<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Prakriyapada](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada) › 3

# Prakriyapada 3: atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

Prakriyāpāda 3

- **Language:** Sanskrit

### atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

### [3.1](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.1)

prajāpatisṛṣṭikathanaṃ  
sūta uvāca | maheśvarāyottamavīryyakarmaṇe  
surarṣabhāyāmitabuddhitejase  
sahasrasūryyānalavarcase namastrilokasaṃhāravisṛṣṭaye namaḥ

### [3.2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.2)

prajāpatīn lokanamaskṛtāṃstathā  
svayambhurudraprabhṛtīn maheśvarān  
bhṛguṃ marīciṃ parameṣṭhinaṃ manuṃ  
rajastamodharmamathāpi kaśyapaṃ

### [3.3](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.3)

vaśiṣṭhadakṣātripulastyakarddamān  
ruciṃ vivasvantamathāpi ca kratuṃ  
munintathaivāṅgirasaṃ prajāpatiṃ  
praṇamya mūrddhnā pulahañca bhāvataḥ

### [3.4](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.4)

tathaiva cakrodhanamevikābhitaṃ  
prajāvihaṅgānpi tṛkāṃstathāparān  
purātanāmapyaparāṃśca śāśvatāṃstathaiva cānyān saṃgaṇānavasthitān

### [3.5](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.5)

tathaiva cānyānapi dhaiyyaśobhinaḥ  
munīn sahasrāyuśataḥpurogamān  
tapaḥśubhācāraṛṣīn dayānvitān  
praṇamya vakṣye kalipāpanāśinīṃ

### [3.6](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.6)

prajāpateḥ sṛṣṭimimānanuttamo  
sureśadevarṣigaṇairalaṅkṛtāṃ  
śubhāmatulyāmamahāṛṣipriyāṃ  
prajāpatīnāmapi colkhanāciṃṣāṃ  
viśuddhavāgbuddhiśarīratejasāṃ

### [3.7](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.7)

tapobhṛtāṃ brahmadinādikālīkīṃ  
prabhūtamāviṣkṛtapauruṣaśriyaṃ  
śrutau smṛtau ca prasṛtāmudāhṛtāṃ  
parāṃ parāṇāmanilaprakīrttitāṃ

### [3.8](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.8)

samāsabandhairniyataiyyathātathaṃ  
viśabdenenāpi manaḥpraharṣiṇīṃ  
yasyāñca brahma prathamā pravṛttiḥ  
prādhānikī ceśvarakāritā ca

### [3.6-2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.6-2)

yattatprakṛtaṃ kāraṇamaprameyaṃ  
brahma pradhānaṃ prakṛtiprasūti  
ātmā guhā yonirathāpi cakṣuḥ  
cettraṃ tathaivāmṛtamakṣarañca

### [3.10](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.10)

śukraṃ tapaḥ satvamatiprakāśaṃ  
tadvyaṣṭi nityaṃ puruṣaṃ dvitīyaṃ  
tamaprameyaṃ puruṣeṇa yuktaṃ  
svayambhuvā lokapitāmahena

### [3.11](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.11)

utpādakatvādadrajasotirekāt  
kālasya yogānniyamāvadheca  
kṣetrajñayuktān niyatānvikārān  
lokasya 'santānavivṛddhihetūn  
prakṛtyavasthā suṣuve tathāṣṭau  
saṅkalpamātreṇa maheśvarasya

### [3.12](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.12)

devāsurādridrumasāgarāṇāṃ  
manuprajeśvarrṣipitṛdvijānāṃ  
piśācayakṣoragarākṣasānāṃ  
tārāgrahārkakṣaniśācarāṇāṃ

### [3.13](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.13)

māsattusaṃvatsararātrāhnānāṃ  
dikkālayogādiyugāyanānāṃ  
vanauṣadhīnāmapi vīrudhāñca  
jalaukasāmapsarasāṃ paśūnāṃ

### [3.14](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.14)

vidyutsarinmeghavihaṅgamānāṃ  
yattatsūkṣmagaṃ yadbhūvi yaddiyatsthaṃ  
yattasthāvaraṃ yacca yadasti kiñcit  
sarvvasya tasyāsti gatirvibhaktirābrahmāṇo yāvadiyaṃ prasūtiḥ

### [3.15](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.15)

chandāṃsi vedāḥ saṛco yajūṃṣi  
sāmāni somaśca tathaiva yajñaḥ  
ājīvyameṣāṃ yadabhaupsitañca  
devasya tasyaiva ca vai prajāpateḥ

### [3.16](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.16)

vaivasvatasyāsya manoḥ purastāt  
sambha tiruktā prasavaśca teṣāṃ  
yeṣāmidaṃ puṇyakṛtāṃ prabhūtyā  
lokatrayaṃ lokanamaskṛtānāṃ  
sureśadevarṣimamupradhīnāmāpūritañcoparibhūṣitañca

### [3.17](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.17)

rudrasya śāpāt punarudbhavañca  
dakṣasya cāpyatra manuṣyaloke  
vāsaḥ kṣitau vā niyamādbhavasya  
dakṣasya cātra pratiśāpalābhaḥ

### [3.18](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.18)

manvantarāṇāṃ parivarttanāni  
yugeṣu sambhūtivikalpanañca  
ṛṣitvamārṣasya ca saṃpravṛddhiryathāyugādiṣvapi caitadatra

### [3.18-2](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.18-2)

ye dvāpareṣu prathayanti vedān  
vyāsāśca te'tra kramaśro nibaddhāḥ  
kalpasya saṃkhyā bhuvanasya saṃkhyā  
brāhmasya cāpyatra dinasya saṃkhyā

### [3.20](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.20)

aṇḍodbhiraja (1) svedajarāyujānāṃ  
dharmātmanāṃ svarganivāsināṃ vā  
ye yātanāsthānagatāśca jīvāstarkeṇa teṣāmapi ca pramāṇaṃ

### [3.21](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.21)

ātyantikaḥ prākṛtikaśca yo'yaṃ  
naimittikaśca pratisargahetuḥ  
bandhaśca mokṣaśca viśiṣya tatra  
proktā ca saṃsāragatiḥ parā ca

### [3.22](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3.22)

prakṛtyavastheṣu ca kāraṇeṣu  
yā ca sthitiryā ca punaḥ pravṛttiḥ  
tacchāstrayuktyā svamatiprayatnāt  
samastamāviṣkṛtadhīdhṛtibhyaḥ  
viprā ṛṣibhyaḥ samudāhṛtaṃ yat  
yathātathantacchṛṇutocyamānaṃ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3](https://indike.org/pramana/in.purana.prakriyapada.3) · Pramāṇa
