Pramāṇa · Search · About · API

Prakriyapada 3: atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

Prakriyāpāda 3

Language
Sanskrit

atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

3.1

prajāpatisṛṣṭikathanaṃ
sūta uvāca | maheśvarāyottamavīryyakarmaṇe
surarṣabhāyāmitabuddhitejase
sahasrasūryyānalavarcase namastrilokasaṃhāravisṛṣṭaye namaḥ

3.2

prajāpatīn lokanamaskṛtāṃstathā
svayambhurudraprabhṛtīn maheśvarān
bhṛguṃ marīciṃ parameṣṭhinaṃ manuṃ
rajastamodharmamathāpi kaśyapaṃ

3.3

vaśiṣṭhadakṣātripulastyakarddamān
ruciṃ vivasvantamathāpi ca kratuṃ
munintathaivāṅgirasaṃ prajāpatiṃ
praṇamya mūrddhnā pulahañca bhāvataḥ

3.4

tathaiva cakrodhanamevikābhitaṃ
prajāvihaṅgānpi tṛkāṃstathāparān
purātanāmapyaparāṃśca śāśvatāṃstathaiva cānyān saṃgaṇānavasthitān

3.5

tathaiva cānyānapi dhaiyyaśobhinaḥ
munīn sahasrāyuśataḥpurogamān
tapaḥśubhācāraṛṣīn dayānvitān
praṇamya vakṣye kalipāpanāśinīṃ

3.6

prajāpateḥ sṛṣṭimimānanuttamo
sureśadevarṣigaṇairalaṅkṛtāṃ
śubhāmatulyāmamahāṛṣipriyāṃ
prajāpatīnāmapi colkhanāciṃṣāṃ
viśuddhavāgbuddhiśarīratejasāṃ

3.7

tapobhṛtāṃ brahmadinādikālīkīṃ
prabhūtamāviṣkṛtapauruṣaśriyaṃ
śrutau smṛtau ca prasṛtāmudāhṛtāṃ
parāṃ parāṇāmanilaprakīrttitāṃ

3.8

samāsabandhairniyataiyyathātathaṃ
viśabdenenāpi manaḥpraharṣiṇīṃ
yasyāñca brahma prathamā pravṛttiḥ
prādhānikī ceśvarakāritā ca

3.6-2

yattatprakṛtaṃ kāraṇamaprameyaṃ
brahma pradhānaṃ prakṛtiprasūti
ātmā guhā yonirathāpi cakṣuḥ
cettraṃ tathaivāmṛtamakṣarañca

3.10

śukraṃ tapaḥ satvamatiprakāśaṃ
tadvyaṣṭi nityaṃ puruṣaṃ dvitīyaṃ
tamaprameyaṃ puruṣeṇa yuktaṃ
svayambhuvā lokapitāmahena

3.11

utpādakatvādadrajasotirekāt
kālasya yogānniyamāvadheca
kṣetrajñayuktān niyatānvikārān
lokasya 'santānavivṛddhihetūn
prakṛtyavasthā suṣuve tathāṣṭau
saṅkalpamātreṇa maheśvarasya

3.12

devāsurādridrumasāgarāṇāṃ
manuprajeśvarrṣipitṛdvijānāṃ
piśācayakṣoragarākṣasānāṃ
tārāgrahārkakṣaniśācarāṇāṃ

3.13

māsattusaṃvatsararātrāhnānāṃ
dikkālayogādiyugāyanānāṃ
vanauṣadhīnāmapi vīrudhāñca
jalaukasāmapsarasāṃ paśūnāṃ

3.14

vidyutsarinmeghavihaṅgamānāṃ
yattatsūkṣmagaṃ yadbhūvi yaddiyatsthaṃ
yattasthāvaraṃ yacca yadasti kiñcit
sarvvasya tasyāsti gatirvibhaktirābrahmāṇo yāvadiyaṃ prasūtiḥ

3.15

chandāṃsi vedāḥ saṛco yajūṃṣi
sāmāni somaśca tathaiva yajñaḥ
ājīvyameṣāṃ yadabhaupsitañca
devasya tasyaiva ca vai prajāpateḥ

3.16

vaivasvatasyāsya manoḥ purastāt
sambha tiruktā prasavaśca teṣāṃ
yeṣāmidaṃ puṇyakṛtāṃ prabhūtyā
lokatrayaṃ lokanamaskṛtānāṃ
sureśadevarṣimamupradhīnāmāpūritañcoparibhūṣitañca

3.17

rudrasya śāpāt punarudbhavañca
dakṣasya cāpyatra manuṣyaloke
vāsaḥ kṣitau vā niyamādbhavasya
dakṣasya cātra pratiśāpalābhaḥ

3.18

manvantarāṇāṃ parivarttanāni
yugeṣu sambhūtivikalpanañca
ṛṣitvamārṣasya ca saṃpravṛddhiryathāyugādiṣvapi caitadatra

3.18-2

ye dvāpareṣu prathayanti vedān
vyāsāśca te'tra kramaśro nibaddhāḥ
kalpasya saṃkhyā bhuvanasya saṃkhyā
brāhmasya cāpyatra dinasya saṃkhyā

3.20

aṇḍodbhiraja (1) svedajarāyujānāṃ
dharmātmanāṃ svarganivāsināṃ vā
ye yātanāsthānagatāśca jīvāstarkeṇa teṣāmapi ca pramāṇaṃ

3.21

ātyantikaḥ prākṛtikaśca yo'yaṃ
naimittikaśca pratisargahetuḥ
bandhaśca mokṣaśca viśiṣya tatra
proktā ca saṃsāragatiḥ parā ca

3.22

prakṛtyavastheṣu ca kāraṇeṣu
yā ca sthitiryā ca punaḥ pravṛttiḥ
tacchāstrayuktyā svamatiprayatnāt
samastamāviṣkṛtadhīdhṛtibhyaḥ
viprā ṛṣibhyaḥ samudāhṛtaṃ yat
yathātathantacchṛṇutocyamānaṃ