Pramāṇa · Search · About · API

Prakriyapada 47: atha saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Prakriyāpāda 47

Language
Sanskrit

Contents

atha saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

47.1

bhuvanavinyāsaḥ
dū| uvāca| savye himavataḥ pārśve kailāso nāma parvvataḥ
tasminnivasati śrīmān kuveraḥ saha rākṣasaiḥ
apsarogaṇasaṃyukto modate hyalakādhipaḥ

47.2

kailāsapādāt sambhūtaṃ puṇyaṃ śītajalaṃ śubhaṃ
mandaṃ nāmnā kumudvantaṃ śaradambudasannibhaṃ

47.3

tasmāddivyā prabhavati nadī mandākinī śubhā
divyañca nandanaṃ tatra tasyāstīre mahadvanaṃ

47.4

prāguttareṇa kailāsāddivyasatvauṣadhaṃ giriṃ
suradhātumayam̐ citraṃ suvarṇaṃ parvataṃ prati

47.5

candraprabho nāma giriḥ sa śuddho ratnasannibhaḥ
tasya pāde mahaddivyamacchodaṃ nāma tatsaraḥ

47.6

tasmāddivyā prabhavati hyacchodā nāma nimnagā
tasyāstīre mahādivyaṃ vanaṃ caitrarathaṃ smṛtaṃ

47.7

tasmin girau nivasati maṇibhadraḥ sahānugaḥ
yakṣasenāpatiḥ krūrarguhyakaiḥ parivāritaḥ

47.8

puṇyā mandākinī caiva nimnagācchodikā tathā
mahīmaṇḍalamadhyena praviṣṭe te mahodadhiṃ

47.6-2

kailāsāddakṣiṇaprācyāṃ śivasatvauṣadhiṃ gurum
manaḥśilāmayaṃ divyaṃ piṅgaṅgaṃ parvata prati

47.10

lohito hemaśṛṅgastu giriḥ sūryaprabho mahān
tasya pāde mahaddivyaṃ lohitaṃ nāma tatsaraḥ

47.11

tasmāt puṇyaḥ prabhavati lauhityaḥ sadano mahān
devāraṇyaṃ viśokañca tasya tīre mahattvanaṃ

47.12

tasmin girau nivasati yakṣo maṇidharo vaśī
saumyaiḥ sudhārmikaiścaiva guhyakaiḥ parivāritaḥ

47.13

kailāsāddakṣiṇe pārśve krūrasatvauṣadhaṃ giriṃ
vṛtrakāyāt kilotpannamañjanaṃ trikakunprati

47.14

sarvvadhātumayastatra sumahān vaidyuto giriḥ
tasya pāde saraḥ puṇyaṃ mānasaṃ siddhasevitaṃ

47.15

tasmāt prabhavate puṇyā sarayūlokabhāvanī
tasyāstīre vanaṃ divyaṃ vaibhrājaṃ nāma viśrutaṃ

47.16

kuberānucarastatra praheṣṭatanayo vaśī
brahmapāto nivasati rākṣaso'nantavikramaḥ
antaraukṣacarairghorairyātudhānaśatairvṛtaḥ

47.17

apareṇa tu kailāśānmukhyasatvauṣadhiṃ giriṃ
aruṇaṃ parvataśreṣṭhaṃ raktadhātumayaṃ prati

47.18

bhavasya dayitaḥ śrīmān parvvato meghasannibhaḥ
śātakumbhamayaiḥ śubhaiḥ śilājālaiḥ samāhataḥ

47.18-2

śatasaṃkhyaistāpanīyaiḥ śṛṅgairdivamivolikhan
muñjavān sa mahādivyo durgaśailo himārcitaḥ

47.20

tasmin girau nivasati giriśo dhūmralohitaḥ
tasya pādāt prabhavati śailodaṃ nāma tatsaraḥ

47.21

tasmāt prabhavate divyā śailodā nāma nimnagā
sā cakṣuḥśītayormadhye praviṣṭā lavaṇodadhiṃ

47.22

tasyāstīre vanaṃ divyaṃ viśrutaṃ surabhīti vai
asyottareṇa kailāsācchivasatvauṣadhī giriḥ

47.23

gauro nāma girikhatra haritālamayaḥ śubhaḥ
hiraṇyaśṛṅgaḥ sumahān divyo maṇimayo giriḥ

47.24

tasya pāde mahaddivyaṃ śubhaṃ kāñcanavālukaṃ
ramyaṃ vindusaro nāma yatra yāto bhagīrathaḥ

47.25

gaṅgānimittaṃ rājarṣiruvāsa bahulāḥ samāḥ
divaṃ yāsyanti me pūrve gaṅgātoyapariplutāḥ

47.26

tatra tripathagā devī prathamantu pratiṣṭhitā
somapādaprasūtā sā saptadhā pratipadyate

47.27

yūpā maṇimayāstatra citayaśca hiraṇmayāḥ
tatreṣṭvā tu gataḥ śarvvaṃ śakraḥ sarvaiḥ suraiḥ saha

47.28

divicchāyāpatho yastu śamunakṣatramaṇḍalaṃ
dṛśyate bhāsvaro rātrau devī tripathagā tu sā

47.26-2

antarikṣaṃ divañcaiva bhāvayantī bhuvaṅgatā
bhavottamāṅge patitā saṃruddhā yogamāyayā

47.30

tasyā ye vindavaḥ kecit kruddhāyāḥ patitāḥ kṣitau
kṛtaṃ vindusarastatra tato vindusaraḥ smṛtaṃ

47.31

tato niruddhā devī sā bhavena hyayatā kila
cintayāmāsa manasā śaṅkaraceparṇa prati

47.32

bhittvā viśāmi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaraṃ
jñātvā tasyā abhiprāyaṃ krūraṃ devyā cikīrṣitaṃ

47.33

tirobhāvayituṃ buddhirāsītsaṅgeṣu tāṃ nadīṃ
tasyāvalepaṃ taṃ buddhvā nadyāḥ kruddhastu śaṅkaraḥ
nirudhya tu śirasyenāṃ vegena patitāṃ bhuvi

47.34

etasminneva kāle tu dṛṣṭvā rājānamagrataḥ
dhamanīsantataṃ kṣīṇaṃ kṣudhāparigatendriyaṃ

47.35

anena toṣitaścāhaṃ nadyarthaṃ pūrvameva hi
buddhvāsya varadānantu kopaṃ niyatavāṃstu saḥ

47.36

brahmaṇo hi vacaḥ śrutvā pratijñādhāraṇaṃ prati
tato visarjayāmāsa saṃruddhāṃ svena tejasā
nadīṃ bhagīrathasyārthe tapasogreṇa toṣitaḥ

47.37

tato visarjyamānāyāḥ srotastatsaptatāṅgataṃ
trayaḥ prācīmabhimukhaṃ pratīcīṃ traya eva tu

47.38

nadyāḥ srotastu gaṅgāyāḥ pratyapadyata saptadhā
nalinī hrādinī caiva pāvanī caiva prāggatā

47.38-2

sītā cakṣuśca sindhuśca pratīcīṃ diśamāśritāḥ
saptamī tvanugā tāsāṃ dakṣiṇena bhagīrathī

47.40

tasmādbhāgīrathī yā sā praviṣṭā lavaṇodadhiṃ
saptaitā bhāvayantīha himāhvaṃ varṣameva tu

47.41

prasūtāḥ sapta nadyastāḥ śubhā vindusarodbhavāḥ
nānādeśān bhāvayantyo mlecchaprāyāṃśca sarvaśaḥ

47.42

upagacchanti tāḥ sarvā yato varṣati vāsavaḥ
sirindhrān kuntalāṃścainān varvarānyavasān druhān

47.43

ruṣāṇāṃśca kuṇindāṃśca aṅgalokavarāśca ye
kṛtvā dvidhā sindhumaruṃ sītā'gātpaścimodadhiṃ

47.44

atha cīnamarūṃścaiva naṅgaṇāṃ sarvamūlikān
sādhrāṃstuṣārāṃstampākān pallavān daradān śakān
etān janapadān cakṣuḥ snāvayantī(1) gātodadhiṃ

47.45

daradāṃśca sakāśmīrān gāndhārān varapān hradān
śivapaurānindrahāsān vadātīṃśca visarjayān

47.46

saindhavān randhrakarakān bhramarābhīrarohakān
śunāmukhāṃścorddhamanūn siddhacāraṇasevitān

47.47

gandharvvān kinnarān yakṣān rakṣovidyādharoragān
kalāpagrāmakāṃścaiva pāradān maugagān khasān

47.48

kirātāṃśca pulindāṃśca kurūn sabharatānapi
pañcālakāśimātsyāṃśca magadhāṅgāṃstathaiva ca

47.49

brahmottarāṃśca vaṅgāṃśca tāmaliptāṃstathaiva ca
etān janapadāmāryyān gaṅgā bhāvayate śubhān

47.50

tataḥ pratihatā vindhye praviṣṭā dakṣiṇodadhiṃ
tataścāhlādinī puṇyā prācīnābhimukhī yayau

47.51

plāvayantyupabhogāṃśca niṣādānāñca jātayaḥ
dhīvarānṛṣikāṃścaiva tathā nīlamukhānapi

47.52

keralāṃnuṣṭakarṇāṃśca kirātānapi caiva hi
kālodarān vivarṇāṃśca kumārān svarṇabhūṣitān

47.53

sā maṇḍale samudrasya tirobhūtā'nupūrvataḥ
tatastu pāvanī caiva prācīmeva diśaṅgatā

47.54

apathān bhāvayantīha indradyumnasaropi ca
tathā kharapathāṃścaiva indraśaṅkupathānapi

47.55

madhyenodyānamatkārān kuthaprāvara gān yayau
indradvīpasamudre tu praviṣṭā lavaṇodadhiṃ

47.56

tataśca nalinī cāgāt prācīmāśāṃ javena tu
tomarān bhāvayantīha haṃsamārgānsaṅkahukān (1)

47.57

pūrvvān deśāṃśca sevantī bhittvā sā bahudhā girīn
karṇaprāvaraṇāṃśce va prāpya cāśvamukhānapi

47.58

sikatāparvatamarūn gatvā vidyādharān yayau
nemimaṇḍalakoṭhe tu praviṣṭā sā mahodadhiṃ

47.56-2

tāsāṃ nadyupanadyaśca śataśo'tha sahasraśaḥ
upagacchanti tāḥ sarvvā yato varṣati vāsavaḥ

47.60

vasvokasārāyāstīre tu vārisurabhiviśrute
hariśṛṅge tu vasati vidvān kauberako vaśī

47.61

yakṣopetaḥ sa sumahānmitaujāḥ suvikramaḥ
tatrāgastyaiḥ parivṛto vihadbhirbrahmarākṣasaiḥ
kuberānucarā hote catvārastatsamāḥ smṛtāḥ

47.62

evameva tu vijñeyā ṛddhiḥ parvatavāsināṃ
paraspareṇa dviguṇā dharmataḥ kāmato'rthataḥ

47.63

hemakūṭasya pṛṣṭhe tu sāyanaṃ nāma tatsaraḥ
manasvinī prabhavati tasmājjyotiṣmatī ca sā

47.64

avagāhya hyubhayataḥ samudrau pūrvvapaścimī
saro viṣṇupadaṃ nāma niṣadhe parvvatottame

47.65

tasmāddvayaṃ prabhavati gāndharvī nanvatī ca yā
meroḥ paścāt prabhavati hradaścandraprabho mahān

47.66

tatra jāmbūnadī puṇyā yasyāṃ jāmbūnadaṃ śubhaṃ
payodantu saro nīle suśubhraṃ puṇḍarīkavat

47.67

puṇḍarīkā payodā ca tasmānnadyau vinirgate
śvetāt prabhavate puṇyaṃ sarastūttaramānasaṃ

47.68

jyotsnā ca mṛgakāntā ca tasmādde saṃbabhūvatuḥ
madhumatsaraḥ puṇyañca padmamīnadvijākulaṃ

47.69

kalpavṛkṣasamākīrṇaṃ madhuvatsravataḥ sukhaṃ
rudrakāntamiti khyātaṃ nirmitaṃ tadgavena tu

47.70

anye cāpyatra vikhyātāḥ padmamīnadvijākulāḥ
nāmnā rudrā jayā nāma (1) dvādaśodadhisannibhāḥ

47.71

tebhyaḥ śāntā ca mādhvī ca dve nadyau sambabhūvatuḥ
yāni kiṃpuruṣādyāni teṣu devo na varṣati

47.72

udbhinnānyudakānyatra pravahanti saridvarāḥ
ṛṣabho dundubhiścaiva dhūmraścaiva mahāgiriḥ

47.73

pūrvāyatā mahābhāgā nimnagā lavaṇāmbhasi
candrakaṅkastathā prāṇī mahānagniḥ śiloccayaḥ
udgyātā udīcāntā avagār̤hā mahodadhiṃ

47.74

somakaśca varāhaśca nāradaśca mahīdharaḥ
pratīcīmāyatāste vai praviṣṭā lavaṇodadhiṃ

47.75

cakro balāhakaścaiva mainākaścaiva parvataḥ
āyatāste mahāgailāḥ samudraṃ dakṣiṇaṃ prati
candramainākayormadhye vidiśaṃ dakṣiṇāṃ prati

47.76

tatra saṃvarttako nāma so'gniḥ pivati tajjalaṃ
nāmnā samudrapaḥ śrīmānaurvvaḥ sa vaḍavāmukhaḥ

47.77

dvādaśaite praviṣṭā hi parvvatā lavaṇodadhiṃ
mahendrabhayavitrastāḥ pakṣacchedabhayāttadā
yadataddṛśyate candre śvete kṛṣṇaśaśākṛtiḥ

47.78

bhāratasya tu varṣasya bhedāste nava kīrttitāḥ
ihoditasya dṛśyante tathā'nye'nyatra nodite

47.79

uttarottarameteṣāṃ varṣamṛddiśyate guṇaiḥ
ārogyāyaḥpramāṇābhyāṃ dharmmataḥ kāmato'rthataḥ

47.80

samanvitāni bhūtāni guṇairetaistu bhāgaśaḥ
vasanti nānājātīni teṣu varṣeṣu tāni vai
ityeṣā'dhārayat sarvvaṃ pṛthvī viśvaṃ jagatsthitā

47.80.p1

iti śrīmatsyapurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāma sapta catvāriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (7)