Prakriyapada 38: athāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ
Prakriyāpāda 38
- Language
- Sanskrit
Contents
- 38.78 — 1 part
athāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ
38.1
bhuvanavinyāsaḥ
sūta uvāca | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dakṣiṇāṃ diśamāśritāḥ
yā droṇyaḥ siddhacaritāḥ śṛṇu tā hyānupūrvaśaḥ
38.2
śiśirasyāñjanendrasya pataṅgasyāntareṇa ca
ślakṣṇabhūmipriyā yuktaṃ latālaṅgitapādapaṃ
38.3
pṛthukṣepoccaśikharaiḥ pādanairupaśobhitaṃ
udumbaravanaṃ ramyaṃ pannagasaṅghaniṣevitaṃ
38.4
pakkairvidruma saṅkāśairmadhupūrṇairmanoramaiḥ
jvalitaṃ tadvanaṃ bhāti mahākumbhopamaiḥ phalaiḥ
38.5
tat siddhayakṣagandharvāḥ kinnarā uragāstathā
vidyādharāśca muditā upajīvanti nityaśaḥ
38.6
prasannasvādusalilāstatra nadyo bahūdakāḥ
surasāmalatoyāstāḥ sarāṃsi ca samantataḥ
38.7
tatrāśramaṃ bhagavataḥ kaīmasya prajāpateḥ
ramyaṃ suragaṇākīrṇaṃ sarvataścitrakānanaṃ
samantādyojanaśataṃ tadvanaṃ parimaṇḍalaṃ
38.8
tāmravarṇasya śailasya pataṅgasyāntareṇa tu
śatayojanavistīrṇaṃ dviyojanaśatāyataṃ
38.6-2
taruṇādityasaṅkāśaiḥ puṇḍarīkaiḥ samantataḥ
sahasrapatrairvikacairmahāpadmailaṅkṛtaṃ
38.10
tathā bhramarasaṃlīnaiḥ śatapatraiḥ sugandhibhiḥ
praphullaiḥ śobhitajalaṃ raktanīlairmahotpalaiḥ
38.11
sarovaraṃ mahāpuṇyaṃ devadānavasevitaṃ
mahoragairadhyuṣitaṃ nīlajālavibhūṣitaṃ
38.12
tasya madhye janapado hyāyataḥ śatayojanaḥ
triṃśadyojanavistīrṇo raktadhātuvibhūṣitaḥ
38.13
tasyopari mahāramyā prāṃśuprākāratoraṇā
naranārīgaṇākīrṇā sphītā vibhavavistaraiḥ
38.14
valabhīkūṭaniryyūhairmaṇibhaktivicitritaiḥ
ratnacitrāpiṃtatalaiḥ ślakṣṇacitrottaracchadaiḥ
38.15
mahābhavanamālābhirmahāprāṃśubhiruttamaiḥ
vidyādharapuraṃ tatra śobhate bhrājayacchubhaṃ
38.16
vidyādharapatistatra pulomā tatra viśrutaḥ
citraveṣadharaḥ sragvī māhendrasadṛśadyutiḥ
38.17
dīptānāṃ citraveṣāṇāṃ sūryyapratimatejasāṃ
vidyādharasahasrāṇāmanekeṣāṃ sa rājarāṭ
38.18
viśākhasyācalendrasya pataṅgasyāntareṇa ca
sarasastāmravarṇasya pūrve tīre pariśrutaṃ
38.16-2
ṣaṣṭheṣuccepaṇīviṃḍa suśākhaṃ varṇaśobhitaṃ
sarvvakālaphalaṃ tatra sphītañcāmravanaṃ mahat
38.20
phalaiḥ kanakasadṛśairmahāsvādaiḥ sugandhibhiḥ
mahākumbhapramāṇaiścātanuśākhaḥ samantataḥ
38.21
gandharvakinnarā yakṣā nāgā vidyādharāstathā
pivantyāmrarasaṃ tatra susvādu ha mṛtopamaṃ
38.22
tatrāmrarasapītānāṃ muditāna mahātmanāṃ
śrūyaṃnte hṛṣṭatuṣṭānāṃ nādāstasmin mahāvane
38.23
sumūlasyācalendrasya vasudhārasya cāntare
samā surabhipūrṇāḍhyā vihaṅgairupaśobhitā
38.24
triṃśadyojanavistīrṇā pañcāśayojanāyatā
tatra vilvasthalī viprāḥ śubhā nimnaphaladrumāḥ
38.25
susvādairvidrumanibhaiḥ phalairvilvairmahopamaiḥ
śīryyamāṇairviśīrṇaiśca praklinnatalamṛttikāḥ
38.26
tāṃ sthalīmupajīvanti yakṣagandharvakinnarāḥ
siddhā nāgāśca bahavo nityaṃ vilvaphalāśinaḥ
38.27
antare vasudhārasya ratnadhārasya cāntare
triṃśadyojanavistīrṇamāyataṃ śatayojanaṃ
38.28
sugandhaṃ kiṃśukavanaṃ nityaṃ puṣpitapādapaṃ
puṣpalakṣmyāvṛtaṃ bhāti pradīptamiva sarvataḥ
38.29
yasya gandhena divyena vāsyate parimaṇḍalaṃ
samagraṃ yojanaśataṃ kānanāni samantataḥ
38.30
tat siddhacāraṇagaṇairapsarobhiśca sevitaṃ
ramyaṃ tat kiṃśukavanaṃ jalāśayavibhūṣitaṃ
38.31
tatrādityasya devasya dīptamāyatanaṃ mahat
māse māse'vatarati tatra sūryyaḥ prajāpatiḥ
38.32
tatra kālasya karttāraṃ sahasrāṃśuṃ surottamaṃ
siddhasaṅghā namasyanti sarvalokanamaskṛtaṃ
38.33
pañcakūṭasya śailasya kailāsasyāntareṇa tu
ṣaṭtriṃśadyojanāyāmaṃ vistīrṇaṃ śatayojanaṃ
38.34
kṣudrasattvairanādhṛṣyaṃ sarvato haṃsapāṇḍuraṃ
duṣpāraṃ sarvasattvānāṃ durgamaṃ lomaharṣaṇaṃ
38.35
ityetā hyantaradroṇyo dakṣiṇe parikīrttitāḥ
yathānupūrvamakhilāḥ siddhasaṅghaniṣevitāḥ
38.36
paścimāyāndiśi tathā ye'ntaradroṇivistarāḥ
tānvarṇyamānāṃstattvena śṛṇutemān dvijottamāḥ
38.37
antarāle girau tasmin suvakṣaḥ śikhiśailayoḥ
samantādyojanaśataṃ ekabhūmaṃ śilātalaṃ
38.38
nityataptaṃ mahāghoraṃ duḥsparśaṃ romaharṣaṇaṃ
agamyaṃ sarvasattvānāmīśvarāṇāṃ sudāruṇaṃ
38.36-2
madhye tasyāṃ śilāsthalyāṃ triṃśadyojanamaṇḍalaṃ
jvālāsahasrakalilaṃ vahnisthānaṃ sudāruṇaṃ
38.40
anindhanastatra sadā jvālāmālī vibhāvasuḥ
jvalatyeṣa sadā devaḥ śaśvattatra hutāśanaḥ
38.41
adhidaivatakṛte yo'sāvagnerbhāgo vidhīyate
sa tatra jvalate nityaṃ lokasaṃvarttako'nalaḥ
38.42
antare śailavarayordevā vāpi tayoḥ śubhāḥ
mātuluṅgasthalī tatra hvāyāmāddaśayojanā
38.43
madhuvyañjanasaṃsthānaiḥ surasaiḥ kanakaprabhaiḥ
phalaiḥ pariṇataiḥ sarvā śobhitā sā mahāsthalī
38.44
tatrāśramaṃ mahāpuṇyaṃ siddhasaṅghaniṣevitaṃ
bṛhaspateḥ pramuditaṃ sarvakāmaguṇairyyutaṃ
38.45
tathaiva śailavarayoḥ kumudāñjanayorapi
antare kesaradroṇiranekāyāmayojanā
38.46
dvibāhupariṇāhaistaistrihastāyatavistṛtaiḥ
candrāṃśuvarṇairṇākośaimattaṣaṭpadanāditaiḥ
38.47
madhusaparpiirajaḥpṛktairmahāgandhairmanoharaiḥ
plavantandanaṃ(1) bhāti kusumaiḥ sarvakālajaiḥ
38.48
tatra viṣṇoḥ suragurordīptamāyatanaṃ mahat
prakāśantriṣu lokeṣu sarvalokanamaskṛtaṃ
38.49
antare śailavarayoḥ kṛṣṇapāṇḍurayorapi
triṃśadyojanavistīrṇaṃ navatyāyatayojanaṃ
38.50
mlakṣṇamekaśilaṃ deśaṃ vṛkṣavīrudvivarjitaṃ
sukhapādapracārañca nimnonnatavivarjitaṃ
38.51
madhye tu sarasastasya ramyā tu sthalapadminī
sahasraparvvavyākośaiḥ kṛtamātrairalabdhṛtā
38.52
puṇḍarīkairmahāpadmeścirairgandhaśālibhiḥ
śatapatraiśca vikacairutpalairnīlapañcakaiḥ
38.53
madotkaṭairmadhukarairbhramaraiśca madotkaṭaiḥ
mṛdugadgadakaṇṭhānāṃ kinnarāṇāñca nisvanaiḥ
38.54
upagītapadmakhaṇḍāḍhyā vistīrṇā sthalapadminī
yakṣagandharvacaritā siddhacāraṇasevitā
38.55
madhye tasyāśca padminyāḥ pañcayojanamaṇḍalaḥ
nyagrodho vipulaskandho hyanekārohamaṇḍitaḥ
38.56
tatra candraprabhaḥ śrīmān pūrṇacandranibhānanaḥ
sahasravadano devo nīlavāsāḥ surārihā
38.57
padmamālyadharastvalyāṃ mahābhāgo'parājitaḥ
ijyate yakṣagandharvairvidyādharagaṇaistathā
38.58
tasminnāyatane sākṣādanādinidhano hariḥ
padmopahārairvividhairijyate siddhacāraṇaiḥ
38.56-2
tadanantasado nāma sarvalokeṣu viśrutaṃ
padmamālāva lambābhirmālābhirupaśobhitaṃ
38.60
tathā sahasraśikhara kumudasyāntareṇa ca
pañcāśadyojanāyāmastriṃśadyojanavistaraṃ
iṣukṣepocchraśikharaṃ nānāvihaga sevitaṃ
38.61
mahāgandhairmahāsvādairgaja dehanibhaiḥ phalaiḥ
madhusravairmahāvṛkṣairupetaṃ tat samantataḥ
38.62
tatrāśramaṃ mahāpuṇyaṃ devarṣigaṇasevitaṃ
śukrasya prathitaṃ tatra bhāsvaraṃ puṇyakarmaṇaḥ
38.63
śaṅkukūṭasya śailasya vṛṣabhasyāntareṇa ca
parūṣakasthalī ramyā hyanekāyatāyojanā
38.64
bilvapramāṇaiśca śubhairmahāsvādaiḥ sugandhibhiḥ
phalaiḥ praklidyate bhūmiḥ parūṣairvṛntavicyutaiḥ
38.65
tāṃ sthalīmupajīvanti kinnaroragasādhavaḥ
parūṣakarasonmattā mānādyāstatra cāraṇāḥ
38.66
kapiñjalasya śailasya nāgaśailasya cāntare
dviyojanaśatāyāmā vistīrṇā śatayojanā
38.67
sthalī manoharā sā hi nānāvanavibhūṣitā
nānāpuṣpaphalopetā kinnaroragasevitā
38.68
drākṣāvanāni ramyāṇi tathā nāraṅgavanāni ca
kharjūravanakhaṇḍāni naulāśokavanāni ca
38.69
dāḍimānāñca svādūnāmakṣoṭakavanāni ca
atasītilakānāñca kadalīnāṃ vanāni ca
38.70
badarīṇāñca svādūnāṃ vanakhaṇḍāni sarvaśaḥ
svāduśītāmbupūrṇābhirnadībhiḥ śobhitāni ca
38.71
tathā puṣpakaśailasya mahāmeghasya cāntare
ṣaṣṭiyojanavistīrṇā sā bhūmiḥ śatamāyatā
38.72
samā pāṇitalaprakhyā kaṭhinā pāṇḍurā ghanā
vṛkṣagulmalatāgulmaistṛṇaiścāpi vivarjitā
38.73
varjitā vividhaiḥ sarvairnityamasmin nirāśrayā
sā kānanasthalī nāma dāruṇā romaharṣaṇā
38.74
mahāsarāṃsi ca tathā mahāvṛkṣāstathaiva ca
mahāvanāni sarvāṇi kāntanāmāni(1) sarvaśaḥ
38.75
sarasāñca vanānāñca sā sthalī ca prajāpateḥ
kṣudrāṇāṃ sarasāñcaiva saṃkhyā tatra na vidyate
38.76
daśa dvādaśa saptāṣṭau viṃśattriṃśacca yojanāḥ
sthalyo droṇyaśca vikhyātāḥ sarāṃsi ca vanāni ca
38.77
kecit santi mahāghorāḥ śyāmāḥ parśvatakukṣayaḥ
sūryāṃśajālairaspṛṣṭā nityaṃ śītā durāsadāḥ
38.78
tathā hyanalataptāni sarāṃsi dvijasattamāḥ
śailakukṣyantarasthāni sahasrāṇi śatāni ca
38.78.p1
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāmā'ṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Varāhapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit