Prakriyapada 47: atha saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Prakriyāpāda 47
- Language
- Sanskrit
Contents
- 47.80 — 1 part
atha saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
47.1
bhuvanavinyāsaḥ
dū| uvāca| savye himavataḥ pārśve kailāso nāma parvvataḥ
tasminnivasati śrīmān kuveraḥ saha rākṣasaiḥ
apsarogaṇasaṃyukto modate hyalakādhipaḥ
47.2
kailāsapādāt sambhūtaṃ puṇyaṃ śītajalaṃ śubhaṃ
mandaṃ nāmnā kumudvantaṃ śaradambudasannibhaṃ
47.3
tasmāddivyā prabhavati nadī mandākinī śubhā
divyañca nandanaṃ tatra tasyāstīre mahadvanaṃ
47.4
prāguttareṇa kailāsāddivyasatvauṣadhaṃ giriṃ
suradhātumayam̐ citraṃ suvarṇaṃ parvataṃ prati
47.5
candraprabho nāma giriḥ sa śuddho ratnasannibhaḥ
tasya pāde mahaddivyamacchodaṃ nāma tatsaraḥ
47.6
tasmāddivyā prabhavati hyacchodā nāma nimnagā
tasyāstīre mahādivyaṃ vanaṃ caitrarathaṃ smṛtaṃ
47.7
tasmin girau nivasati maṇibhadraḥ sahānugaḥ
yakṣasenāpatiḥ krūrarguhyakaiḥ parivāritaḥ
47.8
puṇyā mandākinī caiva nimnagācchodikā tathā
mahīmaṇḍalamadhyena praviṣṭe te mahodadhiṃ
47.6-2
kailāsāddakṣiṇaprācyāṃ śivasatvauṣadhiṃ gurum
manaḥśilāmayaṃ divyaṃ piṅgaṅgaṃ parvata prati
47.10
lohito hemaśṛṅgastu giriḥ sūryaprabho mahān
tasya pāde mahaddivyaṃ lohitaṃ nāma tatsaraḥ
47.11
tasmāt puṇyaḥ prabhavati lauhityaḥ sadano mahān
devāraṇyaṃ viśokañca tasya tīre mahattvanaṃ
47.12
tasmin girau nivasati yakṣo maṇidharo vaśī
saumyaiḥ sudhārmikaiścaiva guhyakaiḥ parivāritaḥ
47.13
kailāsāddakṣiṇe pārśve krūrasatvauṣadhaṃ giriṃ
vṛtrakāyāt kilotpannamañjanaṃ trikakunprati
47.14
sarvvadhātumayastatra sumahān vaidyuto giriḥ
tasya pāde saraḥ puṇyaṃ mānasaṃ siddhasevitaṃ
47.15
tasmāt prabhavate puṇyā sarayūlokabhāvanī
tasyāstīre vanaṃ divyaṃ vaibhrājaṃ nāma viśrutaṃ
47.16
kuberānucarastatra praheṣṭatanayo vaśī
brahmapāto nivasati rākṣaso'nantavikramaḥ
antaraukṣacarairghorairyātudhānaśatairvṛtaḥ
47.17
apareṇa tu kailāśānmukhyasatvauṣadhiṃ giriṃ
aruṇaṃ parvataśreṣṭhaṃ raktadhātumayaṃ prati
47.18
bhavasya dayitaḥ śrīmān parvvato meghasannibhaḥ
śātakumbhamayaiḥ śubhaiḥ śilājālaiḥ samāhataḥ
47.18-2
śatasaṃkhyaistāpanīyaiḥ śṛṅgairdivamivolikhan
muñjavān sa mahādivyo durgaśailo himārcitaḥ
47.20
tasmin girau nivasati giriśo dhūmralohitaḥ
tasya pādāt prabhavati śailodaṃ nāma tatsaraḥ
47.21
tasmāt prabhavate divyā śailodā nāma nimnagā
sā cakṣuḥśītayormadhye praviṣṭā lavaṇodadhiṃ
47.22
tasyāstīre vanaṃ divyaṃ viśrutaṃ surabhīti vai
asyottareṇa kailāsācchivasatvauṣadhī giriḥ
47.23
gauro nāma girikhatra haritālamayaḥ śubhaḥ
hiraṇyaśṛṅgaḥ sumahān divyo maṇimayo giriḥ
47.24
tasya pāde mahaddivyaṃ śubhaṃ kāñcanavālukaṃ
ramyaṃ vindusaro nāma yatra yāto bhagīrathaḥ
47.25
gaṅgānimittaṃ rājarṣiruvāsa bahulāḥ samāḥ
divaṃ yāsyanti me pūrve gaṅgātoyapariplutāḥ
47.26
tatra tripathagā devī prathamantu pratiṣṭhitā
somapādaprasūtā sā saptadhā pratipadyate
47.27
yūpā maṇimayāstatra citayaśca hiraṇmayāḥ
tatreṣṭvā tu gataḥ śarvvaṃ śakraḥ sarvaiḥ suraiḥ saha
47.28
divicchāyāpatho yastu śamunakṣatramaṇḍalaṃ
dṛśyate bhāsvaro rātrau devī tripathagā tu sā
47.26-2
antarikṣaṃ divañcaiva bhāvayantī bhuvaṅgatā
bhavottamāṅge patitā saṃruddhā yogamāyayā
47.30
tasyā ye vindavaḥ kecit kruddhāyāḥ patitāḥ kṣitau
kṛtaṃ vindusarastatra tato vindusaraḥ smṛtaṃ
47.31
tato niruddhā devī sā bhavena hyayatā kila
cintayāmāsa manasā śaṅkaraceparṇa prati
47.32
bhittvā viśāmi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaraṃ
jñātvā tasyā abhiprāyaṃ krūraṃ devyā cikīrṣitaṃ
47.33
tirobhāvayituṃ buddhirāsītsaṅgeṣu tāṃ nadīṃ
tasyāvalepaṃ taṃ buddhvā nadyāḥ kruddhastu śaṅkaraḥ
nirudhya tu śirasyenāṃ vegena patitāṃ bhuvi
47.34
etasminneva kāle tu dṛṣṭvā rājānamagrataḥ
dhamanīsantataṃ kṣīṇaṃ kṣudhāparigatendriyaṃ
47.35
anena toṣitaścāhaṃ nadyarthaṃ pūrvameva hi
buddhvāsya varadānantu kopaṃ niyatavāṃstu saḥ
47.36
brahmaṇo hi vacaḥ śrutvā pratijñādhāraṇaṃ prati
tato visarjayāmāsa saṃruddhāṃ svena tejasā
nadīṃ bhagīrathasyārthe tapasogreṇa toṣitaḥ
47.37
tato visarjyamānāyāḥ srotastatsaptatāṅgataṃ
trayaḥ prācīmabhimukhaṃ pratīcīṃ traya eva tu
47.38
nadyāḥ srotastu gaṅgāyāḥ pratyapadyata saptadhā
nalinī hrādinī caiva pāvanī caiva prāggatā
47.38-2
sītā cakṣuśca sindhuśca pratīcīṃ diśamāśritāḥ
saptamī tvanugā tāsāṃ dakṣiṇena bhagīrathī
47.40
tasmādbhāgīrathī yā sā praviṣṭā lavaṇodadhiṃ
saptaitā bhāvayantīha himāhvaṃ varṣameva tu
47.41
prasūtāḥ sapta nadyastāḥ śubhā vindusarodbhavāḥ
nānādeśān bhāvayantyo mlecchaprāyāṃśca sarvaśaḥ
47.42
upagacchanti tāḥ sarvā yato varṣati vāsavaḥ
sirindhrān kuntalāṃścainān varvarānyavasān druhān
47.43
ruṣāṇāṃśca kuṇindāṃśca aṅgalokavarāśca ye
kṛtvā dvidhā sindhumaruṃ sītā'gātpaścimodadhiṃ
47.44
atha cīnamarūṃścaiva naṅgaṇāṃ sarvamūlikān
sādhrāṃstuṣārāṃstampākān pallavān daradān śakān
etān janapadān cakṣuḥ snāvayantī(1) gātodadhiṃ
47.45
daradāṃśca sakāśmīrān gāndhārān varapān hradān
śivapaurānindrahāsān vadātīṃśca visarjayān
47.46
saindhavān randhrakarakān bhramarābhīrarohakān
śunāmukhāṃścorddhamanūn siddhacāraṇasevitān
47.47
gandharvvān kinnarān yakṣān rakṣovidyādharoragān
kalāpagrāmakāṃścaiva pāradān maugagān khasān
47.48
kirātāṃśca pulindāṃśca kurūn sabharatānapi
pañcālakāśimātsyāṃśca magadhāṅgāṃstathaiva ca
47.49
brahmottarāṃśca vaṅgāṃśca tāmaliptāṃstathaiva ca
etān janapadāmāryyān gaṅgā bhāvayate śubhān
47.50
tataḥ pratihatā vindhye praviṣṭā dakṣiṇodadhiṃ
tataścāhlādinī puṇyā prācīnābhimukhī yayau
47.51
plāvayantyupabhogāṃśca niṣādānāñca jātayaḥ
dhīvarānṛṣikāṃścaiva tathā nīlamukhānapi
47.52
keralāṃnuṣṭakarṇāṃśca kirātānapi caiva hi
kālodarān vivarṇāṃśca kumārān svarṇabhūṣitān
47.53
sā maṇḍale samudrasya tirobhūtā'nupūrvataḥ
tatastu pāvanī caiva prācīmeva diśaṅgatā
47.54
apathān bhāvayantīha indradyumnasaropi ca
tathā kharapathāṃścaiva indraśaṅkupathānapi
47.55
madhyenodyānamatkārān kuthaprāvara gān yayau
indradvīpasamudre tu praviṣṭā lavaṇodadhiṃ
47.56
tataśca nalinī cāgāt prācīmāśāṃ javena tu
tomarān bhāvayantīha haṃsamārgānsaṅkahukān (1)
47.57
pūrvvān deśāṃśca sevantī bhittvā sā bahudhā girīn
karṇaprāvaraṇāṃśce va prāpya cāśvamukhānapi
47.58
sikatāparvatamarūn gatvā vidyādharān yayau
nemimaṇḍalakoṭhe tu praviṣṭā sā mahodadhiṃ
47.56-2
tāsāṃ nadyupanadyaśca śataśo'tha sahasraśaḥ
upagacchanti tāḥ sarvvā yato varṣati vāsavaḥ
47.60
vasvokasārāyāstīre tu vārisurabhiviśrute
hariśṛṅge tu vasati vidvān kauberako vaśī
47.61
yakṣopetaḥ sa sumahānmitaujāḥ suvikramaḥ
tatrāgastyaiḥ parivṛto vihadbhirbrahmarākṣasaiḥ
kuberānucarā hote catvārastatsamāḥ smṛtāḥ
47.62
evameva tu vijñeyā ṛddhiḥ parvatavāsināṃ
paraspareṇa dviguṇā dharmataḥ kāmato'rthataḥ
47.63
hemakūṭasya pṛṣṭhe tu sāyanaṃ nāma tatsaraḥ
manasvinī prabhavati tasmājjyotiṣmatī ca sā
47.64
avagāhya hyubhayataḥ samudrau pūrvvapaścimī
saro viṣṇupadaṃ nāma niṣadhe parvvatottame
47.65
tasmāddvayaṃ prabhavati gāndharvī nanvatī ca yā
meroḥ paścāt prabhavati hradaścandraprabho mahān
47.66
tatra jāmbūnadī puṇyā yasyāṃ jāmbūnadaṃ śubhaṃ
payodantu saro nīle suśubhraṃ puṇḍarīkavat
47.67
puṇḍarīkā payodā ca tasmānnadyau vinirgate
śvetāt prabhavate puṇyaṃ sarastūttaramānasaṃ
47.68
jyotsnā ca mṛgakāntā ca tasmādde saṃbabhūvatuḥ
madhumatsaraḥ puṇyañca padmamīnadvijākulaṃ
47.69
kalpavṛkṣasamākīrṇaṃ madhuvatsravataḥ sukhaṃ
rudrakāntamiti khyātaṃ nirmitaṃ tadgavena tu
47.70
anye cāpyatra vikhyātāḥ padmamīnadvijākulāḥ
nāmnā rudrā jayā nāma (1) dvādaśodadhisannibhāḥ
47.71
tebhyaḥ śāntā ca mādhvī ca dve nadyau sambabhūvatuḥ
yāni kiṃpuruṣādyāni teṣu devo na varṣati
47.72
udbhinnānyudakānyatra pravahanti saridvarāḥ
ṛṣabho dundubhiścaiva dhūmraścaiva mahāgiriḥ
47.73
pūrvāyatā mahābhāgā nimnagā lavaṇāmbhasi
candrakaṅkastathā prāṇī mahānagniḥ śiloccayaḥ
udgyātā udīcāntā avagār̤hā mahodadhiṃ
47.74
somakaśca varāhaśca nāradaśca mahīdharaḥ
pratīcīmāyatāste vai praviṣṭā lavaṇodadhiṃ
47.75
cakro balāhakaścaiva mainākaścaiva parvataḥ
āyatāste mahāgailāḥ samudraṃ dakṣiṇaṃ prati
candramainākayormadhye vidiśaṃ dakṣiṇāṃ prati
47.76
tatra saṃvarttako nāma so'gniḥ pivati tajjalaṃ
nāmnā samudrapaḥ śrīmānaurvvaḥ sa vaḍavāmukhaḥ
47.77
dvādaśaite praviṣṭā hi parvvatā lavaṇodadhiṃ
mahendrabhayavitrastāḥ pakṣacchedabhayāttadā
yadataddṛśyate candre śvete kṛṣṇaśaśākṛtiḥ
47.78
bhāratasya tu varṣasya bhedāste nava kīrttitāḥ
ihoditasya dṛśyante tathā'nye'nyatra nodite
47.79
uttarottarameteṣāṃ varṣamṛddiśyate guṇaiḥ
ārogyāyaḥpramāṇābhyāṃ dharmmataḥ kāmato'rthataḥ
47.80
samanvitāni bhūtāni guṇairetaistu bhāgaśaḥ
vasanti nānājātīni teṣu varṣeṣu tāni vai
ityeṣā'dhārayat sarvvaṃ pṛthvī viśvaṃ jagatsthitā
47.80.p1
iti śrīmatsyapurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāma sapta catvāriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vīraśaivānandacandrikā (Maritontadārya) — Maritontadārya 1725, Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit