Prakriyapada 14: atha caturdaśo'dhyāyaḥ
Prakriyāpāda 14
- Language
- Sanskrit
Contents
- 14.36-2 — 1 part
atha caturdaśo'dhyāyaḥ
14.1
pāśupatayogaḥ
vāyuruvāca | na caivamāgato jñānādrāgāt karma samācaret
rājasantāmasaṃ vāpi bhuktvā tatraiva yujyate
14.2
tathā sukṛtakarmmā tu phalaṃ svarge samaśnute
tasmāt sthānāt punarbhraṣṭo mānuṣyamanupadyate
14.3
tasmād brahma paraṃ sūkṣmaṃ brahma śāśvatamucyate
brahma eva hi seveta brahmaiva paramaṃ sukhaṃ
14.4
pariśramastu yajñānāṃ mahatārthena varttate
bhūyo mṛtyuvaśaṃ yāti tasmān mokṣaḥ paraṃ sukhaṃ
14.5
atha vai dhyānasaṃyukto brahmayajñaparāyaṇaḥ
na sa syād vyāpituṃ śakyo manvantaraśatairapi
14.6
dṛṣṭvā tu puruṣaṃ divyaṃ viśvākhyaṃ viśvarūpiṇaṃ
viśvapādaśirogrīvaṃ viśveśaṃ viśvabhāvanaṃ
viśvagandhaṃ viśvamālyaṃ viśvāmbaradharaṃ prabhuṃ
14.7
gobhirmahī saṃyatate patatriṇaṃ
mahātmānaṃ paramamatiṃ vareṇyaṃ
kaviṃ purāṇamanuśāsitāraṃ
sūkṣmācca sūkṣmaṃ mahato mahāntaṃ
yogena paśyanti na cakṣuṣā taṃ
nirindriyaṃ puruṣaṃ śuklavarṇaṃ
14.8
aliṅginaṃ puruṣaṃ śuklavarṇaṃ
saliṅginaṃ nirgu ṇaṃ cetanañca
nityaṃ sadā sarvvagatantu śaucaṃ
paśyanti yuktyā hyamalaṃ prakāśaṃ
14.6-2
tadbhāvitastejasā daupyamānaḥ
apāṇipādodarapārśvajihnaḥ
atīndriyo'thāpi susūkṣma ekaḥ
paśyatyacakṣuḥ sa śṛṇotyakarṇaḥ
14.10
nāsyāsyabuddha ṃ na ca buddhirasti
sa veda sarvvaṃ na ca vedavedyaḥ
tamāhuragryaṃ puruṣaṃ mahāntaṃ
sacetanaṃ sarvvagataṃ susūkṣmaṃ
14.11
tamāhurmujayaḥ sarvve loke prasavadharmmiṇīṃ
prakṛtiṃ sarvvabhūtānāṃ yuktāḥ paśyanti cetasā
14.12
sarvvataḥ pāṇipādāntaṃ sarvvato'kṣiśiromukhaṃ
sarvvataḥ śrutimālloke sarvvamāvṛtya tiṣṭhati
14.13
yuktā yogena ceśānaṃ sarvvataśca sanātanaṃ
puruṣaṃ sarvvabhūtānāṃ tasmādgatā na muhyate
14.14
bhūtātmānaṃ mahātmānaṃ paramātmānamavyayaṃ
sarvvātmānaṃ paraṃ brahma tahai dhyātvā na muhyati
14.15
pavano hi yathā grāhyo vicaran sarvvamūrttiṣu
puri śete tathābhre ca tasmāt puruṣa ucyate
atha cetsuptadharmāttu sa viśeṣaiśca karmmabhiḥ
14.16
tatastu brahmaṇa yonyāṃ vai śakraśoṇitasaṃyutaṃ
strīpumāṃsaprayogeṇa jāyate hi punaḥ punaḥ
14.17
tatastu garbhakāle tu kalalaṃ nāma jāyate
kālena kalanañcāpi budbudaśca prajāyate
14.18
mṛtpiṇḍastu yathā cakre cakravattena pīr̤itaḥ
hastābhyāṃ kriyamāṇastu bimbatvamupagacchati
14.19
evamātmāsthisaṃyukto vāyunā samudīritaḥ
jāyate mānuṣastatra yathā rūpaṃ tathā manaḥ
14.20
vāyuḥ sambhavate teṣāṃ vātāt sañjāyate jalaṃ
jalātsambhavati prāṇaḥ prāṇācchukraṃ nivarttate
14.21
raktabhāgāstrayastriṃśacchukrabhāgāścaturddaśa
bhāgatto'rddhapalaṅkatvā tato garbhe niṣañcate
14.22
tatastu garbhasaṃyuktaḥ pañcabhirvāyubhirvṛtaḥ
pituḥ śarīrāt pratyaṅgarūpamasyopajāyate
14.23
tato'sya māturāhārāt pītalīḍhapraveśitaṃ
nābhiḥ srotaḥpraveśena prāṇādhārī hi dehināṃ
14.24
navamāsān pariklinnaḥ saṃveṣṭitaśirodharaḥ
veṣṭitaḥ sarvvagātraiśca apadhyāyakramāgataḥ
navamāsoṣitaścaiva yonicchidrādavāṅmukhaḥ
14.25
tatastu karmmabhiḥ pāpairnirayaṃ pratipadyate
asipatravanañcaiva śālmalīcchedabhedayoḥ
14.26
tatra nirbhartsanañcaiva tathā śoṇitabhojanaṃ
etāstu yātanā ghorāḥ kumbhīpākasuduḥsahāḥ
14.27
yathā hyāpastu vicchinnāḥ svarūpamapayanti vai
tasmācchinnāśca bhinnāśca yātanāsthānamāgatāḥ
14.28
evaṃ jīvastu taiḥ pāpaistapyamānaḥ svayaṃ kṛtaiḥ
prāpnuyāt karmmabhirduḥkhaṃ śeṣaṃ vā yadi cetaraṃ
14.28-2
ekenaiva tu gantavyaṃ sarvvamṛtyuniveśanaṃ
ekenaiva ca bhoktavyaṃ tasmāt sukṛtamācaret
14.30
na hyenaṃ prasthitaṃ kaścidgacchantamamugacchati !
yadanena kṛtaṃ karmma tadenamanugacchati
14.31
te nityaṃ yamaviṣaye vibhinnadehāḥ
krośantaḥ satatamaniṣṭasaṃprayogaiḥ
śuṣyante parigatavedanā śarīrāḥ
vahnībhiḥ subhṛśamadharmmayātanābhiḥ
14.32
karmmaṇā manasā vācā yadabhīṣṭaṃ niṣevyate
tatprasahya haret pāpaṃ tasmāt sukṛtamācaret
14.33
yādṛg jātāni pāpāni pūrvvaṃ karmmāṇi dehinaḥ
saṃsārantāmasaṃ tādṛk ṣaḍvidhaṃ pratipadyate
14.34
mānuṣyamyaśubhāvacca paśubhāvānmṛgo bhavet
mṛgatvāt pakṣibhāvantu tasmāccaiva sarīsṛpaḥ
14.35
sarīsṛpatvādgacchaddhi sthāvaratvanna saṃśayaḥ
sthāvaratvaṃ punaḥ prāpto yāvadunmiṣate naraḥ
kulālacakravadbhrāntastatraiva parikīrttitaḥ
14.36
ityevaṃ hi manuṣyādiḥ saṃsāre sthāvarāmtake
vijñeyastāmaso nāma tatraiva parivarttate
14.37
sātvikaścāpi saṃsāro brahmādiḥ parikīrttitaḥ
piśācāntaḥ sa vijñeyaḥ svargasthāneṣu dehināṃ
14.38
brāhma tu kevalaṃ sattvaṃ sthāvare kevalaṃ tamaḥ
caturddaśānāṃ sthānānāṃ madhye viṣṭambhakaṃ rajaḥ
marmmasu chidyamāneṣu vedanātrttasya dehinaḥ
14.36-2
tatastu paramaṃ brahma kathaṃ vipraḥ smariṣyati
saṃskārāt pūrvvadharmmasya bhāvanāyāṃ pranoditaḥ
mānuṣyaṃ bhajate nityaṃ tasmānnityaṃ samādadhet
14.36-2.p1
iti śrīmadmahāpurāṇe vāyuprokte pāśupatayogo nāma caturddaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit