Pramāṇa · Search · About · API

Prakriyapada 34: atha catustriṃśo'dhyāyaḥ

Prakriyāpāda 34

Language
Sanskrit

Contents

atha catustriṃśo'dhyāyaḥ

34.1

jambudvīpavarṇanaṃ
ṛṣaya ūcuḥ | evaṃ prajāsanniveśaṃ śrutvā ca ṛṣipuṅgavaḥ
papraccha nipuṇaḥ sūtaṃ pṛthivyāyāmavistaro

34.2

kati dvīpāḥ samudrā vā parvvatāśca kati prabho
kiyanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca kāḥ smṛtāḥ

34.3

mahābhūtapramāṇañca lokālokau tathaiva ca
paryyāyapārimāṇyañca gatiścandrārkayostathā
etat prabrūhi naḥ sarvvaṃ vistareṇa yathā tathā

34.4

sūta uvāca | ata ūrddhaṃ pravakṣyāmi pṛthivyāyāmavistaraṃ
saṅkhyāñcaiva samudrāṇāṃ dvīpānāñcaiva vistaraṃ

34.5

yāvanti caiva varṣāṇi teṣu nadyaśca yāḥ smṛtāḥ
mahābhūtapramāṇañca lokālokau tathaiva ca
paryyāyapārimāṇyañca(1) gatiścandrārkayostathā

34.6

dvīpabhedasahasrāṇi saptasvantargatāni vai
na śakyante pramāṇena vaktuṃ varṣaśatairapi

34.7

saptadvīpantu vakṣyāmi candrādityagrahaiḥ saha
yeṣāṃ manuṣyāstarkeṇa pramāṇāni pracakṣate

34.8

acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃstarkeṇa bhāvayet
prakṛtibhyaḥ paraṃ yacca tannityañca pracakṣate(2)

34.6-2

navavarṣaṃ pravakṣyāmi jambuddīpaṃ yathā tathā
vistarān maṇḍalāccaiva yojanaistannibodhata

34.10

śatamekaṃ sahasrāṇāṃ yojanānāṃ pramāṇataḥ
nānājanapadākīrṇaiḥ puraiśca vividhaiḥ śubhaiḥ

34.11

siddhacāraṇagandharvvaparvvatairupaśobhitaṃ
sarvvadhātunibaddhaiśca śilājālasamudbhavaiḥ
parvvataprabhavābhiśca nadībhiḥ parvvataistathā

34.12

jambūddīpaḥ pṛthuḥ śrīmān sarvvataḥ parivāritaḥ
navabhiścāvṛtaḥ sarvvairbhuvanairbhūtabhāvanaiḥ
lāvaṇena samudreṇa sarvvataḥ parivāritaḥ

34.13

jambūddīpasya vistārāt samena tu samantataḥ
prāgāyatāḥ suparvāṇaḥ ṣaḍime varṣaparvvatāḥ
avagāḍhā ubhayataḥ samudrau pūrvvapaścimau

34.14

himaprāyaśca himavān hemakūṭaśca hemavān
taruṇādityavarṇābho hairaṇyo niṣadhaḥ smṛtaḥ

34.15

cāturvvarṇastu sauvarṇo meruścoccatamaḥ smṛtaḥ
kṛtāstitipramāṇaśca(1) caturasraḥ samucchritaḥ

34.16

nānāvarṇastu pārśveṣu prajāpatiguṇānvitaḥ
nābhibandhanasambhūtau brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ

34.17

pūrvvataḥ śvetavarṇo'sau brāhmaṇya tasya tena tat
pītaśca dakṣiṇenāsau tena vaiśyatvamiṣyate(1)

34.18

bhṛṅgapatranibhaścāsau paścimena mahābalaḥ
tenāsya śūdratā dṛṣṭā merornānārthakāraṇāt

34.16-2

pārśvamuttaratastasya raktavarṇaṃ svabhāvataḥ
tenāsya kṣatratā ca syāditi varṇāḥ prakīrttitāḥ
vyaktāḥ svabhāvataḥ prokto varṇataḥ parimāṇataḥ

34.20

nīlaśca vaidūryyamayaḥ śvetaśṭaṅgo hiraṇmayaḥ
mayūravarhavarṇastu śātakaumbhastu śṛṅgavān

34.21

ete parvvatarātmānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ
teṣāmantaraviṣkambho navasāhasra ucyate

34.22

madhye tvilāvṛtaṃ yastu mahāmeroḥ samantataḥ
navaiva tu sahasrāṇi vistīrṇaḥ parvvatastu saḥ
madhye tasya mahāmerornirdhū ma dūva pāvakaḥ

34.23

vedyarddhaṃ dakṣiṇaṃ meroruttarārddhaṃ tathottaraṃ
varṣāṇi yāni saptātra teṣāṃ ye varṣaparvvatāḥ
dve dve sahasre vistīrṇā yojanāni samucchrayāt

34.24

jambūddīpasya vistārātteṣāmāyāma ucyate
yojanānāṃ sahasrāṇi śate dve madhyamau girau

34.25

nīlaśca niṣadhaścaiva tābhyāṃ honāstu ye'pare(2)
śvetaśca hemakūṭaśca himavān śṭaṅgavāṃśca yaḥ

34.26

navatirhyāvaśītirho sahasrāṇyāyatāstu ye
teṣāṃ madhye janapadāstāni varṣāṇi sapta vai

34.27

sampātaviṣamaistaistu parvvatairāvṛtāni ca
santatāni nadībhedairagamyāni parasparaṃ
vasanti teṣu satvāni nānā jātīni bhāgaśaḥ

34.28

idaṃ haimavataṃ varṣaṃ bhārataṃ nāma viśrutaṃ
hemakūṭaṃ paraṃ tasmānnāmnā kiṃpuruṣaṃ smṛtaṃ

34.29

naiṣadhaṃ hemakūṭantu harivarṣaṃ taducyate
harivarṣātparañcaiva merośca tadilāvṛtaṃ

34.30

ilāvṛtaparaṃ nīlaṃ ramyakaṃ nāma viśrutaṃ
ramyatparataraṃ śvetaṃ viśrutantaddhiraṇmayaṃ
hiraṇmayātparañcāpi śṛṅgavāṃstu kuru smṛtaṃ

34.31

dhanuḥsaṃsthe ca vijñeye he varṣe dakṣiṇettare
dīrghāṇi tatra catvāri madhyamantadilāvṛtaṃ

34.32

arvāk ca niṣadhasyātha vedharddhaṃ dakṣiṇaṃ smṛtaṃ
paraṃ nīlavato yacca vedyarddhantu taduttaraṃ
vedyarddha dakṣiṇe trīṇi varṣāṇi trīṇi cottare

34.33

tayormadhye tu vijñeyaṃ merumadhyamilāvṛtaṃ
dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu

34.34

udgāyato mahāśailo mālyavānnāma parvvataḥ
yojanānāṃ sahasreṇurānīlaniṣadhāyataḥ
āyāmataścatustriṃśatsahasrāṇi prakīrtitaḥ

34.35

tasya pratīcyāṃ vijñeyaḥ parvvato gandhamādanaḥ
āyāmādya vistārānmālyavāniti viśrutaḥ

34.36

parimaṇḍalayormadhyemeruruttamaparvvataḥ
caturvvarṇaḥ susauvarṇaścaturasraḥ samucchritaḥ
avyaktā dhātavaḥ sarvve samutpannā jalādayaḥ

34.37

avyaktāt pṛthivīpadmaṃ me ruparvvatakarṇikaṃ
catuṣpayaṃ samutpannaṃ vyaktaṃ pañcaguṇaṃ mahat

34.38

tataḥ sarvvāḥ samutpannā vṛttayo dvijasattamāḥ
naikakalpārjitaiḥ puṇyairvvividhaiḥ prāṃgupārjitaiḥ

34.38-2

kṛtātmabhirvinītātmā mahātmā puruṣottamaḥ
mahādevo mahāyogo jagajjyeṣṭho maheśvaraḥ
sarvvalokagato'nanto hyamūrttitvādajāyata

34.40

na tasya prākṛtāmūrttirmāṃsamedo'sthisambhavā
yogāccaiveśvaratvācca sarvvātmāgata eva(1) saḥ

34.41

tannimittaṃ samutpannaṃ lokapadmaṃ sanātanaṃ
kalpaśeṣasya tasyādau kālasya gatirīdṛśī

34.42

tasmin padme samutpanno devadevaścaturbhukhaḥ
prajāpatipatirbrahmā īśāno jagataḥ prabhuḥ

34.43

tasya vījāni sargo hi puṣkarasya yathārthavat
kṛtsnaḥ prajānisargeṇa vistareṇeha kathyate

34.44

yadaṅgaṃ vaiṣṇavaṃ kāryyaṃ tatastannābhito'bhavat
padmākārā samutpannā pṛthivī savanadrumā

34.45

tadasya lokapadmasya vistareṇa prakāśitaṃ
varttamānaṃ vibhāgena kramaśaḥ śṛṇuta dvijāḥ

34.46

mahādbīpāstu vikhyātāścatvāraḥ padmasaṃsthitāḥ
tataḥ karṇikasaṃsthāno merurnāma mahābalaḥ

34.47

nānāvarṇeṣu pārśveṣu pūrvataḥ śveta ucyate
pītantu dakṣiṇaṃ tasya śṛṅgaṃ kṛṣṇaṃ tathā'paraṃ

34.48

uttaraṃ tasya raktaṃ vai śobhivarṇasamanvitaṃ
merustu śobhate śubhro rājavatsa tu dhiṣṭhitaḥ

34.46-2

taruṇādityavarṇābho vidhūma iva pāvakaḥ
caturaśītisāhasra utsedhena prakīrttitaḥ

34.50

praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastādvistṛtāstāvadeva tu
sa śarāvasthitaḥ pūrdhvaṃ dvātriṃśanmūrddhi vistṛtaḥ

34.51

vistārāt tri guṇaścāsya pariṇāhaḥ samantataḥ
maṇḍalena pramāṇena cyastre'rddhantu tadiṣyate

34.52

catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ samantataḥ
aṣṭābhiradhikāni syuḥ cyasre māne prakīrttitaṃ

34.53

caturasreṇa mānena pariṇāhaḥ samantataḥ
catuḥṣaṣṭisahasrāṇi yojanānāṃ vidhīyate

34.54

sa parvato mahādivyo divyauṣadhisamanvitaḥ
bhuvanairāvṛtaḥ sarvvo jātarūpamayaiḥ śubhaiḥ

34.55

tatra devagaṇāḥ sarvve gandharvvoragarākṣasāḥ
śailarājeḥ mahṛṣyante śubhāścāpsarasāṅgaṇāḥ

34.56

sa tu meruḥ parivṛto bhuvanairbhūtabhāvanaḥ
catvāro yasya deśā vai nānapārśveṣvadhiṣṭhitāḥ

34.57

bhadrāśvo bharataścaiva ketumālaśca paścimaḥ
uttarāḥ kuravaścaiva kṛtapuṇyapratiśrayāḥ

34.58

karṇikā tasya padmasya samantātparimaṇḍalā
yojanānāṃ sahasrāṇi navatiḥ ṣaṭ prakīrttitāḥ
catvāraścāpyaśītiśca antarāntaradhiṣṭhitāḥ

34.59

triṃśataśca sahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ
tasya kesarajālāni vistīrṇāni samantataḥ

34.60

śatasāhasrikāyāmā sāśītipṛthulāyatā
catvāri tasya patrāṇi yojanānāñcaturdiśaṃ

34.61

tatra yā'sau mayā pūrvvaṃ karṇiketyabhiśabditā
tāṃ vakṣyamāṇāmekāgrāḥ samāsena nibodhata

34.62

śatāśriminaṃ mene'triḥ sahasrāśrimṛṣirbhṛguḥ
aṣṭāśriminaṃ sāvarṇicaturasrantu bhāguriḥ

34.63

varṣāṇiyastu sāmudraṃ śarāvañcaiva gālavaḥ
ūrddhaveṇīkṛtaṅgāryyaḥ kroṣṭukiḥ parimaṇḍalaṃ

34.64

yadyadvayasya hi yatpyākṣyaṃ parvvatādhipaterṛṣiḥ
tattadevāśya vedāso brahmaivaṃ veda kṛtsnaśaḥ

34.65

maṇiratnamayaṃ citraṃ nānāvarṇaprabhāyutaṃ
anekavarṇanicayaṃ sauvarṇamaruṇaprabhaṃ

34.66

kāntaṃ sahasraparvāṇaṃ sahasrodakakandaraṃ
sahasraśatapacantaṃ viddhi merunnagottamaṃ

34.67

maṇiratnārpitastambhai rmaṇicititavedikaiḥ
suvarṇamaṇivitrāṅgaṃ tathā vidrumatoraṇaiḥ

34.68

vimānayānaiḥ śrīmadbhiḥ śatasaṅkhyairddivaukasāṃ
prabhādīpitaparyyantaṃ meruṃ parvvaṇi parvvaṇi

34.69

tasya parvvasahasre'smin nānācayavibhūṣite(1)
sarvvadevanikāyāni saṃniviṣṭānyanekagaḥ

34.70

tamāvasaddhorddhatale(2) devadevaścaturmukhaḥ
brahmā brahmavidāṃ śreṣṭho variṣṭhastridivaukasāṃ

34.71

mahābhuvanasampūrṇaiḥ sarvvaḥ kāmaphalapradaiḥ (3)
mahāsurasahasraistaṃ diṣṭvanekasamākulaṃ

34.72

tatra brahmasabhā ramyā brahmarṣigagaṇasevitā
nāmnā manovatī nāma sarvvalokeṣu viśrutā

34.73

tatreśānasya devasya sahasrādityavarcasaṃ
mahāvimānaṃ saṃsthāpya mahimnā varttate sadā

34.74

tatra sarṣigaṇā devāścatūrvvaktrasya te tadā (4)
tadeva tejasāṃ rāśirddevānāṃ tatra kīrttyate

34.75

tatrāste śrīpatiḥ śrīmān sahasrākṣaḥ purandaraḥ
upāsyamānastridaśairmahāyaugaiḥ surarṣibhiḥ

34.76

tatra lokapateḥ sthānamādityasamavarcasaḥ
mahendrasya mahārājaḥ sarvvasiddhairnamaskṛtaṃ

34.77

tamindralokaṃ lokasya ṛddhyā paramayā yutaṃ
dīpyate tvamaraśreṣṭhaistridiśairnityasevitaṃ

34.78

dvitīye'pyantarataṭe vaidiśe pūrvvadakṣiṇe
nānādhātuśataiścitraiḥ suramyamatitejasaṃ

34.76-2

naikaratnārcitatalamanekastambhasaṃyutaṃ
jāmbūnadakṛtodyānaṃ nānāratnasuvedikaṃ

34.80

kūṭāgārairviniścittamanekairbhavanottamaiḥ
mahāvimānaṃ prathitaṃ bhāskaraṃ jātavedasaṃ

34.81

sā hi tejovatī nāma hutāśasya mahāsabhā
sāccāttva suraśreṣṭhaḥ sarvvadevamukho'nalaḥ

34.82

śikhāśatasahasrāḍhyo jvālāmālī vibhāvasuḥ
stūyate hrayate caiva tatra marpigaṇaiḥ suraiḥ

34.83

adhidaivataṃ viprairviśeṣaḥ sa tu ucyate
savibhāgaśca tejasya sarvva eva (1) na saṃśayaḥ

34.84

bhogāntaramanuprāpta ekatrejo vibhuḥ smṛtaḥ
pṛthak tvaśca hi yuktyā tu kāryakāraṇamiśritaṃ

34.85

tamagniṃ lokalokajñaistadgīyaistatparākramaiḥ
mahātmabhirmahāmiḍairmahābhāgairnamaskṛtaṃ

34.86

tṛtīye'pyantarataṭe evameva mahāsabhā
vaivasvatasya vijñeyā loke khyātā susaṃyamā

34.87

tathā caturthadig deśe nairṛtyādhipateḥ sabhā
nāmnā kṛṣṇāṅganā nāma virūpākṣasya dhīmataḥ

34.88

pañcame'pyantarataṭe evameva mahāsabhā
vaivasvatasya vijñeyā nāmnā śubhavatī satī(1)
udakādhipateḥ khyātā varuṇasya mahātmanaḥ

34.86-2

parīttare tathā deśe ṣaṣṭhe'ntarataṭe śive
vāyorgandhavatī nāma sabhā sarvvaguṇottarā

34.60-2

saptame'pyantarataṭe nakṣatrādhipateḥ sabhā
nāmnā mahodayā nāma śuddhavaidūryyavedikā

34.61-2

tathā'ṣṭame'ntarataṭe īśānasya mahātmanaḥ
yaśovatī nāma sabhā taptakāñcanasuprabhā

34.62-2

mahāvimānāncetāni dikṣvaṣṭāsu śubhāni hi
aṣṭānāṃ devamukhyānāmindrādīnāṃ mahātmanāṃ

34.63-2

ṛṣibhirdevagandharvvairapsarobhirmahoragaiḥ
sevitāni mahābhāgairupasthānagataiḥ sadā

34.64-2

nākapṛṣṭhaṃ divaṃ svargamiti yaiḥ paripaṭhyate
vedavedāṅgavidbhirhi śabdaiḥ paryyāyavācakaiḥ

34.65-2

tadetat sarvvadevānāmadhitvāse kṛtātmanāṃ
devaloke girau tasmin sarvvaśrutiṣu gīyate (2)

34.66-2

niyamairvividhairyajñairbahubhirniyatātmabhiḥ
puṇyairanyaiśca vividhairnaikajātiśatājjitaiḥ
prāpnoti devalokaṃ taṃ sa svarga iti cocyate

34.66-2.p1

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte jambuddīpavarṇanaṃ nāma catustriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (9)