Pramāṇa · Search · About · API

Prakriyapada 32

Prakriyāpāda 32

Language
Sanskrit

32.1

vāyuruvāca | ata ūrddhaṃ pravakṣyāmi praṇavasya viniścayaṃ
oṃkāramakṣaraṃ brahma trivarṇañcāditaḥ smṛtaṃ

32.2

yo yo yasya yathā varṇo vihito devatāstathā
ṛco yajūṃṣi sāmāni. vāyuragnistathā jalaṃ

32.3

tasmāttu akṣarādeva punaranye prajajñire
caturddaśa mahātmāno devānāṃ ye tu daivatāḥ

32.4

teṣu sarvagataścaiva sarvagaḥ sarvayogavit
anugrahāya lokānāmādimadhyānta ucyate

32.5

saptarṣayastathendrā ye devāśca pitṛbhiḥ saha
akṣarānniḥsṛtāḥ sarve devadevānmaheśvarāt

32.6

ihāmutra hitārthāya vadanti paramaṃ padaṃ
pūrvameva mayoktaste kālastu yugasaṃjñitaḥ

32.7

kṛtaṃ tretā dvāparañca yugādiḥ kalinā saha
parivarttamānestaireva bhramamāṇeṣu cakravat

32.8

devatāstu tadodvignāḥ kālasya vaśamāgatāḥ
na śaknuvanti tanmānaṃ saṃsthāpayitumātmanā

32.6-2

tadā te vāgyatā bhūtvā ādau manvantarasya vai
ṛṣayaścaiva devāśca indraścaiva mahātapāḥ(1)

32.10

samādhāya manastīvraṃ sahasraṃ parivatsarān
prapannāste mahādevaṃ bhītāḥ kālasya vai tadā

32.11

ayaṃ hi kālo deveśaścaturmūtti̍ścaturmukhaḥ
ko'sya vidyānmahādeva agādhasya maheśvara

32.12

atha dṛṣṭvā mahādevastantu kālañcaturmukha
na bhetavyamiti prāha ko vaḥ kāmaḥ pradīyatāṃ

32.13

tatkariṣyāmyahaṃ sarvvaṃ na vṛthāyaṃ pariśramaḥ
uvāca devo bhagavān svayaṅkālaḥ sudurjayaḥ

32.14

yadetasya mukhaṃ śvetaṃ caturjihvaṃ hi lacyate
etat kṛtayugaṃ nāma tasya kālasya vai mukhaṃ
asau devaḥ suraśreṣṭho brahmā vaivakhato mukhaḥ

32.15

yadetadraktavarṇābhaṃ tṛtīyaṃ vaḥ smṛtaṃ mayā
trijihnaṃ (1) lelihānantu etat tretāyugaṃ dvijāḥ

32.16

atra yajñapravṛttistu jāyate hi maheśvarāt
tato'tra ijyate yajñastisro jihvāstrayo'gnayaḥ
dṛṣṭvā caivāgnayo viprāḥ kālajihvā pravarttate

32.17

yadetaddai mukhaṃ bhīmaṃ dvijihvaṃ raktapiṅgalam
dvipādo'tra bhaviṣyāmi dvāparaṃ nāma tadyugaṃ

32.18

yadetat kṛṣṇavarṇābhanturīyaṃ raktalocanaṃ
ekajihvaṃ pṛthu śyāmaṃ lelihānaṃ punaḥ punaḥ

32.19

tataḥ kaliyugaṃ ghoraṃ sarvvalokabhayaṅkaraṃ
kalpasya tu mukhaṃ hyetaccaturthaṃ nāma bhīṣaṇaṃ

32.20

na sukhaṃ nāpi nirvāṇaṃ tasmin bhavati vai yuge
kālagrastā prajā cāpi yuge tasmin bhaviṣyati

32.21

brahmā kṛtayuge pūjyastre tāyāṃ yajña ucyate
dvāpare pūjyate viṣṇurahañca ṣyacaturṣvapi

32.22

brahmā viṣṇuśca yajñaśca kālasyaiva kalāstrayaḥ
sarvveṣveva hi kāleṣu caturmūttirmaheśvaraḥ

32.23

ahaṃ jano janayitā vaḥ kālaḥ kālapravarttakaḥ
yugakarttā tathā caiva paraṃ paraparāyaṇaḥ

32.24

tasmāt kaliyugaṃ prāpya lokānāṃ hitakāraṇāt
abhayārthañca devānāmubhayorlokayorapi

32.25

tadā bhavyaśca pūjyaśca bhaviṣyāmi surottamāḥ
tasmādbhayaṃ na kāryyañca kaliṃ prāpya mahaujasaḥ

32.26

evamuktāstataḥ sarvā devatā ṛṣibhiḥ saha
praṇamya śirasā devaṃ punarūcurjagatpatiṃ

32.27

devarṣaya ūcuḥ| mahātejā mahākāyo mahāvīryyo mahādyutiḥ
bhīṣaṇaḥ sarvabhūtānāṃ kathaṃ kālaścaturmukhaḥ

32.28

mahādeva uvāca| eṣa kālaścaturmūttiścaturdaṃṣṭraśca turmukhaḥ
lokasaṃrakṣaṇārthāya atikrāmati sarvaśaḥ

32.29

nāsādhyaṃ vidyate cāsya sarvasmin sacarācare
kālaḥ sṛjati bhūtāni punaḥ saṃharati kramāt

32.30

sarve kālasya vaśagā na kālaḥ kasyacidvaśe
tasmātta sarvabhūtāni kālaḥ kalayate sadā

32.31

vikramasya padānyasya pūrvoktānyekasaptatiḥ
tāni manvantarāṇīha parivṛttayugakramāt

32.32

ekaṃ padaṃ parikramya padānāmekasaptatiḥ
yadā kālaḥ prakramate tadā manvantarakṣayaḥ

32.33

evamuktvā tu bhagavān devarṣipitṛdānavān
namaskṛtaśca taiḥ sarvaistatraivāntaradhīyata

32.34

evaṃ sa kāle bhagavān devarṣipiṭadānavān
punaḥ punaḥ saṃharate sṛjate ca punaḥ punaḥ

32.35

ato manvantare caiva devarṣipitṛdānavaiḥ
pūjyate bhagavānīśo bhayāt kālasya tasya vai

32.36

tasmāt sarvvaprayatnena kalau kuryyāttapo dvijaḥ
prapannasya mahādevaṃ tasya puṇyaphalaṃ mahat
tasmāddevā divaṅgatvā avatīryya ca bhūtale

32.37

ṛṣayaścaiva devāśca kalimprāpya sudāruṇaṃ
tapa icchanti bhūyiṣṭhaṃ karttuṃ dharmmaparāyaṇāḥ
avatārān kaliṃ prāpya karoti ca punaḥ punaḥ

32.38

evaṃ kālāntare sarvve ye'tītā vai sahastraśaḥ
vaivasvate'ntare tasmin devarājarṣayastathā

32.36-2

devāpiḥ pauravo rājā manuścekṣvākuvaṃśajāḥ
mahāyogabalopetāḥ kālāntaramupāsate

32.40

kṣīṇe kaliyuge tasmin tiṣye tretāyuge kṛte
saptarṣibhiścaiva sārddhaṃ bhāvye tretāyuge punaḥ
gotrāṇāṃ kṣatriyāṇāñca bhaviṣyāste prakīrttitāḥ

32.41

dvāparānte pratiṣṭhante catriyā ṛṣibhiḥ saha
kṛte cetāyuge caiva tathā cauṇe ca dvāpare
narāḥ pātakino ye vai varttante te kalau smṛtāḥ

32.42

manvantarāṇāṃ saptānāṃ sāntānāthī śrutiḥ smṛtiḥ
evameteṣu sarvveṣu yugacayakramastathā

32.43

parasparaṃ yugānāñca brahmakṣatrasya codbhavaḥ
yathā vai prakṛtistebhyaḥ pravṛttānāṃ yathākṣayaṃ

32.44

jāmadagnena rāmeṇa kṣatre niravaśeṣite
kriyante kulaṭāḥ sarvvāḥ catriyairvasudhādhipaiḥ
divaṅgatānahantubhyaṃ kīrttayiṣye nibodhata

32.45

air̤amikṣvākuvaṃśasya prakṛtiṃ paricakṣate
rājānaḥ śroṇivaṃśāstu tathā'nye kṣatriyā bhuvi

32.46

aiḍavaṃśe'tha sambhūtā yathā cekṣvākavo nṛpāḥ
tebhya eva śataṃ pūrṇaṃ kulānāmabhiṣecitaṃ

32.47

tāvadeva tu bhojānāṃ vistaro dviguṇaḥ smṛtaḥ
bhojantu viśataṃ catra caturddhā tadyathādiśaṃ

32.48

teṣvatītāstu rājāno bruvatastānnibodhata
śataṃ vai prativindhyānāṃ haihayānāṃ tathā śataṃ

32.49

dhārttarāṣṭrāstvekaśataṃ aśītirjanamejayāḥ
śataṃ vai brahmadattānāṃ kulānāṃ vīryyiṇāṃ śataṃ

32.50

tataḥ śatantu paulānāṃ śataṃ kāśikuśādayaḥ
tathā'paraṃ sahasrantu ye'tītāḥ śaśavindavaḥ
ijānāste'śvamedhaistu sarve niyatadakṣiṇaiḥ

32.51

evaṃ saṃkṣepataḥ proktā na śakyā vistareṇa tu
vaktuṃ rājarṣayaḥ kṛtsnā ye'tītāstairyugaiḥ saha

32.52

ete yayātivaṃśasya babhūvurvaṃśavarddhanāḥ
kīrtitāḥ dyutimantaste ye lokān dhārayanti vai(1)

32.53

labhante ca varānpañca durlabhān brahmalaukikān
āyuḥ putrā dhanaṅkīrtiraiśvaryyaṃ bhūtireva ca

32.54

dhāraṇācchravaṇāccaiva pañcavargasya dhīmatāṃ
tathoktā laukikāścaiva brahmalokaṃ vrajanti vai

32.55

catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāñca kṛtaṃ yugaṃ
tasya tāvacchatī sandhyā sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ

32.56

kṛte vai prakriyāpādaścatuḥsāhasra ucyate
tasmāccatuḥśataṃ sandhyā sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ

32.57

tretādīni sahasrāṇi saṃkhyayā munibhiḥ saha
tasyāpi triśatī sandhyā sandhyāṃśastriśataḥ smṛtaḥ

32.58

anuṣaṅgapādastretāyāstrisāhasrastu saṃkhyayā
dvāpare dve sahasre tu varṣāṇāṃ samyakkorttitaṃ

32.56-2

tasyāpi dviśatī sandhyā sandhyāṃśo dviśatastathā
upodghātastṛtīyastu dvāpare pāda ucyate

32.60

kaliṃ varṣasahasrantu prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ
tasyāpi śatikā sandhyā sandhyāṃśaḥ śatameva ca

32.61

saṃhārapādaḥ saṃkhyātaścaturtho vai kalau yuge
sasandhyāni sahāṃśāni catvāri tu yugāni vai

32.62

etat dvādaśasāhasraṃ caturyugamiti smṛtaṃ
evaṃ pādaiḥ sahasrāṇi ślokānāṃ pañca pañca ca

32.63

sandhyāsandhyāṃśakaireva dve sahasre tathā'pare
evaṃ dvādaśasāhasraṃ purāṇaṃ kavayo viduḥ

32.64

yathā vedaścatuṣpādaścatuṣpādaṃ tathā yugaṃ
yathā yugañcatuṣpādaṃ vidhātrā vihitaṃ svayaṃ
catuṣpādaṃ surāṇāmtu brahmaṇā vihitaṃ purā

Linked texts (5)