Pramāṇa · Search · About · API

Prakriyapada 50: atha pañcāśo'dhyāyaḥ

Prakriyāpāda 50

Language
Sanskrit

Contents

atha pañcāśo'dhyāyaḥ

50.1

jyotiḥpracāraḥ
sūta uvāca| adhaḥpramāṇamūrddhañca vakṣya̍mānaṃ nibodhata
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamaṃ
anantadhātavo hyete vyāpakāstu prakīrttitāḥ

50.2

jananī sarvvabhūtānāṃ sarvvabhūtadharā dharā
nānājanapadākīrṇā nānādhiṣṭhānapattanā

50.3

nānānadanadīśailā naikajātisamākulā
anantā gīyate devī pṛthivī bahuvistarā

50.4

nadīnadasamudrasthāstathā kṣudrāśrayāḥ sthitāḥ
parvvatākāgrasaṃsthāśca antarbhūmigatāśca yāḥ

50.5

āpo'nantāśca vijñeyāstathāgniḥ sarvvalaukikaḥ
anantaḥ paṭhyate caiva (1) vyāpakaḥ sarvvasambhavaḥ

50.6

tathākāśamamālambaṃ ramyaṃ nānāśrayaṃ smṛtaṃ
anantaṃ prathitaṃ sarvaṃ vāyuścākāśasambhavaḥ

50.7

āpaḥ pṛthivyāmudake pṛthivī copari sthitā
ākāśañcāparamadhaḥ punarbhūmiḥ punarjalaṃ

50.8

evamantamantasya bhautikasya na vidyate
purā surairabhihitaṃ niścitantu nibodhata

50.9

bhūmirjalamayākāśamiti jñeyā paramparā
sthitireṣā tu vijñeyā saptame'smin rasātale

50.10

daśayocanasāhasramekabhaumaṃ rasātalam
saudhubhiḥ parivikhyātamekaikaṃ bahuvistaraṃ

50.11

pratharāmatalañcaiva (1) sutalantu tataḥ paraṃ
tataḥ parataraṃ vidyādvitalaṃ bahuvistaraṃ

50.12

tato gabhastalaṃ nāma parataśca mahātalaṃ
śrītalañca tataḥ prāhuḥ pātāla saptamaṃ smṛtaṃ

50.13

kṛṣṇabhaumañca prathamaṃ bhūmibhāgañca kīrttitaṃ
pāṇḍubhāmaṃ dvitīyantu tṛtīyaṃ raktamṛttikaṃ

50.14

pītabhaumañcaturthantu pañcamaṃ śarkarātalaṃ
ṣaṣṭhaṃ śilāmayañcaiva sauvarṇaṃ saptamantalaṃ

50.15

prathame tu tale khyātamasurendrasya mandiraṃ
namucerindraśatrośca mahānādasya cālayaṃ

50.16

purañca śaṅkukarṇasya kabandhasya ca mandiraṃ
niṣkulādasya ca puraṃ prakṛṣṭajanasaṅkulaṃ

50.17

rākṣasasya ca bhīmasya śūladantasya cālayaṃ
lohitākṣakaliṅgānāṃ (2) nagaraṃ śvāpadasya tu

50.18

dhanañjayasya ca puraṃ māhendrasya mahātmanaḥ
kāliyasya ca nāgasya nagaraṃ kalasasya ca

50.16-2

evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasāṃ
tale jñeyāni prathame kṛṣṇabhaume na saṃśayaḥ

50.20

dvitīye'pi tale viprā daityendrasya surakṣasaḥ
mahājambhasya ca tathā nagaraṃ pramathasya tu

50.21

hayagrīvasya kṛṣṇasya nikumbhasya ca mandiraṃ
śaṅkhākhyeṣyasya ca puraṃ nagaraṃ gomukhasya ca

50.22

rākṣasasya ca nīlasya meghasya kathanasya ca
purañca kurupādasya mahīghoṣasya cālayaṃ

50.23

kambalasya ca nāgasya puramaśvatarasya ca
kadruputrasya ca puraṃ takṣakasya mahātmanaḥ

50.24

evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasāṃ
dvitīye'smin tale viprāḥ pāṇḍubhaume na saṃśayaḥ

50.25

tṛtīye tu tale khyātaṃ prahlādasya mahātmanaḥ
anuhlādasya ca puraṃ daityendrasya mahātmanaḥ

50.26

tārakākhyasya ca puraṃ purandrigirasastathā
śiśumārasya ca puraṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulaṃ

50.27

cyavanasya ca vijñeyaṃ rākṣasasya ca mandiraṃ
rākṣasendrasya ca puraṃ kumbhilasya kharasya ca

50.28

virādhasya (1) ca krūrasya puramulkāmukhasya ca
hemakasya ca nāgasya tathā pāṇḍurakasya ca

50.29

maṇimantasya ca puraṃ kapilasya ca mandiraṃ
nandasya coragapaterviśālasya ca mandiraṃ

50.30

evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasāṃ
tṛtīye'smiṃstale viprāḥ pītabhaume na saṃśayaḥ

50.31

caturthe daityasiṃhasya kālanemermahātmanaḥ
gajakarṇasya ca puraṃ nagaraṃ kuñjarasya ca

50.32

rākṣasendrasya ca puraṃ sumālerbahuvistaraṃ
muñjasya lokanāthasya vṛkavaktrasya cālayaṃ

50.33

bahuyojanasāhasraṃ bahupakṣisamākulaṃ
nagaraṃ vainateyasya caturthe'smin rasātale

50.34

pañcame śarkarābhaume bahuyojanavistṛte
virocanasya nagaraṃ daityasiṃhasya dhīmataḥ

50.35

vaidūryasyāgnijihvasya hiraṇyākṣasya cālayaṃ
purañca vidyujjihvasya rākṣasasya ca dhīmataḥ

50.36

mahāmeghasya ca puraṃ rākṣasendrasya śālinaḥ
kambhārasya ca nāgasya svastikasya jayasya ca

50.37

evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasāṃ
pañcamepi tathā jñeyaṃ śarkarānilaye sadā

50.38

ṣaṣṭhe tale daityapateḥ kesarernagarīttamaṃ
suparvvaṇaḥ sulomnaśca nagaraṃ mahiṣasya ca
rākṣasendrasya ca puramutkrośasya mahātmanaḥ

50.39

tatrāste surasāputraḥ śataśīrṣo mudā yutaḥ
kaśyapasya sutaḥ śrīmān vāsukirnāma nāgarāṭ

50.40

evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasāṃ
ṣaṣṭhe tale'smin vikhyāte śilābhaume rasātale

50.41

saptame tu tale jñeyaṃ pātāle sarvvapaścime
puraṃ baleḥ pramuditaṃ naranārīsamākulaṃ

50.42

asurāśīviṣaiḥ pūrṇamuṣṭṛtairddevaśatrubhiḥ
mucukundasya daityasya tatra vai nagaraṃ mahat

50.43

anekairditipūtrāṇāṃ samudīrṇairmahāpuraiḥ
tathaiva nāganagarairṛḍḍimadbhiḥ sahasraśaḥ

50.44

daityānāṃ dānavānāñca samudīrṇairmahāpuraiḥ
udīrṇairākṣasāvāsairanekaiśca samākulaṃ

50.45

pātālānte ca viprendrā vistīrṇe bahuyojane
āste raktāravindākṣo mahātmā hyajarāmaraḥ

50.46

dhautaśaṅkhodakhapurnīlavāsā mahābhujaḥ
viśālabhogo dyutimāṃścitramālādharo balī

50.47

rukmaśṛṅgāvadātena dīptāsyena virājatā
prabhurmukhasahasreṇa śobhate vai sa kuṇḍalī

50.48

sa jihvāmālayā deṣo lolajvālānalārcciṣā
jvālāmālāparikṣiptaḥ kailāsa iva lakṣyate

50.46-2

sa tu netrasahasreṇa dviguṇena virājatā
bālasūryyābhitāmreṇa śobhate snigdhamaṇḍalaḥ

50.50

tasya kundenduvarṇasya akṣamālā virājate
taruṇādityamāleva śveteparvvatamūrddhani

50.51

jaṭākarālo dyutimān lakṣyate śayanāsane
vistīrṇā iva medinyāṃ sahasraśikharo giriḥ

50.52

mahābhogairmahābhāgairmahānāgairmahābalaiḥ
upāsyate mahātejā mahānāgapatiḥ svayaṃ

50.53

sa rājā sarvvanāgānāṃ śeṣo nāma mahādyutiḥ
sā vaiṣṇavī hyahitanurmmaryyādāyāṃ vyavasthitā

50.54

saptaivaite kathitā vyaṣahārthyā rasātalāḥ
daivāsuramahānāgarākṣasādhyuṣitāḥ sadā

50.55

ataḥparamanālokyamagamyaṃ siddhasādhubhiḥ
devānāmapyaviditaṃ vyavahāravivarjjitaṃ

50.56

pṛthivyambhobuvāyūnāṃ nabhasaśca dvijottamāḥ
mahattvamevarṣibhirvvarṇyate nātra saṃśayaḥ

50.57

ata ūrddhaṃ pravakṣyāmi sūryyācandramasorgatiṃ
sūryyācandramasāvetau bhramantau yāvadeva tu
prakāśataḥ svabhābhistau maṇḍalābhyāṃ samāsthitau

50.58

saptānāñca samudrāṇāṃ dvīpānāntu sa vistaraḥ
vistarādvai pṛthivyāstu bhavedantāva bāhyataḥ

50.56-2

paryyāsaparimāṇantu candrādityau prakāśataḥ
paryyāsaparimāṇena bhūmestulyaṃ divaṃ smṛtaṃ

50.60

avati trīnimān lokān yasmāt sūryyaḥ paribhraman
avadhātuḥ prakāśākhyo hyavanātsa raviḥ smṛtaḥ

50.61

ataḥparaṃ pravakṣyāmi pramāṇaṃ candrasūryyayoḥ
mahitatvānmahīśabdo hyasmin varṣe nipātyate

50.62

asya bhāratavarṣasya viṣkambhantu suvistaraṃ
maṇḍalaṃ bhāskarasyātha yojanānāṃ nibodhata

50.63

navayojanasāhasro vistāro bhāskarasya tu
vistārāttriguṇaścāsya pariṇāho'tha maṇḍalaṃ
viṣkambho maṇḍalasyaiva bhāskarādviguṇaḥ śaśī

50.64

ataḥ pṛthivyāṃ vakṣyāmi pramāṇaṃ yojanaiḥ saha
saptadvīpasamudrāyā vistāro maṇḍalañca yat

50.65

ityetadiha saṃkhyātaṃ purāṇaṃ parimāṇataḥ
tadvakṣyāmi prasaṃkhyāya sāmpratairabhimānibhiḥ

50.66

abhimānivyatītā ye tulyāste sāmpratairiha
devā ye vai hyatītāste rūpairnāmabhireva ca

50.67

tasmāttu sāmpratairdevairvvakṣyāmi vasudhāextlaṃ
divastu sanniveśo vai sāmprataireva kṛtsnaśaḥ

50.68

śatārddhakoṭivistārā pṛthivī kṛtsnataḥ smṛtā
tasyā vādhapramāṇena merorvvai caturantaraṃ

50.69

pṛthivyā bādhavistāro yojanāgrātprakīrttitaḥ
merumadhyāt pratidiśaṃ koṭirekādaśa smṛtāḥ

50.70

tathā śatasahasrāṇi ekonanavatiḥ punaḥ
pañcāśacca sahasrāṇi pṛthivyā bādhavistaraḥ

50.71

pṛthivyā vistaraṃ kṛtsnaṃ yojanaistannibodhata
tisraḥ koṭyastu vistāraḥ saṃkhyātaḥ sa caturddigaṃ

50.72

tathā śatasahasrāṇāmekonāśītirucyate
saptadvīpasamudrāyāḥ pṛthivyāstveṣa vistaraḥ

50.73

vistārāttriguṇaścaiva pṛthivyantasya maṇḍalaṃ
gaṇitaṃ yojanāgrantu koṭyastvekādaśa smṛtāḥ

50.73.p1

tathā śatasahasrantu saptatriṃśādhikāni tu

50.73.p2

ityetadvai prasaṃkhyātaṃ pṛthivyantasya maṇḍalaṃ || 74

Linked texts (4)