Pramāṇa · Search · About · API

Prakriyapada 25: atha pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

Prakriyāpāda 25

Language
Sanskrit

Contents

atha pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

25.1

madhukaiṭabhotpattivināśavarṇanaṃ
sūta uvāca | saṃpibanniva tau dṛṣṭvā madhupiṅgāyatekṣaṇaḥ
prahṛṣṭavadano'tyarthamabhavacca svakīrttanāt

25.2

umāpatirvirūpākṣo dakṣayajñavināśanaḥ
pinākī khaṇḍaparaśurbhūtaprāntastrilocanaḥ

25.3

tataḥ sa bhagavān devaḥ śrutvā vākyāmṛtantayoḥ
jānannapi mahābhāgaḥ prītapūrvvamathābravīt

25.4

kau bhavantau mahātmānau parasparahitaiṣiṇau
sametāvambujābhākṣau tasmin ghore jalaplave

25.5

tāvūcaturmahātmānau sannirīkṣya parasparaṃ
bhagavan kiñca tathyena vijñātena tvayā vibho
kutra vā sukhamānantyamicchācāramṛte tvayā

25.6

uvāca bhagavān devo madhuraślakṣṇayā girā
bho bho hiraṇyagarbha tvāṃ tvāṃ ca kṛṣṇa vadāmyahaṃ

25.7

prīto'hamanayā bhaktyā śāśvatādarayuktayā
bhavantau mānanīyau vai mama hyarhatarāvubhau
yuvābhyāṃ kindadāmyadya varāṇāṃ varamuttamaṃ

25.8

tenaivamukte vacane brahmānaṃ viṣṇurabravīt
brūhi brūhi mahābhāga varo yaste vivakṣitaḥ

25.6-2

prajākāmo'smyahaṃ viṣṇo putramicchāmi dhūrvvahaṃ
tataḥ sa bhagavān brahmā varepsuḥ patnalipsayā

25.10

atha viṣṇuruvācedaṃ prajākāmaṃ prajāpatiṃ
vīramapratimaṃ putraṃ yat tvamicchasi dhūrvvahaṃ

25.11

putratvenābhiyuṅkṣva tvaṃ devadevaṃ maheśvaraṃ
sa tasya vākyaṃ saṃpūjya keśavasya pitāmahaḥ

25.12

īśānaṃ varadaṃ rudramabhivādya kṛtāñjaliḥ
uvāca putrakāmastu vākyāni saha viṣṇunā

25.13

yadi me bhagavān prītaḥ putrakāmasya nityaśaḥ
putro me bhava viśvātman khatulyo vāpi dhūrvvahaḥ
nānyaṃ varamahaṃ vavre prīte tvayi maheśvara

25.14

tasya tāṃ prārthanāṃ śrutvā bhagavān bhaganetrahā
niṣkalmaṣamamāyañca vāḍhamityabravīdvacaḥ

25.15

yadā kāryyasamārambhe kasmiṃścittava suvrata
aniṣpattau ca kāryyasya krodhastvāṃ samupeṣyati
ātmaikādaśa ye rudrā vihitāḥ prāṇahetavaḥ

25.16

so'hamekādaśātmā vai śūlahastaḥ sahānugaḥ
ṛṣirmitro mahātmā vai lalāṭādbhavittā tadā

25.17

prasādamakulaṃ kṛtvā brahmaṇastādṛśaṃ purā
viṣṇuṃ punaruvācedaṃ dadāmi ca varantava

25.18

sa hovāca mahābhāgo viṣṇurbhavamidaṃ vacaḥ
sarvvametat kṛtaṃ deva parituṣṭo'si me yadi
tvayi me supratiṣṭhā'stu bhaktirambadavāhana

25.18-2

evamuktastato devaḥ samabhāṣata keśavaṃ
viṣṇo śṛṇu yathā deva prīto'smyatra śāśvata

25.20

prakāśaścāprakāśaśca jaṅgamaṃ sthāvaraśca yat
viśvarūpamidaṃ sarvvaṃ rudranārāyaṇātmakaṃ

25.21

ahamagnirbhavān somo bhavān rātrirahaṃ dinaṃ
bhavānṛtamahaṃ satyaṃ bhavān kraturahaṃ phalaṃ

25.22

bhavān jñānamahaṃ jñeyaṃ yajjapitvā sadā janāḥ
māṃ viśanti tvayi prīte janāḥ sukṛtakāriṇaḥ
āvābhyāṃ sahitā caiva gatirnānyā yugakṣaye

25.23

ātmānaṃ prakṛtiṃ viddhi māṃ viddhi puruṣaṃ śivaṃ
bhavānarddhaśarīraṃ me tvahantava tathaiva ca

25.24

vāmapārśvamahañcāhaṃ śyāmaṃ śrīvatsalakṣaṇaṃ
tvañca vāmitaraṃ pārśvantvahaṃ vai nīlalohitaḥ

25.25

tvañca me hṛdayaṃ viṣṇo tava cāhaṃ hṛdi sthitaḥ
bhavānsarvvasya kāryyasya karttāhamadhidaivataṃ

25.26

tadehi svasti te vatsa gamiṣyāmyambudaprabha
evamuktā gato viṣṇordevo'ntarddhānamīśvaraḥ

25.27

tataḥ so'ntarhite deve saṃprahṛṣṭastadā punaḥ
aśeta śayane bhūpa praviśyāntarjale hariḥ

25.28

taṃ padmaṃ padmagarbhābhaṃ padmākṣaḥ padmasaṃbhavaḥ
saṃprahṛṣṭamanā brahmā bheje brāhmaṃ tadāsanaṃ

25.28-2

atha dīrgheṇa kālena tatrāpyapratimāvubhau
mahābalau mahāsattvau bhrātarau madhukaiṭabhau

25.30

ucatuścaiva vacanaṃ madhyo vai no bhaviṣyasi
evamuktvā tu tau tasminnantarddhānaṃ gatāvubhau

25.31

dāruṇantu tayorbhāvaṃ jñātvā puṣkarasambhavaḥ
māhātmyātma no buddhvā vijñātumupacakrame

25.32

karṇikāghaṭanaṃ bhūyo nāgajānādṛyadā gatiṃ
tataḥ sa padmanālena avatīryya rasātala
kṛṣṇājinottarāsaṅgandadṛśe'ntarjale hariṃ

25.33

sa ca taṃ bodhayāmāsa vibuddhañcedamabravīt
bhūtebhyo me bhayaṃ deva jāyatvottiṣṭha śaṅkuka

25.34

tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ saprahāsamarindamaḥ
na bhetavyaṃ na bhetavyamityuvāca muniḥ svayaṃ

25.35

tasmātpūrvvaṃ tvayā coktaṃ bhūtebhyo me mahadbhayaṃ
tasmāddhatādivākyaistau daityau tvaṃ nāśayiṣyasi

25.36

bhūrbhuvaḥsvaḥstato devaṃ vinissṛstamayonijaṃ
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā tamevāsīnamāgataṃ

25.37

gate tasmiṃstato'nanta utthīya bhrātarau mukhāt
viṣṇuṃ jiṣṇuñca provāca brahmāṇamabhirakṣatāṃ
madhukaiṭabhayorjñātvā tayorāgamanaṃ punaḥ

25.38

cakrāte rūpasādṛśyaṃ viṣṇorjiṣṇośca sattamau
kṛtasādṛśyarūpau tau tāvevābhimukhau sthitau

25.39

tatastau procaturdaityau brahmāṇaṃ dāruṇaṃ vacaḥ
asmākaṃ yudhyamānānāṃ madhye vai prāśniko bhava

25.40

tatastau jalamāviśya saṃstambhrāpaḥ svamāyayā
cakratustamulaṃ yuddhaṃ yasya yenepsitaṃ tadā

25.41

teṣāntu yudhyamānānāṃ divyaṃ varṣaśataṅgataṃ
na ca yuddhamadotseko hyanyonyaṃ saṃnyavarttata

25.42

lakṣaṇādvayasaṃsthānādupavantai sthiteṅgitāai
sādṛśyādvyākulamanā brahmā dhyānamupāgamat

25.43

sa tayorantaraṃ buddhā brahmā divyena cakṣuṣā
padmakesarajaṃ sūkṣmaṃ babandha kavacantayoḥ
āmekhalañca gātrañca tato mantramudāharat

25.44

japatastvabhavatkanyā viśvarūpasamutthitā
padmenduvadanaprakhyā padma hastā śubhā satī
tāṃ dṛṣṭvā vyathitau daityau bhayāddharṣavivarjitau

25.45

tataḥ provāca tāṃ kanyāṃ brahmā madhurayā girā
kā'sa tvamavagantavyā brūhi satyamanindite

25.46

sāmnā saṃpūjya sā kanyā brahmāṇaṃ prāñjalistadā
mohinīṃ viddhi māṃ māyāṃ viṣṇoḥ sandehakāriṇīṃ

25.47

tvayā saṅkīrttyamānā'haṃ brahman prāptā tvarāyutā
asyāḥ prītamanā brahmā gauṇaṃ nāma cakāra ha

25.48

mayā ca vyāhṛtā yasmāttvañcai va samupasthitā
mahāvyāhṛtirityeva nāma te vivariṣyati

25.46-2

utthitā ca śiro bhittvā sāvitrī tena cocyate
ekānaṃśāttu yasmāttvamanekāṃśā bhaviṣyasi

25.50

gauṇāni tāvadetāni karmmajānyaparāṇi ca
nāmāni te bhaviṣyanti matprasādāt śubhānana

25.51

tatastau pīḍyamānau tu varamena mayācatāṃ
anāvṛtaṃ nau maraṇaṃ putratvañca bhavettava

25.52

tathetyuktvā tatastūrṇamanayadyamasādanaṃ
anayatkaiṭabhaṃ viṣṇurjiṣṇuścāpyanayanmadhuṃ

25.53

evantau nihatau daityau viṣṇunā jiṣṇunā saha
prītena brahmaṇā cāya lokānāṃ hitakāmyayā

25.54

putratvamīśena yathā hyātmā datto nibodhata
viṣṇunā jiṣṇunā sārddhaṃ madhukaiṭabhayostathā
samparāye vyatikrānte brahmā viṣṇumabhāṣata

25.55

adya varṣaśata pūrṇaṃ samayaḥ pratyupasthitaḥ
saṃkṣepasaplavañcoraṃ svasthānaṃ yāmi cāpyahaṃ

25.56

sa tasya vacasā devaḥ saṃhāramakarottadā
mahīṃ nisthāvarāṃ kṛtvā prakṛtisthāṃśca jaṅgamān

25.57

yadi govinda bhadrante cittaste yādṛśāṃ patiḥ
brūhi yat karaṇīyaṃ syānmayā te lakṣmivarddhana (1)

25.58

vāḍhaṃ śṛṇu tvaṃ hemābha padmayone vaco mama
prasādo yastvayā labdha īśvarāt putralipsayā

25.59

tantathā saphalaṃ kṛtvā matto'bhūdanṛṇo bhavān
caturvidhāni bhūtāni sṛja tvaṃ visṛjasva vā(2)

25.60

avāpya saṃjñāṅgovindāt padmayoniḥ pitāmahaḥ
prajāḥ sraṣṭumanāstepe tapa ugraṃ tato mahat

25.61

tasyaivantapyamānasya na kiñcitsamavarttata
tato dīrgheṇa kālena duḥkhāt krodho vyavarddhata

25.62

sakrodhāviṣṭanetrābhyāmapatannaśruvindavaḥ
tatastebhyo'śruvindubhyo vātapittakaphātmakāḥ

25.63

mahābhāgā mahāsattvāḥ svastikairabhyalaṅkṛtāḥ
prakīrṇakeśāḥ sarpāste prādurbhūtā mahāviṣāḥ

25.64

sarpāṃstvagrajān dṛṣṭvā brahmātmānamanindata
aho dhik tapasā mahyaṃ phalamīdṛśakaṃ yadi
lokavaināśikī jajñe ādāveva prajā mama

25.65

tasya tīvrābhavanmūrcchā krodhāmarṣasamudbhavā
mūrcchābhitāpena tadā jahau prāṇān prajāpatiḥ

25.66

tasyāpratimavīryyasya dehāt kāruṇyapūrvakaṃ
ātmaikādaśa ne rudrāḥ prodbhūtārudatastathā
rodanāt khalu rudrāste rudratvaṃ tena teṣu tat

25.67

ye rudrāḥ khalu te prāṇā ye prāṇāste tadātmakāḥ
prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ jñeyāḥ sarvvabhūteṣvavasthitāḥ

25.68

atyugrasya mahattvasya sādhunā caritasya ca
tasya prāṇān dadau bhūyastriśūlī nīlalohitaḥ
lalāṭāt padmayonestu prabhurekādaśātmakaḥ

25.69

brahmaṇaḥ so'dadāt prāṇānātmajaḥ sa tadā prabhuḥ
prahṛṣṭavadano rudraḥ kiñcit pratyāgatāsavaṃ
abhyabhāṣattadā devo brahmāṇaṃ paramaṃ vacaḥ

25.70

upayācasva māṃ brahman smāttuṃmarhasi cātmanaḥ
māṃ ca vetyātmajaṃ rudraṃ prasādaṃ kuru me prabho

25.71

śrutvā tvidaṃ vacastasya prabhūtañca manogataṃ
pitāmahaḥ prasannātmā nevaiḥ phullāmbujaprabhaiḥ

25.72

tataḥ pratyāgataprāṇaḥ snigdhagambhīrayā girā
uvāca bhagavān brahmā śuddhajāmbūnadaprabhaḥ

25.73

bho bho rudra mahābhāga ānandayasi me manaḥ
ko bhavān viśvabhūtistvaṃ sthita ekādaśātmakaḥ

25.74

evamukto bhagavatā brahmaṇā'nantatejasā
tataḥ pratyavadadrudro hyabhivādyātmajaḥ saha

25.75

yatte varamahaṃ brahman yācito viṣṇunā saha
putro me bhava deveti tvattulyo vāpi dhūrvvahaḥ

25.76

lokeṣu viśrutaḥ kāryyaṃ sarvvaviśvātmasambhaveḥ
viṣādantyaja deveśa lokāṃstvaṃ sraṣṭumarhasi

25.77

evaṃ sa bhagavānukto brahmā prītamanābhavat
rudraṃ pratyavadad bhūyo lokānte nīlalohitaṃ

25.78

sāhāyyaṃ mama kāryyārthaṃ prajāḥ sṛja mayā saha
ojo tvaṃ sarvvabhūtānāṃ tat prapannastathā bhava
vāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratijagrāha śaṅkaraḥ

25.76-2

tataḥ sa bhagavān brahmā kṛṣṇājinavibhūṣitaḥ
mano'gre so'sṛjaddevo bhūtānāṃ dhāraṇāṃ tataḥ
jihvāṃ sarasvatīñcaiva tatastāṃ viśvarūpiṇīṃ

25.80

bhṛgumaṅgirasaṃ dakṣaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratuṃ
vasiṣṭhañca mahātejāḥ sasṛje sapta mānasāna

25.81

putrānātmasamānyān (1) so'sṛjadviśvasambhavān
teṣāṃ bhūyo'numārgeṇa gāvo vaktrādvijajñire

25.82

oṃkārapramukhān vedānabhimānyāśca devatāḥ
evametān yathā proktān brahmā lokapitāmahaḥ

25.83

dakṣādyān mānasān putrān provāca bhagavān prabhuḥ
prajāḥ sṛjata bhadraṃ vo rudreṇa saha dhīmatā

25.84

anugamya mahātmānaṃ prajānāṃ patayastadā
vayamicchāmahe deva prajāḥ sraṣṭuṃ tvayā saha
brahmaṇastveṣa sandeśastava caiva maheśvara

25.85

tairevamukto bhagavān rudraḥ provāca tān prabhuḥ
brahmaṇaścātmajā mahyaṃ prāṇān gṛ hya ca vai surāḥ

25.86

kṛtvāyajāyajānetān brāhmaṇānātmajānmama
brahmādistambaparyantān saptalokānmātmakān
bhavantaḥ sraṣṭumarhanti vacanānmama svasti vaḥ

25.87

tenaivamuktāḥ pratyūcuḥ rudramādyantiśūlinaṃ
yathājñāpayase deva tathā tadvai bhaviṣyati

25.88

anumānya mahāśivaṃ prajānāṃ patayastadā
ūcurdakṣaṃ mahātmānaṃ bhavān śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ
tvāṃ puraskṛtya bhadrante prajāḥ srakṣyāmahe vayaṃ

25.86-2

evamastviti vai dakṣaḥ pratyapadyata bhāṣitaṃ
taiḥ saha sraṣṭumārebhe prajākāmaḥ prajāpatiḥ
sargasthite tataḥ sthāṇau brahmā sargamathāsṛjat

25.80-2

athāsya saptame'tīte kalpe vai sambabhūvatuḥ
ṛbhuḥ sanatkumāraśca tapolokanivāsinau
tato maharṣīnanyān sa mānasānasṛjat prabhuḥ

25.80-2.p1

iti śrīmadbhāpurāṇe vāyuprokte madhukaiṭabhotpattivināśavarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (10)