhodarkaḥ sargo dharmasya kīrttitaḥ

### [10.38](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.38)

jajñe hiṃsā tvadharmmādvai nikṛtiyānṛtāvubhau  
nikṛtyānṛtayorjajñe bhayaṃ naraka eva ca

### [10.36-2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.36-2)

māyā ca vedanā cāpi mithunadvayametayoḥ  
bhayājjajñe'tha sā māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇaṃ

### [10.40](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.40)

vedanāyāstataścāpi duḥkhaṃ jajñe'tha rauravāt  
mṛtyorvyādhirjarāḥ śokāḥ krodho'sūyā ca jajñire  
duḥkhāntarāḥ smṛtā hyete sarvve cādharmmalakṣaṇāḥ

### [10.41](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.41)

teṣāṃ bhāryyā'sti putro vā sarvve nidhanāḥ smṛtāḥ  
ityeṣatāmasaḥ sargo jajñe dharmaniyāmakaḥ

### [10.42](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.42)

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭo brahmaṇā nollalohitaḥ  
so'bhidhyāya satīṃ bhāryyānnirmame hyātmasambhavāṃ

### [10.43](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.43)

nādhikānna ca hīnāṃstānmānasānātmanaḥ samān  
sahasraṃ hi sahasrāṇāmasṛjat kṛmivāsasā  
tulyāñcaivātmanaḥ sarvvai rūpatejobalaśrutaiḥ

### [10.44](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.44)

piṅgalān saniṣaṅgāṃśca sakaparddān vilohitān  
vivāsān harikeśāṃśca dṛṣṭviṃśca kapālinaḥ

### [10.45](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.45)

bahurūpān virūpāṃśca viśvarūpāṃśca rūpiṇaḥ  
rathino varmmaṇaścaiva dhanvinaśca varūthinaḥ

### [10.46](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.46)

sahasraśatabāhū ṃśca divyān bhaumāntarikṣagān  
sthūlagrīvāṃstṛṣṭadaṃṣṭrānudvijihvāṃ strilocanān

### [10.47](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.47)

annādān piśitādāṃśca ājyapān somapāṃstathā  
medapāṃścātikāyāṃśca gitikaṇṭhogramanvayaḥ

### [10.48](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.48)

sopāsaṅgatalatrāṃśca dhanvino hyapavarmmaṇaḥ  
āsīnān dhāvataścaiva jṛmbhinaścaiva dhiṣṭhitān

### [10.49](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.49)

adhyāpino'tha japato yuñjato'dhyāyadastathā  
jvalato varṣataścaiva dyotamānān pradhūpitān

### [10.50](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.50)

buddhān buddhatamāṃścaiva brahmiṣṭhān śubhadarśanān  
nīlagrīvān sahasrākṣān sarvvā ṃścātha hyapācarān

### [10.51](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.51)

adṛśyān sarvvabhūtānāṃ mahāyogān mahaujasaḥ  
rudato dravataścaiva evaṃ yuktān sahasraśaḥ  
apātayāmānasṛjat rudrarūpān surottamān

### [10.52](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.52)

brahmā dṛṣṭvā bravīdetānmāstrākṣīrīdṛśīḥ prajāḥ  
sraṣṭavyā nātmanastulyāḥ prajā naivādhikāstvayā  
anyāḥ sṛja tvaṃ bhadrante sthito'hanvaṃ sṛja prajāḥ

### [10.53](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.53)

ete ye vai mayā sṛṣṭā virūpā nīlalohitāḥ  
sahastrāṇāṃ sahastrantu ātmanopamaniṣṭhitāḥ

### [10.54](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.54)

ete devā bhaviṣyanti rudrā nāma mahābalāḥ  
pṛthivyāmantarikṣe ca rudranāmnā pratiśrutāḥ

### [10.55](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.55)

śatarudrasamāmnātā bhaviṣyantīha yajvibhiḥ  
yajñabhājo bhaviṣyanti sarvvadevayugaiḥ saha

### [10.56](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.56)

manvantareṣu ye devā bhaviṣyantīha chandajāḥ  
taiḥ sārddhamījyamānāste sthāsyantīha yugakṣayāt

### [10.57](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.57)

evamuktastadā brahmā mahādevena dhīmatā  
pratyuvāca tadā bhīmaṃ hṛṣyamāṇaḥ prajāpatiḥ

### [10.58](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.58)

evaṃ bhavatu bhadrante yathā te vyāhṛtaṃ prabho  
brahmaṇā samanujñāte sadā sarvva mabhūtkila

### [10.58-2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.58-2)

tataḥprabhṛti deveśo na prāsūta vai prajāḥ  
ūrddharetāḥ sthitaḥ sthāṇuryāvadābhūtasaṃplavaṃ  
yasmāccoktaṃ sthito'smīti tataḥ sthāṇuriti smṛtaḥ

### [10.60](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.60)

jñānaṃ vairāgyamaiśvaryyaṃ tapaḥ satyaṃ kṣamā dhṛtiḥ  
sraṣṭṛtvamātmasambodhasvadhiṣṭhātṛtvameva ca  
adya yāni daśaitāni nityantiṣṭhanti śaṅkare

### [10.61](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.61)

sarvvān devān ṛṣīṃścaiva samitānasuraiḥ saha  
atyeti tejasā devo mahādevastataḥ smṛtaḥ

### [10.62](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.62)

atyeti devānaiśvaryādbalena ca mahāsurān  
jñānena ca munīn sarvvān yogāhūtāni sarvvaśaḥ

### [10.63](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.63)

ṛṣaya ūcuḥ | yogaṃ tapaśca satyañca dharmmañcāpi mahāmune  
māheśvarasya jñānasya sādhanañca pracakṣva naḥ

### [10.64](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.64)

yena yena ca dharmeṇa gatiṃ prāpsyanti vai dvijāḥ  
tat sarvvaṃ śrotumicchāmi yogaṃ māheśvaraṃ prabho

### [10.65](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.65)

vāyuruvāca| pañca dharmmāḥ purāṇe tu rudreṇa samudāhṛtāḥ  
māheśvaryaṃ yathā proktaṃ rudrairakliṣṭakarmmabhiḥ

### [10.66](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.66)

ādityairvvasubhiḥ sādhyairviśvibhyāñcaiva sarvvaśaḥ  
marudbhirbhṛgubhiścaiva ye cānye vibudhālayāḥ

### [10.67](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.67)

yamaśukrapurogaiśca pitṛkālāāntakaistathā  
etaiścānyaiśca bahubhiste dharmmāḥ paryupāsitāḥ

### [10.68](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.68)

te vai prakṣīṇakarmmāṇaḥ śāradāmbaranirmalāḥ  
upāsate munigaṇāḥ sampraśyātmānamātmani

### [10.66-2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.66-2)

gurupriyahite yuktā gurūṇāṃ vai priyepsavaḥ  
vimucya mānuṣaṃ janma viharanti ca devavat

### [10.70](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.70)

maheśvareṇa ye proktāḥ pañca dharmmāḥ sanātanāḥ  
tān sarvvān kramayogena ucyamānānnibodhata

### [10.71](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.71)

prāṇāyāmastathā dhyānaṃ pratyāhāro'tha dhāraṇā  
smaraṇañcaiva yoge'smin pañca dharmmāḥ prakīrttitāḥ

### [10.72](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.72)

teṣāṃ kramaviśeṣeṇa lakṣaṇaṃ kāraṇaṃ tathā  
pravakṣyāmi tathā tattvaṃ yathā rudreṇa bhāṣitaṃ

### [10.73](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.73)

prāṇāyāmagatiścāpi prāṇasyāyāma ucyate  
sa cāpi vividhaḥ prokto mando madhyottamastathā

### [10.74](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.74)

prāṇānāñca nirodhastu sa prāṇāyāmasaṃjñitaḥ  
prāṇāyāmapramāṇantu mātrā vai dvādaśa smṛtāḥ

### [10.75](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.75)

mando dvādaśamātrāstu udghātā dvādaśa smṛtāḥ  
madhyamaśca dvirudghātaścaturviṃśatimātrikaḥ

### [10.76](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.76)

uttamastattriruddhāto mātrāḥ ṣaṭtriṃśaducyate  
svedakampaviṣādānāṃ janano hyuttamaḥ smṛtaḥ

### [10.77](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.77)

ityetat trividhaṃ proktaṃ prāṇāyāmasya lakṣaṇaṃ  
pramāṇañca samāsena lakṣaṇañca nibodhata

### [10.78](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.78)

siṃho vā kuñjaro vāpi tathā'nyo vā mṛgo vane  
gṛhītaḥ sevyamānastu mṛduḥ samupajāyate

### [10.76-2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.76-2)

tathā prāṇī durādharṣaḥ sarveṣāmakṛtātmanāṃ  
yogataḥ sevyamānastu sa evābhyāsato vrajet

### [10.80](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.80)

sa caiva hi yathā siṃhaḥ kuñjaro vāpi durbalaḥ  
kālāntaravaśādyogādgamyate parimarddanāt

### [10.81](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.81)

paridhāya mano mandaṃ vaśyatvaṃ cādhigacchati  
paridhāya manodevaṃ tathā jīvati mārutaḥ

### [10.82](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.82)

vaśyatvaṃ hi yathā vāyurgacchate yogamāsthitaḥ  
tadā svacchandataḥ prāṇaṃ nayate yatra cecchati

### [10.83](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.83)

yathā siṃho gajo vāpi vaśyatvādavatiṣṭhate  
abhayāya manuṣyāṇāṃ mṛgebhyaḥ saṃpravarttate

### [10.84](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.84)

yathā paricitaścāyaṃ vāyurvai viśvato mukhaḥ  
paridhyāyamānaḥ saṃruddhaḥ śarīre kilviṣandahet

### [10.85](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.85)

prāṇāyāmena yuktasya viprasya niyatātmanaḥ  
sarvve doṣāḥ praṇaśyanti sattvasthaścaiva jāyate

### [10.86](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.86)

tapāṃsi yāni tapyante vratāni niyamāśca ye  
sarvvayajñaphalañcaiva prāṇāyāmaśca tatsamaḥ

### [10.87](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.87)

asbinduṃ yaḥ kuśāgreṇa māsi māsi samaśnute  
saṃvatsaraśataṃ sāgraṃ prāṇāyāmaśca tatsamaṃ

### [10.88](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.88)

prāṇāyāmairdaheddoṣānā dhāraṇābhiśca kilviṣaṃ  
pratyāhāreṇa viṣayān dhyānenānīśvarān guṇān

### [10.86-2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.86-2)

tasmādyuktaḥ sadā yogī prāṇāyāmaparo bhavet  
sarvvapāpaviśuddhātmā paraṃ brahmādhigacchati

### [10.86-2.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10.86-2.p1)

iti śrīmatsyapurāṇe vāyuprokte manvantarādivarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ

## Linked texts (14)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.10.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.9.59) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.8.21) — Vyāsa, Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.372.10) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śivapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.siva.7.1.14.17) — Vyāsa, Sanskrit
- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.4.41.164) — Sanskrit
- [Skanda Purāṇa (Kumāra Kavi)](https://indike.org/pramana/in.purana.skandapurana.44.7) — Kumāra Kavi, Sanskrit
- [Sahyādrikhaṇḍa](https://indike.org/pramana/in.purana.sthala.sahyadrikhanda.44.7) — Sanskrit
- [Brāhmī Saṃhitā](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmisamhita.8.25) — Sanskrit
- [Brahmisamhita (gurumandalseries1962)](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.vaisnava.pancaratra.brahmisamhita*gurumandalseries1962.8.25) — Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale)](https://indike.org/pramana/in.purana.kurmapurana.5.p5) — Ananta Gokhale, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.kurmapurana.8.p5) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- [Toḍararāja](https://indike.org/pramana/in.astro.sangraha.todararaja.2.181) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- [Ṭoḍarānanda](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.todarananda.2.181) — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.10) · Pramāṇa
