Prakriyapada 34: atha catustriṃśo'dhyāyaḥ
Prakriyāpāda 34
- Language
- Sanskrit
Contents
- 34.66-2 — 1 part
atha catustriṃśo'dhyāyaḥ
34.1
jambudvīpavarṇanaṃ
ṛṣaya ūcuḥ | evaṃ prajāsanniveśaṃ śrutvā ca ṛṣipuṅgavaḥ
papraccha nipuṇaḥ sūtaṃ pṛthivyāyāmavistaro
34.2
kati dvīpāḥ samudrā vā parvvatāśca kati prabho
kiyanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca kāḥ smṛtāḥ
34.3
mahābhūtapramāṇañca lokālokau tathaiva ca
paryyāyapārimāṇyañca gatiścandrārkayostathā
etat prabrūhi naḥ sarvvaṃ vistareṇa yathā tathā
34.4
sūta uvāca | ata ūrddhaṃ pravakṣyāmi pṛthivyāyāmavistaraṃ
saṅkhyāñcaiva samudrāṇāṃ dvīpānāñcaiva vistaraṃ
34.5
yāvanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca yāḥ smṛtāḥ
mahābhūtapramāṇañca lokālokau tathaiva ca
paryyāyapārimāṇyañca(1) gatiścandrārkayostathā
34.6
dvīpabhedasahasrāṇi saptasvantargatāni vai
na śakyante pramāṇena vaktuṃ varṣaśatairapi
34.7
saptadvīpantu vakṣyāmi candrādityagrahaiḥ saha
yeṣāṃ manuṣyāstarkeṇa pramāṇāni pracakṣate
34.8
acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃstarkeṇa bhāvayet
prakṛtibhyaḥ paraṃ yacca tannityañca pracakṣate(2)
34.6-2
navavarṣaṃ pravakṣyāmi jambuddīpaṃ yathā tathā
vistarān maṇḍalāccaiva yojanaistannibodhata
34.10
śatamekaṃ sahasrāṇāṃ yojanānāṃ pramāṇataḥ
nānājanapadākīrṇaiḥ puraiśca vividhaiḥ śubhaiḥ
34.11
siddhacāraṇagandharvvaparvvatairupaśobhitaṃ
sarvvadhātunibaddhaiśca śilājālasamudbhavaiḥ
parvvataprabhavābhiśca nadībhiḥ parvvataistathā
34.12
jambūddīpaḥ pṛthuḥ śrīmān sarvvataḥ parivāritaḥ
navabhiścāvṛtaḥ sarvvairbhuvanairbhūtabhāvanaiḥ
lāvaṇena samudreṇa sarvvataḥ parivāritaḥ
34.13
jambūddīpasya vistārāt samena tu samantataḥ
prāgāyatāḥ suparvāṇaḥ ṣaḍime varṣaparvvatāḥ
avagāḍhā ubhayataḥ samudrau pūrvvapaścimau
34.14
himaprāyaśca himavān hemakūṭaśca hemavān
taruṇādityavarṇābho hairaṇyo niṣadhaḥ smṛtaḥ
34.15
cāturvvarṇastu sauvarṇo meruścoccatamaḥ smṛtaḥ
kṛtāstitipramāṇaśca(1) caturasraḥ samucchritaḥ
34.16
nānāvarṇastu pārśveṣu prajāpatiguṇānvitaḥ
nābhibandhanasambhūtau brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ
34.17
pūrvvataḥ śvetavarṇo'sau brāhmaṇya tasya tena tat
pītaśca dakṣiṇenāsau tena vaiśyatvamiṣyate(1)
34.18
bhṛṅgapatranibhaścāsau paścimena mahābalaḥ
tenāsya śūdratā dṛṣṭā merornānārthakāraṇāt
34.16-2
pārśvamuttaratastasya raktavarṇaṃ svabhāvataḥ
tenāsya kṣatratā ca syāditi varṇāḥ prakīrttitāḥ
vyaktāḥ svabhāvataḥ prokto varṇataḥ parimāṇataḥ
34.20
nīlaśca vaidūryyamayaḥ śvetaśṭaṅgo hiraṇmayaḥ
mayūravarhavarṇastu śātakaumbhastu śṛṅgavān
34.21
ete parvvatarātmānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ
teṣāmantaraviṣkambho navasāhasra ucyate
34.22
madhye tvilāvṛtaṃ yastu mahāmeroḥ samantataḥ
navaiva tu sahasrāṇi vistīrṇaḥ parvvatastu saḥ
madhye tasya mahāmerornirdhū ma dūva pāvakaḥ
34.23
vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ meroruttarārddhaṃ tathottaraṃ
varṣāṇi yāni saptātra teṣāṃ ye varṣaparvvatāḥ
dve dve sahasre vistīrṇā yojanāni samucchrayāt
34.24
jambūddīpasya vistārātteṣāmāyāma ucyate
yojanānāṃ sahasrāṇi śate dve madhyamau girau
34.25
nīlaśca niṣadhaścaiva tābhyāṃ honāstu ye'pare(2)
śvetaśca hemakūṭaśca himavān śṭaṅgavāṃśca yaḥ
34.26
navatirhyāvaśītirho sahasrāṇyāyatāstu ye
teṣāṃ madhye janapadāstāni varṣāṇi sapta vai
34.27
sampātaviṣamaistaistu parvvatairāvṛtāni ca
santatāni nadībhedairagamyāni parasparaṃ
vasanti teṣu satvāni nānā jātīni bhāgaśaḥ
34.28
idaṃ haimavataṃ varṣaṃ bhārataṃ nāma viśrutaṃ
hemakūṭaṃ paraṃ tasmānnāmnā kiṃpuruṣaṃ smṛtaṃ
34.29
naiṣadhaṃ hemakūṭantu harivarṣaṃ taducyate
harivarṣātparañcaiva merośca tadilāvṛtaṃ
34.30
ilāvṛtaparaṃ nīlaṃ ramyakaṃ nāma viśrutaṃ
ramyatparataraṃ śvetaṃ viśrutantaddhiraṇmayaṃ
hiraṇmayātparañcāpi śṛṅgavāṃstu kuru smṛtaṃ
34.31
dhanuḥsaṃsthe ca vijñeye he varṣe dakṣiṇettare
dīrghāṇi tatra catvāri madhyamantadilāvṛtaṃ
34.32
arvāk ca niṣadhasyātha vedharddhaṃ dakṣiṇaṃ smṛtaṃ
paraṃ nīlavato yacca vedyarddhantu taduttaraṃ
vedyarddha dakṣiṇe trīṇi varṣāṇi trīṇi cottare
34.33
tayormadhye tu vijñeyaṃ merumadhyamilāvṛtaṃ
dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu
34.34
udgāyato mahāśailo mālyavānnāma parvvataḥ
yojanānāṃ sahasreṇurānīlaniṣadhāyataḥ
āyāmataścatustriṃśatsahasrāṇi prakīrtitaḥ
34.35
tasya pratīcyāṃ vijñeyaḥ parvvato gandhamādanaḥ
āyāmādya vistārānmālyavāniti viśrutaḥ
34.36
parimaṇḍalayormadhyemeruruttamaparvvataḥ
caturvvarṇaḥ susauvarṇaścaturasraḥ samucchritaḥ
avyaktā dhātavaḥ sarvve samutpannā jalādayaḥ
34.37
avyaktāt pṛthivīpadmaṃ me ruparvvatakarṇikaṃ
catuṣpayaṃ samutpannaṃ vyaktaṃ pañcaguṇaṃ mahat
34.38
tataḥ sarvvāḥ samutpannā vṛttayo dvijasattamāḥ
naikakalpārjitaiḥ puṇyairvvividhaiḥ prāṃgupārjitaiḥ
34.38-2
kṛtātmabhirvinītātmā mahātmā puruṣottamaḥ
mahādevo mahāyogo jagajjyeṣṭho maheśvaraḥ
sarvvalokagato'nanto hyamūrttitvādajāyata
34.40
na tasya prākṛtāmūrttirmāṃsamedo'sthisambhavā
yogāccaiveśvaratvācca sarvvātmāgata eva(1) saḥ
34.41
tannimittaṃ samutpannaṃ lokapadmaṃ sanātanaṃ
kalpaśeṣasya tasyādau kālasya gatirīdṛśī
34.42
tasmin padme samutpanno devadevaścaturbhukhaḥ
prajāpatipatirbrahmā īśāno jagataḥ prabhuḥ
34.43
tasya vījāni sargo hi puṣkarasya yathārthavat
kṛtsnaḥ prajānisargeṇa vistareṇeha kathyate
34.44
yadaṅgaṃ vaiṣṇavaṃ kāryyaṃ tatastannābhito'bhavat
padmākārā samutpannā pṛthivī savanadrumā
34.45
tadasya lokapadmasya vistareṇa prakāśitaṃ
varttamānaṃ vibhāgena kramaśaḥ śṛṇuta dvijāḥ
34.46
mahādbīpāstu vikhyātāścatvāraḥ padmasaṃsthitāḥ
tataḥ karṇikasaṃsthāno merurnāma mahābalaḥ
34.47
nānāvarṇeṣu pārśveṣu pūrvataḥ śveta ucyate
pītantu dakṣiṇaṃ tasya śṛṅgaṃ kṛṣṇaṃ tathā'paraṃ
34.48
uttaraṃ tasya raktaṃ vai śobhivarṇasamanvitaṃ
merustu śobhate śubhro rājavatsa tu dhiṣṭhitaḥ
34.46-2
taruṇādityavarṇābho vidhūma iva pāvakaḥ
caturaśītisāhasra utsedhena prakīrttitaḥ
34.50
praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistṛtāstāvadeva tu
sa śarāvasthitaḥ pūrdhvaṃ dvātriṃśanmūrddhi vistṛtaḥ
34.51
vistārāt tri guṇaścāsya pariṇāhaḥ samantataḥ
maṇḍalena pramāṇena cyastre'rddhantu tadiṣyate
34.52
catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ samantataḥ
aṣṭābhiradhikāni syuḥ cyasre māne prakīrttitaṃ
34.53
caturasreṇa mānena pariṇāhaḥ samantataḥ
catuḥṣaṣṭisahasrāṇi yojanānāṃ vidhīyate
34.54
sa parvato mahādivyo divyauṣadhisamanvitaḥ
bhuvanairāvṛtaḥ sarvvo jātarūpamayaiḥ śubhaiḥ
34.55
tatra devagaṇāḥ sarvve gandharvvoragarākṣasāḥ
śailarājeḥ mahṛṣyante śubhāścāpsarasāṅgaṇāḥ
34.56
sa tu meruḥ parivṛto bhuvanairbhūtabhāvanaḥ
catvāro yasya deśā vai nānapārśveṣvadhiṣṭhitāḥ
34.57
bhadrāśvo bharataścaiva ketumālaśca paścimaḥ
uttarāḥ kuravaścaiva kṛtapuṇyapratiśrayāḥ
34.58
karṇikā tasya padmasya samantātparimaṇḍalā
yojanānāṃ sahasrāṇi navatiḥ ṣaṭ prakīrttitāḥ
catvāraścāpyaśītiśca antarāntaradhiṣṭhitāḥ
34.59
triṃśataśca sahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ
tasya kesarajālāni vistīrṇāni samantataḥ
34.60
śatasāhasrikāyāmā sāśītipṛthulāyatā
catvāri tasya patrāṇi yojanānāñcaturdiśaṃ
34.61
tatra yā'sau mayā pūrvvaṃ karṇiketyabhiśabditā
tāṃ vakṣyamāṇāmekāgrāḥ samāsena nibodhata
34.62
śatāśriminaṃ mene'triḥ sahasrāśrimṛṣirbhṛguḥ
aṣṭāśriminaṃ sāvarṇicaturasrantu bhāguriḥ
34.63
varṣāṇiyastu sāmudraṃ śarāvañcaiva gālavaḥ
ūrddhaveṇīkṛtaṅgāryyaḥ kroṣṭukiḥ parimaṇḍalaṃ
34.64
yadyadvayasya hi yatpyākṣyaṃ parvvatādhipaterṛṣiḥ
tattadevāśya vedāso brahmaivaṃ veda kṛtsnaśaḥ
34.65
maṇiratnamayaṃ citraṃ nānāvarṇaprabhāyutaṃ
anekavarṇanicayaṃ sauvarṇamaruṇaprabhaṃ
34.66
kāntaṃ sahasraparvāṇaṃ sahasrodakakandaraṃ
sahasraśatapacantaṃ viddhi merunnagottamaṃ
34.67
maṇiratnārpitastambhai rmaṇicititavedikaiḥ
suvarṇamaṇivitrāṅgaṃ tathā vidrumatoraṇaiḥ
34.68
vimānayānaiḥ śrīmadbhiḥ śatasaṅkhyairddivaukasāṃ
prabhādīpitaparyyantaṃ meruṃ parvvaṇi parvvaṇi
34.69
tasya parvvasahasre'smin nānācayavibhūṣite(1)
sarvvadevanikāyāni saṃniviṣṭānyanekagaḥ
34.70
tamāvasaddhorddhatale(2) devadevaścaturmukhaḥ
brahmā brahmavidāṃ śreṣṭho variṣṭhastridivaukasāṃ
34.71
mahābhuvanasampūrṇaiḥ sarvvaḥ kāmaphalapradaiḥ (3)
mahāsurasahasraistaṃ diṣṭvanekasamākulaṃ
34.72
tatra brahmasabhā ramyā brahmarṣigagaṇasevitā
nāmnā manovatī nāma sarvvalokeṣu viśrutā
34.73
tatreśānasya devasya sahasrādityavarcasaṃ
mahāvimānaṃ saṃsthāpya mahimnā varttate sadā
34.74
tatra sarṣigaṇā devāścatūrvvaktrasya te tadā (4)
tadeva tejasāṃ rāśirddevānāṃ tatra kīrttyate
34.75
tatrāste śrīpatiḥ śrīmān sahasrākṣaḥ purandaraḥ
upāsyamānastridaśairmahāyaugaiḥ surarṣibhiḥ
34.76
tatra lokapateḥ sthānamādityasamavarcasaḥ
mahendrasya mahārājaḥ sarvvasiddhairnamaskṛtaṃ
34.77
tamindralokaṃ lokasya ṛddhyā paramayā yutaṃ
dīpyate tvamaraśreṣṭhaistridiśairnityasevitaṃ
34.78
dvitīye'pyantarataṭe vaidiśe pūrvvadakṣiṇe
nānādhātuśataiścitraiḥ suramyamatitejasaṃ
34.76-2
naikaratnārcitatalamanekastambhasaṃyutaṃ
jāmbūnadakṛtodyānaṃ nānāratnasuvedikaṃ
34.80
kūṭāgārairviniścittamanekairbhavanottamaiḥ
mahāvimānaṃ prathitaṃ bhāskaraṃ jātavedasaṃ
34.81
sā hi tejovatī nāma hutāśasya mahāsabhā
sāccāttva suraśreṣṭhaḥ sarvvadevamukho'nalaḥ
34.82
śikhāśatasahasrāḍhyo jvālāmālī vibhāvasuḥ
stūyate hrayate caiva tatra marpigaṇaiḥ suraiḥ
34.83
adhidaivataṃ viprairviśeṣaḥ sa tu ucyate
savibhāgaśca tejasya sarvva eva (1) na saṃśayaḥ
34.84
bhogāntaramanuprāpta ekatrejo vibhuḥ smṛtaḥ
pṛthak tvaśca hi yuktyā tu kāryakāraṇamiśritaṃ
34.85
tamagniṃ lokalokajñaistadgīyaistatparākramaiḥ
mahātmabhirmahāmiḍairmahābhāgairnamaskṛtaṃ
34.86
tṛtīye'pyantarataṭe evameva mahāsabhā
vaivasvatasya vijñeyā loke khyātā susaṃyamā
34.87
tathā caturthadig deśe nairṛtyādhipateḥ sabhā
nāmnā kṛṣṇāṅganā nāma virūpākṣasya dhīmataḥ
34.88
pañcame'pyantarataṭe evameva mahāsabhā
vaivasvatasya vijñeyā nāmnā śubhavatī satī(1)
udakādhipateḥ khyātā varuṇasya mahātmanaḥ
34.86-2
parīttare tathā deśe ṣaṣṭhe'ntarataṭe śive
vāyorgandhavatī nāma sabhā sarvvaguṇottarā
34.60-2
saptame'pyantarataṭe nakṣatrādhipateḥ sabhā
nāmnā mahodayā nāma śuddhavaidūryyavedikā
34.61-2
tathā'ṣṭame'ntarataṭe īśānasya mahātmanaḥ
yaśovatī nāma sabhā taptakāñcanasuprabhā
34.62-2
mahāvimānāncetāni dikṣvaṣṭāsu śubhāni hi
aṣṭānāṃ devamukhyānāmindrādīnāṃ mahātmanāṃ
34.63-2
ṛṣibhirdevagandharvvairapsarobhirmahoragaiḥ
sevitāni mahābhāgairupasthānagataiḥ sadā
34.64-2
nākapṛṣṭhaṃ divaṃ svargamiti yaiḥ paripaṭhyate
vedavedāṅgavidbhirhi śabdaiḥ paryyāyavācakaiḥ
34.65-2
tadetat sarvvadevānāmadhitvāse kṛtātmanāṃ
devaloke girau tasmin sarvvaśrutiṣu gīyate (2)
34.66-2
niyamairvividhairyajñairbahubhirniyatātmabhiḥ
puṇyairanyaiśca vividhairnaikajātiśatājjitaiḥ
prāpnoti devalokaṃ taṃ sa svarga iti cocyate
34.66-2.p1
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte jambuddīpavarṇanaṃ nāma catustriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (9)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Varāhapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vulgate — Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Liṅga — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit