Prakriyapada 25: atha pañcaviṃśo'dhyāyaḥ
Prakriyāpāda 25
- Language
- Sanskrit
Contents
- 25.80-2 — 1 part
atha pañcaviṃśo'dhyāyaḥ
25.1
madhukaiṭabhotpattivināśavarṇanaṃ
sūta uvāca | saṃpibanniva tau dṛṣṭvā madhupiṅgāyatekṣaṇaḥ
prahṛṣṭavadano'tyarthamabhavacca svakīrttanāt
25.2
umāpatirvirūpākṣo dakṣayajñavināśanaḥ
pinākī khaṇḍaparaśurbhūtaprāntastrilocanaḥ
25.3
tataḥ sa bhagavān devaḥ śrutvā vākyāmṛtantayoḥ
jānannapi mahābhāgaḥ prītapūrvvamathābravīt
25.4
kau bhavantau mahātmānau parasparahitaiṣiṇau
sametāvambujābhākṣau tasmin ghore jalaplave
25.5
tāvūcaturmahātmānau sannirīkṣya parasparaṃ
bhagavan kiñca tathyena vijñātena tvayā vibho
kutra vā sukhamānantyamicchācāramṛte tvayā
25.6
uvāca bhagavān devo madhuraślakṣṇayā girā
bho bho hiraṇyagarbha tvāṃ tvāṃ ca kṛṣṇa vadāmyahaṃ
25.7
prīto'hamanayā bhaktyā śāśvatādarayuktayā
bhavantau mānanīyau vai mama hyarhatarāvubhau
yuvābhyāṃ kindadāmyadya varāṇāṃ varamuttamaṃ
25.8
tenaivamukte vacane brahmānaṃ viṣṇurabravīt
brūhi brūhi mahābhāga varo yaste vivakṣitaḥ
25.6-2
prajākāmo'smyahaṃ viṣṇo putramicchāmi dhūrvvahaṃ
tataḥ sa bhagavān brahmā varepsuḥ patnalipsayā
25.10
atha viṣṇuruvācedaṃ prajākāmaṃ prajāpatiṃ
vīramapratimaṃ putraṃ yat tvamicchasi dhūrvvahaṃ
25.11
putratvenābhiyuṅkṣva tvaṃ devadevaṃ maheśvaraṃ
sa tasya vākyaṃ saṃpūjya keśavasya pitāmahaḥ
25.12
īśānaṃ varadaṃ rudramabhivādya kṛtāñjaliḥ
uvāca putrakāmastu vākyāni saha viṣṇunā
25.13
yadi me bhagavān prītaḥ putrakāmasya nityaśaḥ
putro me bhava viśvātman khatulyo vāpi dhūrvvahaḥ
nānyaṃ varamahaṃ vavre prīte tvayi maheśvara
25.14
tasya tāṃ prārthanāṃ śrutvā bhagavān bhaganetrahā
niṣkalmaṣamamāyañca vāḍhamityabravīdvacaḥ
25.15
yadā kāryyasamārambhe kasmiṃścittava suvrata
aniṣpattau ca kāryyasya krodhastvāṃ samupeṣyati
ātmaikādaśa ye rudrā vihitāḥ prāṇahetavaḥ
25.16
so'hamekādaśātmā vai śūlahastaḥ sahānugaḥ
ṛṣirmitro mahātmā vai lalāṭādbhavittā tadā
25.17
prasādamakulaṃ kṛtvā brahmaṇastādṛśaṃ purā
viṣṇuṃ punaruvācedaṃ dadāmi ca varantava
25.18
sa hovāca mahābhāgo viṣṇurbhavamidaṃ vacaḥ
sarvvametat kṛtaṃ deva parituṣṭo'si me yadi
tvayi me supratiṣṭhā'stu bhaktirambadavāhana
25.18-2
evamuktastato devaḥ samabhāṣata keśavaṃ
viṣṇo śṛṇu yathā deva prīto'smyatra śāśvata
25.20
prakāśaścāprakāśaśca jaṅgamaṃ sthāvaraśca yat
viśvarūpamidaṃ sarvvaṃ rudranārāyaṇātmakaṃ
25.21
ahamagnirbhavān somo bhavān rātrirahaṃ dinaṃ
bhavānṛtamahaṃ satyaṃ bhavān kraturahaṃ phalaṃ
25.22
bhavān jñānamahaṃ jñeyaṃ yajjapitvā sadā janāḥ
māṃ viśanti tvayi prīte janāḥ sukṛtakāriṇaḥ
āvābhyāṃ sahitā caiva gatirnānyā yugakṣaye
25.23
ātmānaṃ prakṛtiṃ viddhi māṃ viddhi puruṣaṃ śivaṃ
bhavānarddhaśarīraṃ me tvahantava tathaiva ca
25.24
vāmapārśvamahañcāhaṃ śyāmaṃ śrīvatsalakṣaṇaṃ
tvañca vāmitaraṃ pārśvantvahaṃ vai nīlalohitaḥ
25.25
tvañca me hṛdayaṃ viṣṇo tava cāhaṃ hṛdi sthitaḥ
bhavānsarvvasya kāryyasya karttāhamadhidaivataṃ
25.26
tadehi svasti te vatsa gamiṣyāmyambudaprabha
evamuktā gato viṣṇordevo'ntarddhānamīśvaraḥ
25.27
tataḥ so'ntarhite deve saṃprahṛṣṭastadā punaḥ
aśeta śayane bhūpa praviśyāntarjale hariḥ
25.28
taṃ padmaṃ padmagarbhābhaṃ padmākṣaḥ padmasaṃbhavaḥ
saṃprahṛṣṭamanā brahmā bheje brāhmaṃ tadāsanaṃ
25.28-2
atha dīrgheṇa kālena tatrāpyapratimāvubhau
mahābalau mahāsattvau bhrātarau madhukaiṭabhau
25.30
ucatuścaiva vacanaṃ madhyo vai no bhaviṣyasi
evamuktvā tu tau tasminnantarddhānaṃ gatāvubhau
25.31
dāruṇantu tayorbhāvaṃ jñātvā puṣkarasambhavaḥ
māhātmyātma no buddhvā vijñātumupacakrame
25.32
karṇikāghaṭanaṃ bhūyo nāgajānādṛyadā gatiṃ
tataḥ sa padmanālena avatīryya rasātala
kṛṣṇājinottarāsaṅgandadṛśe'ntarjale hariṃ
25.33
sa ca taṃ bodhayāmāsa vibuddhañcedamabravīt
bhūtebhyo me bhayaṃ deva jāyatvottiṣṭha śaṅkuka
25.34
tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ saprahāsamarindamaḥ
na bhetavyaṃ na bhetavyamityuvāca muniḥ svayaṃ
25.35
tasmātpūrvvaṃ tvayā coktaṃ bhūtebhyo me mahadbhayaṃ
tasmāddhatādivākyaistau daityau tvaṃ nāśayiṣyasi
25.36
bhūrbhuvaḥsvaḥstato devaṃ vinissṛstamayonijaṃ
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā tamevāsīnamāgataṃ
25.37
gate tasmiṃstato'nanta utthīya bhrātarau mukhāt
viṣṇuṃ jiṣṇuñca provāca brahmāṇamabhirakṣatāṃ
madhukaiṭabhayorjñātvā tayorāgamanaṃ punaḥ
25.38
cakrāte rūpasādṛśyaṃ viṣṇorjiṣṇośca sattamau
kṛtasādṛśyarūpau tau tāvevābhimukhau sthitau
25.39
tatastau procaturdaityau brahmāṇaṃ dāruṇaṃ vacaḥ
asmākaṃ yudhyamānānāṃ madhye vai prāśniko bhava
25.40
tatastau jalamāviśya saṃstambhrāpaḥ svamāyayā
cakratustamulaṃ yuddhaṃ yasya yenepsitaṃ tadā
25.41
teṣāntu yudhyamānānāṃ divyaṃ varṣaśataṅgataṃ
na ca yuddhamadotseko hyanyonyaṃ saṃnyavarttata
25.42
lakṣaṇādvayasaṃsthānādupavantai sthiteṅgitāai
sādṛśyādvyākulamanā brahmā dhyānamupāgamat
25.43
sa tayorantaraṃ buddhā brahmā divyena cakṣuṣā
padmakesarajaṃ sūkṣmaṃ babandha kavacantayoḥ
āmekhalañca gātrañca tato mantramudāharat
25.44
japatastvabhavatkanyā viśvarūpasamutthitā
padmenduvadanaprakhyā padma hastā śubhā satī
tāṃ dṛṣṭvā vyathitau daityau bhayāddharṣavivarjitau
25.45
tataḥ provāca tāṃ kanyāṃ brahmā madhurayā girā
kā'sa tvamavagantavyā brūhi satyamanindite
25.46
sāmnā saṃpūjya sā kanyā brahmāṇaṃ prāñjalistadā
mohinīṃ viddhi māṃ māyāṃ viṣṇoḥ sandehakāriṇīṃ
25.47
tvayā saṅkīrttyamānā'haṃ brahman prāptā tvarāyutā
asyāḥ prītamanā brahmā gauṇaṃ nāma cakāra ha
25.48
mayā ca vyāhṛtā yasmāttvañcai va samupasthitā
mahāvyāhṛtirityeva nāma te vivariṣyati
25.46-2
utthitā ca śiro bhittvā sāvitrī tena cocyate
ekānaṃśāttu yasmāttvamanekāṃśā bhaviṣyasi
25.50
gauṇāni tāvadetāni karmmajānyaparāṇi ca
nāmāni te bhaviṣyanti matprasādāt śubhānana
25.51
tatastau pīḍyamānau tu varamena mayācatāṃ
anāvṛtaṃ nau maraṇaṃ putratvañca bhavettava
25.52
tathetyuktvā tatastūrṇamanayadyamasādanaṃ
anayatkaiṭabhaṃ viṣṇurjiṣṇuścāpyanayanmadhuṃ
25.53
evantau nihatau daityau viṣṇunā jiṣṇunā saha
prītena brahmaṇā cāya lokānāṃ hitakāmyayā
25.54
putratvamīśena yathā hyātmā datto nibodhata
viṣṇunā jiṣṇunā sārddhaṃ madhukaiṭabhayostathā
samparāye vyatikrānte brahmā viṣṇumabhāṣata
25.55
adya varṣaśata pūrṇaṃ samayaḥ pratyupasthitaḥ
saṃkṣepasaplavañcoraṃ svasthānaṃ yāmi cāpyahaṃ
25.56
sa tasya vacasā devaḥ saṃhāramakarottadā
mahīṃ nisthāvarāṃ kṛtvā prakṛtisthāṃśca jaṅgamān
25.57
yadi govinda bhadrante cittaste yādṛśāṃ patiḥ
brūhi yat karaṇīyaṃ syānmayā te lakṣmivarddhana (1)
25.58
vāḍhaṃ śṛṇu tvaṃ hemābha padmayone vaco mama
prasādo yastvayā labdha īśvarāt putralipsayā
25.59
tantathā saphalaṃ kṛtvā matto'bhūdanṛṇo bhavān
caturvidhāni bhūtāni sṛja tvaṃ visṛjasva vā(2)
25.60
avāpya saṃjñāṅgovindāt padmayoniḥ pitāmahaḥ
prajāḥ sraṣṭumanāstepe tapa ugraṃ tato mahat
25.61
tasyaivantapyamānasya na kiñcitsamavarttata
tato dīrgheṇa kālena duḥkhāt krodho vyavarddhata
25.62
sakrodhāviṣṭanetrābhyāmapatannaśruvindavaḥ
tatastebhyo'śruvindubhyo vātapittakaphātmakāḥ
25.63
mahābhāgā mahāsattvāḥ svastikairabhyalaṅkṛtāḥ
prakīrṇakeśāḥ sarpāste prādurbhūtā mahāviṣāḥ
25.64
sarpāṃstvagrajān dṛṣṭvā brahmātmānamanindata
aho dhik tapasā mahyaṃ phalamīdṛśakaṃ yadi
lokavaināśikī jajñe ādāveva prajā mama
25.65
tasya tīvrābhavanmūrcchā krodhāmarṣasamudbhavā
mūrcchābhitāpena tadā jahau prāṇān prajāpatiḥ
25.66
tasyāpratimavīryyasya dehāt kāruṇyapūrvakaṃ
ātmaikādaśa ne rudrāḥ prodbhūtārudatastathā
rodanāt khalu rudrāste rudratvaṃ tena teṣu tat
25.67
ye rudrāḥ khalu te prāṇā ye prāṇāste tadātmakāḥ
prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ jñeyāḥ sarvvabhūteṣvavasthitāḥ
25.68
atyugrasya mahattvasya sādhunā caritasya ca
tasya prāṇān dadau bhūyastriśūlī nīlalohitaḥ
lalāṭāt padmayonestu prabhurekādaśātmakaḥ
25.69
brahmaṇaḥ so'dadāt prāṇānātmajaḥ sa tadā prabhuḥ
prahṛṣṭavadano rudraḥ kiñcit pratyāgatāsavaṃ
abhyabhāṣattadā devo brahmāṇaṃ paramaṃ vacaḥ
25.70
upayācasva māṃ brahman smāttuṃmarhasi cātmanaḥ
māṃ ca vetyātmajaṃ rudraṃ prasādaṃ kuru me prabho
25.71
śrutvā tvidaṃ vacastasya prabhūtañca manogataṃ
pitāmahaḥ prasannātmā nevaiḥ phullāmbujaprabhaiḥ
25.72
tataḥ pratyāgataprāṇaḥ snigdhagambhīrayā girā
uvāca bhagavān brahmā śuddhajāmbūnadaprabhaḥ
25.73
bho bho rudra mahābhāga ānandayasi me manaḥ
ko bhavān viśvabhūtistvaṃ sthita ekādaśātmakaḥ
25.74
evamukto bhagavatā brahmaṇā'nantatejasā
tataḥ pratyavadadrudro hyabhivādyātmajaḥ saha
25.75
yatte varamahaṃ brahman yācito viṣṇunā saha
putro me bhava deveti tvattulyo vāpi dhūrvvahaḥ
25.76
lokeṣu viśrutaḥ kāryyaṃ sarvvaviśvātmasambhaveḥ
viṣādantyaja deveśa lokāṃstvaṃ sraṣṭumarhasi
25.77
evaṃ sa bhagavānukto brahmā prītamanābhavat
rudraṃ pratyavadad bhūyo lokānte nīlalohitaṃ
25.78
sāhāyyaṃ mama kāryyārthaṃ prajāḥ sṛja mayā saha
ojo tvaṃ sarvvabhūtānāṃ tat prapannastathā bhava
vāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratijagrāha śaṅkaraḥ
25.76-2
tataḥ sa bhagavān brahmā kṛṣṇājinavibhūṣitaḥ
mano'gre so'sṛjaddevo bhūtānāṃ dhāraṇāṃ tataḥ
jihvāṃ sarasvatīñcaiva tatastāṃ viśvarūpiṇīṃ
25.80
bhṛgumaṅgirasaṃ dakṣaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratuṃ
vasiṣṭhañca mahātejāḥ sasṛje sapta mānasāna
25.81
putrānātmasamānyān (1) so'sṛjadviśvasambhavān
teṣāṃ bhūyo'numārgeṇa gāvo vaktrādvijajñire
25.82
oṃkārapramukhān vedānabhimānyāśca devatāḥ
evametān yathā proktān brahmā lokapitāmahaḥ
25.83
dakṣādyān mānasān putrān provāca bhagavān prabhuḥ
prajāḥ sṛjata bhadraṃ vo rudreṇa saha dhīmatā
25.84
anugamya mahātmānaṃ prajānāṃ patayastadā
vayamicchāmahe deva prajāḥ sraṣṭuṃ tvayā saha
brahmaṇastveṣa sandeśastava caiva maheśvara
25.85
tairevamukto bhagavān rudraḥ provāca tān prabhuḥ
brahmaṇaścātmajā mahyaṃ prāṇān gṛ hya ca vai surāḥ
25.86
kṛtvāyajāyajānetān brāhmaṇānātmajānmama
brahmādistambaparyantān saptalokānmātmakān
bhavantaḥ sraṣṭumarhanti vacanānmama svasti vaḥ
25.87
tenaivamuktāḥ pratyūcuḥ rudramādyantiśūlinaṃ
yathājñāpayase deva tathā tadvai bhaviṣyati
25.88
anumānya mahāśivaṃ prajānāṃ patayastadā
ūcurdakṣaṃ mahātmānaṃ bhavān śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ
tvāṃ puraskṛtya bhadrante prajāḥ srakṣyāmahe vayaṃ
25.86-2
evamastviti vai dakṣaḥ pratyapadyata bhāṣitaṃ
taiḥ saha sraṣṭumārebhe prajākāmaḥ prajāpatiḥ
sargasthite tataḥ sthāṇau brahmā sargamathāsṛjat
25.80-2
athāsya saptame'tīte kalpe vai sambabhūvatuḥ
ṛbhuḥ sanatkumāraśca tapolokanivāsinau
tato maharṣīnanyān sa mānasānasṛjat prabhuḥ
25.80-2.p1
iti śrīmadbhāpurāṇe vāyuprokte madhukaiṭabhotpattivināśavarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (10)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅga — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- Brāhmī Saṃhitā — Sanskrit
- Brahmisamhita (gurumandalseries1962) — Sanskrit
- Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) — Ananta Gokhale, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit