Prakriyapada 12: atha dvādaśo'dhyāyaḥ
Prakriyāpāda 12
- Language
- Sanskrit
Contents
- 12.40 — 1 part
atha dvādaśo'dhyāyaḥ
12.1
yogopasargāḥ
sūta uvāca | ata ūrddhaṃ pravakṣyāmi upasargā yathā tathā
prādurbhavanti ye doṣā dṛṣṭatattvasya dehinaḥ
12.2
mānuṣyān vividhān kāmān kāmayeta ṛtuṃ striyaḥ
vidyādānaphalañcaiva upasṛṣṭastu yogavit
12.3
agnihotraṃ haviryyajñametatprāyatanantathā
māyākarmma dhanaṃ svargamupasṛṣṭastu kāṅkṣati
12.4
eṣa karmmasu yuktastu so'vidyāvaśamāgataḥ
upasṛṣṭantu jānīyāt buddhvā caiva visarjayet
nityaṃ brahmaparo yukta upasargāt pramucyate
12.5
jitapratyupasargasya jitaśvāsasya dehinaḥ
upasargāḥ pravarttante sāttvarājasatāmasāḥ
12.6
pratibhāśravaṇe caiva devānāñcaiva darśanaṃ
bhramāvarttaśca ityete siddhilakṣaṇasaṃjñitāḥ
12.7
vidyākāvyaṃ tathā śilpaṃ sarvvavādyāhatāni tu
vidyārthīścopatiṣṭhanti prabhāvasyaiva lakṣaṇaṃ
12.8
śṛṇoti śabdān śrotavyān yojanānāṃ śatādapi
sarvvajñaśca vidhijñaśca yogī conmattavadbhavet
12.9
yakṣarākṣasagandharvvān vīkṣata divyamānuṣān
vetti tāṃśca mahāyogī upasargatya lakṣaṇaṃ
12.10
devadānavagandharvvān ṛṣīṃścāpi tathā pitṝn
prekṣate sarvvataścaiva uktastaktaṃ vinirdiśet
12.11
bhrameṇa bhrāmyate yogī codyamāno'ntarātmanā
bhrameṇa bhrāntabuddhestu jñānaṃ sarvvaṃ praṇaśyati
12.12
vārttā nāśayate cittaṃ codyamāno'ntarātmanā
varttanākāntabuddhe stu sarvvaṃ jñānaṃ praṇaśyati
12.13
grāhyatya manasā śuklaṃ paṭaṃ vā kambalaṃ tathā
tatastu paramaṃ brahma cipramevānucintayet
12.14
tasmāccaivātmano doṣāṃstūpasargānupasthitān
parityajeta medhāvī yadīcchet siddhimātmanaḥ
12.15
ṛṣayo devagandharvvā yakṣoragamahāsurāḥ
upasargeṣu saṃyuktā bhrāvarttante punaḥ punaḥ
12.16
tasmādyuktaḥ sadā yogī laghvāhāro jitendriyaḥ
tathā suptaḥ susūkṣmeṣu dhāraṇāṃ mūrddhi dhārayet
12.17
tatastu yogayuktasya jitanidrasya yoginaḥ
upasargāḥ punaścānye jāyante prāṇasaṃjñakāḥ
12.18
pṛthivīṃ dhārayetsarvvāṃ tataścāpo hyanantaraṃ
tato'gniścaiva sarvveṣāmākāśaṃ mana eva ca
12.16-2
tataḥ parāṃ punarbuddhiṃ dhārayedyatnato yatī
siddhīnāñcaiva liṅgāni dṛṣṭvā dṛṣṭvā parityajet
12.20
pṛthvīṃ dhārayamāṇasya mahī sūkṣmā pravarttate
apodhārayamānasya hyāpaḥ sūkṣmā bhavanti hi !
śītā rasāḥ pravarttante sūkṣmā hyamṛtasannibhāḥ
12.21
tejodhāyyamānasya tejaḥ sūkṣmaṃ pravarttate
ātmānaṃ manyate tejastadbhāvamanupaśyati
12.22
ātmānaṃ manyate vāyuṃ vāyuvanmaṇḍalaṃ prabho
ākāśaṃ dhārayamānasya vyoma sūkṣmaṃ pravarttate
12.23
paśyate maṇḍalaṃ sūkṣmaṃ ghoṣaścāsya pravarttate
ātmānaṃ manyate nityaṃ vāyuḥ sūkṣmaḥ pravarttate
12.24
tathā manodhālayato manaḥ sūkṣmaṃ pravarttate
manasā sarvvabhūtānāṃ manastu viśate hi saḥ
buḍyā buddhiṃ yadā yuñjet tadā vijñāya buddhyate
12.25
etāni sapta sūkṣmāṇi viditvā yastu yogavit
parityajati medhāvī sa buddhyā paramaṃ vrajet
12.26
yasmin yasmiṃśca saṃyukto bhūta aiśvaryyalakṣaṇe
tatraiva saṅgaṃ bhajate tenaiva pravināśyati
12.27
tasmādviditvā sūkṣmāṇi saṃsaktāni parasparaṃ
parityajati yo buddhyā sa paraṃ prāpnuyādvijaḥ
12.28
dṛśyante hi mahātmāna ṛṣayo divyacakṣuṣaḥ
saṃsaktāḥ sūkṣmabhāveṣu te doṣāsteṣu saṃjñitāḥ
12.29
tasmānna niścayaḥ kāryyaḥ sūkṣmeṣviha kadācana
aiśvaryyājjāyate rāgo virāgaṃ brahma cocyate
12.30
viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍaṅgañca maheśvaraṃ
pradhānaṃ viniyogajñaḥ paraṃ brahmādhigacchati
12.31
sarvvajñatā tṛptiranādibodhaḥ
svatantratā nityamaluptaśaktiḥ
anantaśaktiśca vibhorvidhijñāḥ
ṣar̤āṅguraṅgāni maheśvarasya
12.32
nityaṃ brahmaghano yuktaḥ (1) upasagaiḥ pramucyate
jitaśvāsopasargasya jitarāgasya yoginaḥ
ekā vahniḥ śarīre'smin dhāraṇā sarvvakāmikī
12.33
viśedyadā dvijo yukto yatra yatrārppayenmanaḥ
bhūtānyāviśate vāpi trailokyañcāpi kampayet
12.34
etayā praviśeddehaṃ hitvā dehaṃ punastviha
manodvāraṃ hi yogānāmādityañca vinirddiśet
12.35
ādānādikriyāṇāntu āditya iti cocyate
etena vidhinā yogī viraktaḥ sūkṣmavarjitaḥ
prakṛtiṃ samatikramya rudraloke mahīyate
12.36
aiśvaryyaguṇasamprāptaṃ brahmabhūtantu taṃ prabhuṃ
devasthāneṣu sarvveṣu sarvvatastu nivarttate
12.37
paiśācena piśācāṃśca rākṣasena ca rākṣasān
gāndharveṇa ca gandharvvān kauvereṇa kuverajān
12.38
indramaindreṇa sthānena saumyaṃ saumyena caiva hi
prajāpatiṃ tathā caiva prājāpatyena sādhayet
12.39
brāhma' brāhmena cāpyevamupāmantrayate prabhuṃ
tatra saktastu unmattassaptātmatvaṃ pravarttate
12.40
nityaṃ śraddhāparoyuktaḥ sthānānye tāni vai tyajet
asajyamānaḥ sthāneṣu dvijaḥ sarvvagato bhavet
12.40.p1
iti śrīmaddāpurāṇe vāyuprokta yogopasarganirūpaṇaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Mokṣakāṇḍa — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit