Prakriyapada 42: atha dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Prakriyāpāda 42
- Language
- Sanskrit
Contents
- 42.81 — 1 part
atha dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ
42.1
bhuvanavinyāsaḥ
sūta uvāca| sarovarebhyaḥ puṇyodāḥ(1) devanadyo vinirgatāḥ
mahoghatoyā nadyaśca tāḥ śṛṇudhvaṃ yathākramaṃ
42.2
ākāśābhonidheryo'sau soma ityabhidhīyate
ādhāraḥ sarvvabhūtānāṃ devānāmamṛtākaraḥ
42.3
tasmāt pravṛttā puṇyodā nadī hyākāśagāminī
saptamenānilapathā prayātā vimalodakā
42.4
sā jyotiṣi nivarttantī jyotirgaṇaniṣevitā
tārākoṭisahastrāṇāṃ nabhasaśca samāyatā
42.5
māhendreṇa gajendreṇa ākāśapathayāyinā
krīḍitā hyantaratale yā sā vikṣobhitodakā
42.6
nai kèrvimānasaṅghātaiḥ prakrāmadbhinaṃbhastalaṃ
siddhai rupaspṛṣṭajalā mahāpuṇyajalā śivā
42.7
vāyunā preryamāṇā ca anekābhogagāminī
parivarttatyaharaho yathā sūryastathaiva sā
42.8
catvāryyaśīti pratatā yojanānāṃ samantataḥ
vegena kurvatī meruṃ sā prayātā pradakṣiṇaṃ
42.9
vibhidyamānā salilaistaijasenānilena ca
meroruttarakūṭepu patitātha caturṣpi
42.10
merūkūṭataṭāntebhya utkṛṣṭebhyo nivarttitā
vikīryyamāṇamalinnā caturddhā saṃsṛtodakā(1)
42.11
ṣaṣṭiyojanasāhasraṃ nirālambanamambaraṃ
nipapāta mahābhāgā merostasya caturdiśaṃ
42.12
sā caturdhvabhitaścaiva mahāpādeṣu śobhanā
puṇyā mandarapūrveṇa patitā hi mahānadī
42.13
pūrveṇāṃśena devānāṃ sarvvasiddhagaṇālayaṃ
suvarṇecittakaṭakaṃ nairjānirbharakandaraṃ
42.14
plāvayantī magelendraṃ mandarañcārukandaraṃ
vaprapratāpaśamanairanekaḥ sphāṭikodakaiḥ(2)
42.15
tathā caitrarathaṃ ramyaṃ plāvayantī pradakṣiṇaṃ
praviṣṭā hyambaranadī hyaruṇodasaraṇāvaraṃ
42.16
aruṇodānnivṛttā'tha śītānte ramyanirjhare
śaile siddhagaṇāvāse nipapāta sugāminī(3)
42.17
sītā nāma mahāpuṇyā nadīnāṃ pravarā nadī
sā nikuñjaniruddhā tu anekābhogagāminī
42.18
śītāntaśikharādbhraṣṭā mukuñje varaparvate
nipapāta mahābhāgā tasmādapi sumañjasaṃ
42.18-2
tasmān mālyavataṃ śailaṃ bhāvayantī varāpagā(1)
vaikaṅka ṃ samanuprāptā vaikaṅkānmaṇiparvvataṃ
maṇiparvvatānmahāśailaṃ ṛṣabhaṃ naikakandaraṃ
42.20
evaṃ śailasahasrāṇi dārayantī mahānadī
patitā'tha mahāśaile jaṭhare siddhasevite
42.21
tasmādapi mahāśailaṃ devakūṭaṃ taraṅgiṇī
tasya kukṣisamudrāntā krameṇa pṛthivīṃ gatā
42.22
saivaṃ sthalīsahasrāṇi śailarājaśatāni ca
vanāni ca vicitrāṇi sarāṃsi vividhāni ca
42.23
srāvayantī mahābhāgā visphāraiṣvavalokadā(2)
nadīsahasrānugatā pravṛttā ca mahānadī
42.24
bhadrāśvaṃ samahādvīpaṃ plāvayantī varāpagā
praviṣṭā hyarṇavaṃ pūrvaṃ pūrve dvīpe mahānadī
42.25
dakṣiṇe'pi prapannā yā śailendre gandhamādane
citaiḥ prapātairvividhairnai kavisphālitodakā
42.26
tadgandhamādanavanaṃ nandanaṃ devanandanaṃ
plāvayantī mahābhāgā prayātā sā pradakṣiṇaṃ
42.27
nāmnā hyalakanandeti sarvvalokeṣu viśrutā
praviśatyārasaro mānasaṃ devamānasaṃ
42.28
mānasācchailarājānaṃ ramyaṃ triśikharaṃ gatā
trikūṭācchailaśikharāt kaliṅgaśikharaṃ gatā
42.29
kaliṅgaśikharādbhraṣṭā rucake nipapāta sā
rucakānniṣadhaṃ prāptā tāmrābhaṃ niṣadhādapi
42.30
tāmrābhaśikharādbhraṣṭā gatā śvetòdaraṃ girim
tasmātsumūlaṃ śailendraṃ vasudhārañca parvataṃ
42.31
hemakūṭaṃ gatā tasmād devaśṭaṅge tato gatā
tasmādgatā mahāśailaṃ tataścāpi piśācakaṃ
42.32
piśācakācchailavarāt pañcakūṭaṅgatā puna:
pañcakūṭāttu kailāsaṃ devāvāsaṃ śiloccayaṃ
42.33
tasya kukṣiṣu vibhrāntā naikakandarasānuṣu
himavatyuttamanadī nipapātācalottame
42.34
saiva śailasahasrāṇi dārayantī(1) mahānadī
sthalīśatānyanekāni plāvayantyāśugāminī
42.35
vanānāñca sahasrāṇi kandarāṇāṃ śatāni ca
srāvayantī mahābhāgā pradyātā dakṣiṇodadhiṃ
42.36
ramyā yojanavistīrṇā śailakukṣiṣu saṃvṛtā
yā dhṛtā devadevena śaṅkareṇa mahātmanā
42.37
pāvanī dvijaśārdūla ghorāṇāmapi pāpmanāṃ
śaṅkarasyāṅgasaṃsparśānmahādevasya dhīmataḥ
dviguṇaṃ pavitrasalilā sarvaloke mahānadī
42.38
anuśīlaṃ samantāca nirgatā bahubhirmukhaiḥ
anyo'nyenābhidhānena(2) khyātā nadyaḥ sahasraśaḥ
42.36-2
tasmāddhimavato gaṅgā gatā sā tu mahānadī
evaṃ gaṅgeti nāmnādiprakāśā siddhasevitā
42.40
dhanyāste sattamā deśā yatra gaṅgā mahānadī
rudrasādhyānilādityairjuṣṭatoyā yaśasvatī
42.41
mahāpādaṃ pravakṣyāmi merorapi hi paścimaṃ
nānāratnākaraṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhirniṣevitaṃ
42.42
vipulaṃ śailarājānaṃ vipulòdarakandaraṃ
nitambakuñjakaṭakairvimalairmaṇḍitodaraṃ
42.43
api yā tryambakasyaiṣā tridaśaiḥ sevitodakā
vāyuvegā gatābhogā lateva bhrāmitā punaḥ (1)
42.44
merukūṭataṭādbhraṣṭā prahataiḥ khāditodakā
vistīryyamāṇasalilā nirmūlāṃśukasannibhā
42.45
tasya kūṭe'mbaranadī siddhacāraṇasevitā
pradakṣiṇamathāvṛtya patitā sā tu gāminī
42.46
devabhrājaṃ mahābhrājaṃ savaibhrājaṃ mahāvanaṃ
plāvayantī mahābhāgā nānāpuṣpaphalodakā
42.47
pradakṣiṇaṃ prakurvāṇā nānāvarnāvabhūṣitā
praviṣṭā paścimasaraḥ sitodaṃ vimalodakaṃ
42.48
sā sitodādviniṣkrāntā supakṣaṃ parvvataṃ gatā
supakṣāttu puṇyodāttato devarṣisevitā
42.46-2
supakṣakūṭataṭagā tasmācca saṃśritodakā
nipapāta mahābhāgā ramaṇyaṃ śikhiparvvataṃ
42.50
śikheśca parvvatāt kaṅkaṃ kaṅkādvaidūryyaparvvataṃ
vaidūryyāt kapilaṃ śailaṃ tasmācca gandhamāda
42.51
tasmād girivarāt prāptā piñjaraṃ varaparvvataṃ
piñjarāt sarayaṃ yātā tasmācca kumudācalaṃ
42.52
madhumantaṃ janañcaiva(1) sukuṭañca śilaṃ vayaṃ
sukuṭācchailaśikharāt kṛṣṇāṃ yātā mahāgiriṃ
42.53
kṛṣṇāt śvetaṃ mahāgailaṃ mahoraganiṣevitaṃ
śvetāt sahasraśikharaṃ śailendra patitā punaḥ
42.54
anekābhiḥ sravantībhirāpyāyitajalā śivā
evaṃ śailasahasrāṇi sādayantau mahānadī
pārijāte mahāgaile nipapātāśugāminī
42.55
anekanirjharanadī guhāsānuṣu rājate
tasya kukṣiṣvanekāsu śrāntatoyā taraṅgiṇī
42.56
vyāhanyamānasaṃvegā gaṇḍaśailairanekaśaḥ
saṃvidyamānasalilā gatā ca dharaṇītale
42.57
ketumālaṃ mahādīpaṃ nānāmlecchagaṇairyutaṃ
plāvayantī mahābhāgā prayātā paścimorṇavaṃ
42.58
suvarṇacitrapārthaṃ tu supārthe'pyuttare girau
merościtramahāpāde mahāsatvaniṣevite
42.59
merukūṭataṭād bhraṣṭā pavaneneritodakā
anekābhogavakrāṅgī kṣipyamānā nabhastale
42.60
ṣaṣṭiyojanasāhasre nirālambe'mbare śubhe
vikīryyamāṇā māleva nipapāta mahānadī
42.61
evaṃ kūṭataṭairbhraṣṭā naikairdevarṣisevitaiḥ
vikīryyamāṇasalilā naikapuṣyoḍupotkacā
42.62
nānāratnavanīheśamaraṇyaṃ saviturvanaṃ
mahāvanaṃ mahābhāgā plāvayantī pradakṣiṇaṃ
42.63
sarovaraṃ mahāpuṇyaṃ mahābhāganiṣevitaṃ
tatrāviveśa kalyāṇī mahābhadraṃ sitodakā
42.64
bhadrasometi nāmnā hi mahāpāra| mahājavā
mahānadī mahāpuṇyā mahābhadrā vinirgatā
42.65
naikanirjharavaprāḍhyā śaṅkhakūṭataṭe tu sā(1)
tatra kūṭe giritaṭe nipapātāśugāminī
42.66
śaṅkhakūṭataṭādbhraṣṭā papāta vṛṣaparvvataṃ
vṛṣaparvvatādvatsargariṃ nāgaśailaṃ tato gatā
42.67
tasmānnīlaṃ nagaśreṣṭhaṃ saṃprāptā varṣaparvvataṃ
nīlātkapiñjalañcaiva indranīlañca nimnagā
42.68
tataḥ paraṃ mahānīlaṃ hemaśṛṅgañca sā yayau
hemaśṛṅgādgatā śvetaṃ śvetācca sunagaṃ yayau
42.66-2
sunagāt śataśṛṅgañca saṃprāptā sā mahānadī
śataśṛṅgānmahāśailaṃ puṣkaraṃ puṣpamaṇḍitaṃ
42.70
puṣkarāñca mahāśailaṃ dvirrājaṃ sumahābalaṃ
varāhaparvvataṃ tasmānmayūrañca śiloccayaṃ
42.71
mayūrāccaikaśikharaṃ kandārodaramaṇḍitaṃ
jāṃtudhiṃ (1) śailaśikharaṃ nipapātāśugāminī
42.72
evaṃ girisahasrāṇi dārayantī mahānadī
triśṛṅgaṃ bhṛṅgakalilaṃ maryādāparvvataṃ gatā
42.73
triśṛṅgataṭavibhraṣṭā mahābhāganiṣevitā
merukūṭataṭādbhraṣṭā pavaneneritodakā
42.74
virudraṃ parvvatavaraṃ papāta vimalodakā
plāvayantī mahābhāgā prayātā paścimārṇavaṃ
42.75
suvarṇābhuvi pārśve tu supārśvepyuttare girau
merościtre mahāpāye mahāsatvaniṣevite
42.76
kandarodaravibhraṣṭā tasmādapi taraṅgiṇī
naikabhogā papātorvī cittrapuṣpoḍupotkacā
42.77
plāvayantī pramuditā uttarān mā kurūnaśivā
mahāddīpasya madhyena prayātā sottarārṇavaṃ
42.78
evaṃ tāstu mahānadyaścatasro vimalodakāḥ
mahāgiritaṭabhraṣṭāḥ saṃprayātāścaturdiśaṃ
42.79
tatyeyaṃ kathitaprāyā pṛthivī bahuvistarā
meruśailamahākīrṇā'viśacca sarvvato diśaṃ
42.80
caturmahādvīpavatī caturākroḍakānanā
catuṣketumahāvṛkṣā caturvvarasarasvatī
42.81
caturmahāśailavatī caturoragasaṃśrayā (1)
aṣṭottaramahāśailā tathāṣṭavaraparvvatā
42.81.p1
iti śrīmadmahāpurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅga — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit