Prakriyapada 27: atha saptaviṃśo'dhyāyaḥ
Prakriyāpāda 27
- Language
- Sanskrit
Contents
- 27.60 — 1 part
atha saptaviṃśo'dhyāyaḥ
27.1
mahādevasanuvarṇanaṃ
ṛṣaya ūcuḥ | asmin kalpe tvayā coktaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ
mahādevasya rudrasya sādhakairmunibhiḥ saha
27.2
sūta uvāca | utpattirādisargasya mayā proktā samāsataḥ
vistareṇāsya vakṣyāmi nāmāni tanubhiḥ saha
27.3
patnīṣu janayāmāsa mahādevaḥ sutān bahūn
kalpe'ṣṭame vyatīte tu(1) yasmin kalpe tu tacchṛṇu
27.4
kalpādau cātmanastulyaṃ sutaṃ pradhyāyataḥ prabhoḥ
prādurāsīttato'ṅke'sya kumāro nīlalohitaḥ
taṃ dadhe suśvaraṃ ghoraṃ nirddahanniva tejasā
27.5
dṛṣṭvā rudantaṃ sahasā kumāraṃ nīlalohitaṃ
kiṃ rodiṣi kumāraṃti brahmā taṃ pratyabhāṣata
27.6
so'bravīddehi me nāma prathamaṃ vai pitāmaha
rudrastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so'rudatpunaḥ
27.7
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt
nāma dehi dvitīyaṃ me ityuvāca svayambhuvaṃ
27.8
bhavastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so'rudatpunaḥ
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā pratyuvācātha śaṅkaraṃ
27.9
tṛtīyaṃ dehi me nāma ityuktaḥ pratyuvāca taṃ
śivastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so'rudatpunaḥ
27.10
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt
caturthaṃ dehi me nāma ityuvāca svayambhuvaṃ
27.11
paśūnāṃ tvaṃ patirdeva ityuktaḥ so'rudatpunaḥ
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt
27.12
pañcamaṃ dehi me nāma ityuktaḥ pratyuvāca taṃ
īśastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so'rudatpunaḥ
27.13
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt
ṣaṣṭhaṃ me nāma dehīti ityuvācātha taṃ prabhuṃ
27.14
bhīmastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so'rudatpunaḥ
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt
27.15
saptamaṃ dehi me nāma ityuktaḥ pratyuvāca taṃ
ugrastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so'rudatpunaḥ
27.16
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt
aṣṭamaṃ dehi me nāma tvaṃ vibho punarabravīt
mahādevastu nāmnāsi ityukto virarāma ha
27.17
labdhvā nāmāni caitāni brahmaṇo nīlalohitaḥ
provāca nāmnāmeteṣāṃ bhūtāni pradiśeti ha
27.18
tato'bhi sṛṣṭāstanava eṣāṃ nāmnāṃ svayambhuvā
sūryo mahī jalaṃ vahnirvāyurākāśameva ca
27.19
dīkṣito brāhmaṇaścandra itye te brahmadhātavaḥ
teṣu pūjyaśca vandyaḥ syādrudrastānna hinasti vai
27.20
tato'bravīt punarbrahmā taṃ devaṃ nīlalohitaṃ
dvitīyaṃ nāmadheyante mayā proktaṃ bhaveti yat
etasyāpo dvitīyā te tanurnāmnā bhaviṣyati
27.21
ityukte yat sthiraṃ tasya śarīrasthaṃ rasātmakaṃ
tadviveśa tatastoyaṃ tasmādāpo bhavaḥ smṛtaḥ
27.22
yasmād bhavanti bhūtāni nābhyastā bhāvayanti ca
bhavanādbhāvanāvaiva bhūtānāṃ sambhavaḥ smṛtaḥ
27.23
tasmānmūtraṃ purīṣañca nāpsu kurvvīta sarvvadā
na snāyedapsu nagnaśca na niṣṭhīvet kadācana
27.24
maithunaṃ naiva seveta śiraḥsnānañca varjayet
na prītaḥ paricakṣīta vahna saṃsthitopi vā
27.25
medhyāmedhyaśarīratvānnaiva duṣyantyāpa kvacit
vivarṇarasagandhāśca alpāśca parivarjayet
27.26
apāṃ yoniḥ samudraśca tasmāttaṃ kāmayanti tāḥ
medhyāścaivāmṛtāścaiva bhavanti prāpya sāgaram
27.27
tasmādapo na rundhīta samudraṃ kāmayanti tāḥ
na hinasti bhavo devaḥ sadaivaṃ yo'psu varttate
27.28
tato'bravīt punarbrahmā taṃ devaṃ kṛṣṇalohitaṃ
śarvvastvamiti yannāma tṛtīyaṃ samudahṛtaṃ
tasya bhūmistṛtīyā tu tanurnāmnā bhavatviyaṃ
27.29
ityukte yatsthiraṃ tasya śarīrasyāsthisañcitaṃ
tadviveśa tato bhūmistasmāṅgaḥ śarva ucyate
27.30
tasmāt kurvvīta no vidvān purīṣamūtrameva vā
na cchāyāyāṃ na sopāne svacchāyāṃ nāpi mehayet
27.31
śiraḥ prāvṛtya kurvīta antarddhāya tṛṇairmahīṃ
ya evaṃ varttate bhūmau taṃ śarvvo na hinasti vai
27.32
tato'bravītpunarbrahmā taṃ devaṃ nīlalohitaṃ
īśāna iti yat proktaṃ caturthaṃ nāma te mayā
27.33
caturthasya caturthī syādvāyurnāmnā tanustava
ityukte yaccharīrasthaṃ pañcadhā prāṇasaṃjñitaṃ
27.34
viveśa taṃ tadā vāyurīśāno vāyurucyate
tasmādenaṃ parividedāyataṃ vāyumīśvaraṃ
evaṃ yuktamatheśāno naiva devo hinasti taṃ
27.35
tato'bravīt punarbrahmā taṃ devaṃ dhūmralohitaṃ
yatta paśupatītyuktaṃ mayā nāmeha pañcamaṃ
pañcamo pañcamasyaiva tanurnāmnāgnirastu te
27.36
ityukta yaccharīrasthaṃ tejastasyopasaṃjñitam
viveśa tattadā hyagnistasmātpaśupatiḥ patiḥ(1)
27.37
candramāstu smṛtaḥ somaḥ tasyātmā hyoṣadhīgaṇaḥ
evaṃ yo varttate vidvān sadā parvvaṇi parvvaṇi
na hanti taṃ mahādeva evaṃ vandeta taṃ prabhuṃ(2)
27.38
gopāyati divādityaḥ prajā naktantu candramāḥ
ekarātre sameyātāṃ sūryyācandramasāvubhau
amāvāsyānniśāyāntu tasyāṃ yuktaḥ sadā vaset
27.38-2
tatrāviṣṭaṃ sarvvamidantanubhirnāmabhiḥ saha
ekākī yaścaratyeṣa sūryyo'sau candra ucyate
27.40
sūryyasya yatprakāśena vīkṣyante cakṣuṣā prajāḥ
śuktātmā saṃsthito rudraḥ pivatyagno gabhastibhiḥ
27.41
adyate pīyate caivāpyannapānātmakāni yā
tanūrātmabhavā sā vai deheṣvevopacīyate
27.42
yayā dhatte prajāḥ sarvvāḥ sthirībhūtena cetasā
pārthivo mā tanustasya śarvvī dhārayati prajāḥ
27.43
yāvat sthitā śarīreṣu bhūtānāṃ prāṇavṛttibhiḥ
vāyvātmikā tu aiśānī sā prāṇāḥ prāṇinā saha
27.44
pītāśitāni pacati bhūtānāṃ jaṭhareṣu yā
tataḥ pāśupatī tasya pācikā śaktirucyate
27.45
yānīha suṣiraṇi syurdeheṣvantargatāni vai
vāyoḥ sañcaraṇārthāya sā bhīmā cocyate tanuḥ
27.46
vaitānadīkṣitānāntu yā sthitirbrahmavādināṃ
tanurugrātmikā sā tu tenoyro dīkṣitaḥ smṛtaḥ
27.47
yattu saṅkalpakaṃ tasya prajāsviha samaṃ sthitaṃ
sā tanurmānasī tasya candramāḥ prāṇiṣu sthitaḥ
27.48
navo navo bhavati hi jāyamānaḥ punaḥ punaḥ
nīyate yo yathākāmaṃ vivudhaiḥ pitṛbhiḥ saha
mahādevo'mṛtātmā'sau hyāmayaścandramāḥ smṛtaḥ
27.46-2
tasya yā prathamā nāmnā tanūraudrī prakīrttitā
patnī suvarcalā tasya putrastasyāḥ śanaiścaraḥ
27.50
bhavasya yā dvitīyā tu tanūrāpaḥ smṛtā tu vai
tasyoṣāca smṛtā patnī putraścāpyaśaniḥ smṛtaḥ
27.51
śarvvasya yā tṛtīyā tu nāma bhūmistanuḥ smṛtā
patnī tasya vikeśīti putraścāṅgārakaḥ smṛtaḥ
27.52
īśānasya caturthyasya svargagasya(1) ca yā tanuḥ
tasya patnī śivā nāma putraścāsya manojavaḥ
27.53
nāmnā paśupateryā tu tanuragnirdvijaiḥ smṛtā
tasya patnī smṛtā svāhā skandaścāpi sutaḥ smṛtaḥ
27.54
nāmnā ṣaṣṭhasya yā bhīmā tanurākāśa ucyate
diśaḥ patnyaḥ smṛtāstasya svargaścāsya sutaḥ smṛtaḥ
27.55
ugrā tanuḥ saptamo yā daukṣitairbrāhmaṇaiḥ smṛtā
dīkṣā patnī smṛtā tasya santānaḥ putra ucyate
27.56
nāmnā'ṣṭamasya mahatastanuryā candramāḥ smṛtaḥ
patnī tu rohiṇī tasya putraścāsya budhaḥ smṛtaḥ
27.57
ityetāstanavastasya nāmabhiḥ parikīrttitāḥ
tāstu vandyā namasyāśca pratināma tanuṣu vai
27.58
bhaktaiḥ sūrye'psu pṛthivyāṃ vāyumnavyomadīkṣitaḥ
tathā ca vai candramasi tanubhirnāmabhiḥ saha
prajāvāneti sāyujyamīśvarasya naro hi saḥ
27.56-2
ityetaddhi mayākhyātaṃ guhyaṃ bhīmasya tadyaśaḥ
śanno'stu dvipade nityaṃ śanno'stu ca catuṣpade
27.60
etat proktaṃ nidānaṃ vastanūnāṃ nāmabhiḥ saha
mahādevasya devasya bhṛgostu śṛṇuta prajāḥ
27.60.p1
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte mahādevatanuvarṇanaṃ nāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Lalitāsahasranāmastotra — Śambhu, Sanskrit
- Mārkaṇḍeyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit