Pramāṇa · Search · About · API

Prakriyapada 7: atha saptamo'dhyāyaḥ

Prakriyāpāda 7

Language
Sanskrit

Contents

atha saptamo'dhyāyaḥ

7.p1

samāptaḥ prakriyāpādaḥ

7.1

pratisandhikīrttanaṃ
ityeṣa prathamaḥ pādaḥ prakriyārthaḥ prakīrttitaḥ
śrutvā tu saṃhṛṣṭamanāḥ kāśyapeyaḥ sanātanaḥ

7.2

sambodh‍ya sūtaṃ vacasā papracchāyottarāṃ kathāṃ
ataḥprabhṛti kalpajña pratisandhiṃ pracakṣva naḥ

7.3

samatītasya kalpasya varttamānasya cobhayoḥ
kalpayorantaraṃ yacca pratisandhiścaryastayoḥ
etadveditumicchāmaḥ atyantakuśalo'hyasi

7.4

lomaharṣaṇa uvāca| atra'vo'haṃ pravakṣyāmi pratisandhiśca yastayoḥ
samatītasya kalpasya varttamānasya cobhayoḥ

7.5

manvantarāṇi kalpeṣu yeṣu yāni ca suvratāḥ
yaścāyaṃ varttate kalpo vārāhaḥ sāmprataḥ śubhaḥ

7.6

asmāt kalpācca yaḥ kalpaḥ pūrvvo'tītaḥ sanātanaḥ
tasya cāsya ca kalpasya madhyāvasthāṃnibodhata

7.7

pratyāhṛte pūrvvakalpe pratisandhiśca tatra vai
anyaḥ pravarttate kalpo janāllokāt punaḥ punaḥ

7.8

vyucchinnāt pratisandhestu kalpāt kalpaḥ parasparaṃ
vyucchidyante kriyāḥ sarvvvāḥ kalpānte sarvvaśastadā
tasmāt kalpātta kalpasya pratisandhirnigadyate

7.6-2

manvantarayugākhyānāmapyucchinnāśca sandhayaḥ
parasparaḥ pravarttante manvantarayugaiḥ saha

7.10

uktā ye prakriyārthena pūrvvakalpāḥ samāsataḥ
teṣāṃ parārdhakalpānāṃ pūrvo hyāsāttu yaḥ paraḥ
āsīt kalpo vyatīto vai parārḍena parastu saḥ

7.11

anye bhaviṣyā ye kalpā aparārddhādguṇīkṛtāḥ
prathamaḥ sāmprataste ṣāṃ kalpo'yaṃ varttate dvijāḥ

7.12

yasmin pūrvvaḥ parārddhe tu dvitīye para ucyate
etāvān sthitikālaśca pratyāhārastataḥ smṛtaḥ

7.13

asmāt kalpāttu yaḥ pūrvvaṃ kalpo'tītaḥ sanātanaḥ
caturyugasahasrānte ahomanvantaraiḥ purā

7.14

kṣīṇe kalpe tadā tasmin dāhakāle hyupasthite
tasmin kalpe tadā devā āsanvaimānikāstu ye

7.15

nakṣatragrahacārāstu candrasūryyagrahāśca ye
aṣṭāviṃśatirevaitāḥ koṭyastu sukṛtātmanāṃ

7.16

manvantare tathaikasmin caturddaśasu vai tathā
trīṇi koṭiśatānyāsan koṭyo dvinavatistathā
aṣṭādhikāḥ saptaśatāḥ sahasrāṇāṃ smṛtāḥ purā

7.17

vaimānikānāṃ devānāṃ kalpe'tīte tu ye'bhavan
ekaikasmiṃstu kalpe vai devā vaimānikāḥ smṛtāḥ

7.18

atha manvantareṣvāsaṃścaturddaśasu vai divi
devāśca pitaraścaiva munayo manavastathā

7.18-2

teṣāmanucarā ye ca manuputrāstathaiva ca
varṇyāyamibhirīḍāñca tasmin kāle tu ye surāḥ
manvantareṣu ye hyāsan devaloke divaukasaḥ

7.20

te taiḥ saṃyojakaiḥ sārddhaṃ prāpte saṅkalpane tathā
tulyaniṣṭhāstu te sarvve prāpte hyābhūtasaṃplave

7.21

tataste vaśyabhāvitvādṛbuddhā paryāyamātmanaḥ
trailokyavāsino devāstasmin prāpte hyupaplave

7.22

tenotsukyaviṣādena tyaktā sthānāni bhāvataḥ
maharlokāya saṃvignāstataste dadhire matiṃ

7.23

te yuktā upapadyante mahasi svaiḥ śarīrakaiḥ
viśuddhibahulāḥ sarvve mānasīṃ siddhimāsthitāḥ

7.24

taiḥ kalpavāsibhiḥ sārddhaṃ mahānāsāditastu yaiḥ
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaistathaktaiścāparairjjanaiḥ

7.25

matvā tu te maharlokaṃ devasaṅghāścatuddyaṃ
tataste janalokāya sodvegā dadhire matiṃ

7.26

viśuddhibahulāḥ sarvve mānasīṃ siddhimāsthitāḥ
taiḥ kalpavāsibhiḥ sārddhaṃ mahānāsāditastu yaiḥ

7.27

daśakatva ivāṅṛtya tasmādgacchanti svastapaḥ
tatra kalpān daśa sthitvā satyaṃ gacchanti vai punaḥ
etena kramayogena yānti kalpanivāsinaḥ

7.28

evaṃ devayugānāntu sahasrāṇi parasparāt
gatāni brahmalokaṃ vai aparāvarttinī gatiṃ

7.29

ādhipatyaṃ vinā te vai aiśvaryyeṇa tu tatsamāḥ
bhavanti brahmaṇasta tyā rūpeṇa viṣayeṇa ca

7.30

tatra te hyavatiṣṭhanti prītiyuktāḥ prasaṅgatyāt
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya mucyante brahmaṇā saha

7.31

avaśyambhāvinā'rthena prākṛtenaiva te svayaṃ
nānātvenābhisambaddhāstadā tatkālabhāvinaḥ

7.32

svarūpato buddhipūrvaṃ yathā bhavati jāgrataḥ
tatkālabhāvi teṣāntu tathā jñānaṃ pravarttate

7.33

pratyāhāre tu bhedānāṃ yeṣāṃ niṣṭhābhisaṃkṣaṇāṃ
taiḥ sārddhaṃ pratisṛjyante kāryāṇi karaṇāni ca

7.34

nānātvadarśanātteṣāṃ brahmalokanivāsināṃ
vinaṣṭasvādhikārāṇāṃ svena dharmeṇa tiṣṭhatāṃ

7.35

te tulyalakṣaṇāḥ siddhāḥ śuddhātmāno nirañjanāḥ
prakṛtau kāraṇātītāḥ svātmanyeva vyavasthitāḥ

7.36

prakhyāpayitvā (1) hyātmānaṃ prakṛtisteṣu sarvvaśaḥ
puruṣāvyavahṛtatvena pratītā na pravarttate

7.37

pravarttate punaḥ sarge teṣāṃ vā kāraṇaṃ punaḥ
saṃyoge prākṛte teṣāṃ yuktānāṃ tattvadarśināṃ

7.38

atrāpavargiṇāṃ teṣāmapunarmārgagāmināṃ
abhāvaḥ punarutpattau śāntānāmarciṣāmiva

7.39

tatasteṣu gateṣūrddhaṃ trailokyatvāsumahātmasu
taiḥ sārddhaṃ ye maharlokāttadā nāsāditā janāḥ
tacchiṣṭāsteha tiṣṭhanti kalpādehamupāsate

7.40

gandharvādyāḥ piśācāntā mānuṣā brāhmaṇādayaḥ
paśavaḥ pakṣiṇaścaiva sthāvarāḥ sasarīsṛpāḥ

7.41

tiṣṭhatsu teṣu tatkālaṃ pṛthivītalavāsiṣu
sahasraṃ yattu raśmīnāṃ sūryyasyeha vibhāsate
te saptadaśmayo bhūtvā hyekaiko jāyate raviḥ

7.42

krameṇottiṣṭhamānāste caun lokān pradahantyuta
jaṅgamaṃ sthāvarañcaiva nadīḥ sarvvāśca parvvatān
pūrvaṃ śuṣkā hyanāvṛṣṭyā sūryyaistaiśca pradhūpitāḥ

7.43

tadā te viviśuḥ sarvve nirdagdhāḥ sūryyaraśmibhiḥ
jaṅgamāḥ sthāvarāḥ sarvve dharmmādharmmātmakāstu vai

7.44

dagdhadehāstataste vai gatāḥ pāpayugātyaye
yonyā tayā hyanirmuktāḥ śubhapāpānubandhayā

7.45

tataste hyupapadyante tulyarūpā jane janāḥ
viśuddhibahulāḥ sarvve mānasīṃ siddhimāsthitāḥ

7.46

uṣitvā rajanīṃ tatra brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ
punaḥ sarge bhavantīha brahmaṇo mānasīprajāḥ

7.47

tatasteṣu pravṛtteṣu jane trailokyavāsiṣu
nirdagdheṣu ca lokeṣu teṣu sūryaistu saptabhiḥ
dṛṣṭvā kṣitau plāvitāyāṃ viśīrṇeṣvapi layeṣu ca

7.48

samudrāścaiva meghāśca āpaḥ sarvvāśca pārthivāḥ
vrajantyekārṇavatvaṃ hi salilākhyāstadāśritāḥ

7.49

ogatāgatikaṃ tadvai yadā tu salilaṃ bahu
saṃcchādyemāṃ sthitāṃ bhūmimarṇavākhyā tadā ca sā

7.50

ābhāti yasmānnābhānti bhāsanto vyāptidīptiṣu
sarvvataḥ samanuplāvaya tāsāmbho vibhāvyate

7.51

tadambhastanute yasmāt sarvvāṃ pṛthvīṃ samantataḥ
dhātū ṃstanoti vistāre tenāmbhāstanavaḥ smṛtāḥ

7.52

aramityeṣa śīghrantu nipātaḥ kavibhiḥ smṛtaḥ
ekārṇave bhavantyāpo na śīghrāstena te narāḥ

7.53

tasmin yugasahasrānte saṃsthite brahmaṇo'hani
rajanyāṃ varttamānāyāntāvattatsalilātmanā

7.54

tatastu salile tasminnaṣṭe'gnau pṛthivītale
praśāntavāte'ndhakāre nirāloke samantataḥ

7.55

yenaivādhiṣṭhitaṃ hyetad brahmā sa puruṣaḥ prabhuḥ
vibhāgamasya lokasya punarvvai kattumicchati

7.56

ekārṇave tadā tasminnaṣṭe sthāvarajaṅgame
tadā sa bhavati brahmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt

7.57

sahasraśīrṣā puruṣo rukmavarṇo hyatīndriyaḥ
brahmā nārāyaṇākhyastu suṣvāpa salile tadā

7.58

sattvādrekāt prabuddhastu śūnyaṃ lokamavekṣya ca
imañcodāharantyatra śloka nārāyaṇaṃ prati

7.59

āpo nārākhyāstanava ityapānnāma śuśrumaḥ
āpūrryya nābhiṃ tatrāste tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

7.60

sahasraśīrṣāḥ sumanāḥ sahasrapāt
sahasravattvarvvadanaḥ sahasrabhuk
sahasrabāhuḥ prathamaḥ prajāpatistayopathe yaḥ puruṣo nirucyate

7.61

ādityavarṇo bhuvanasya goptāeko hyapūrvvaḥ prathamamturāṣāṭ |'
hiraṇyagarbhaḥ puruṣo mahātmā
sa paṭhyate vai tamasaḥ parastāt

7.62

kalpādau rajasodrikto brahmā bhūtvā'sṛjat prajāḥ
kalpānte tamasodrikto kālo bhūtvā'grasat punaḥ

7.63

sa vai nārāyaṇāravyastu sattvodrikto'rṇave svapan
tridhā vibhajya cātmānaṃ trailokye samavarttata

7.64

sṛjate grasate caiva vīkṣate ca tribhistu tān
ekārṇave tadā loke naṣṭe sthāvarajaṅgame

7.65

caturyugasahasrānte sarvvataḥ salilāhate
brahmā nārāyaṇākhyastu aprakāśārṇave svapan

7.66

caturvidhāḥ prajā grasvā brāhmayāṃ rātryāṃ mahārṇave
paśyanti taṃ maharlokāt suptaṃ kālaṃ maharṣayaḥ

7.67

bhṛgvādayo yathā sapta kalpe hyasmin maharṣayaḥ
tato vivarttamānaistairmahān parigataḥ paraḥ

7.68

gatyarthāt ṛṣayo dhātornāmanirvvittirāditaḥ
tasmādṛṣiparatvena mahāṃstasmānmaharṣayaḥ

7.66-2

maharlokasthitairdṛṣṭaḥ kālaḥ suptastadā ca taiḥ
satyādyā sapta ye hyāsan kalpe'tīte maharṣayaḥ

7.70

evaṃ brāhmīṣu rātrīṣu vyatītāsu sahasraśaḥ
dṛṣṭavantastathā hyanye suptaṃ kālaṃ maharṣayaḥ

7.71

kalpādyādau tu bahuśo yajñāt saṃsthāścatasṛṇa
kalpayāmāsa vai brahmā tasmātkālo nirucyate

7.72

sa sraṣṭā sarvvabhūtānāṃ kalpādiṣu punaḥ punaḥ
vyaktā'vyakto mahādevastasya sarvvamidaṃ jagat

7.73

ityeṣa pratisandhivvaḥ kīrttitaḥ kalpayorhra yoḥ
sāmpratātautayormmadhye prāgavasthā bamūva yā

7.74

kīrttitā tu samāsena kalpe kalpe yathā tatha, :
sāmpratante pravakṣyāmi kalpametaṃ nibodhata

7.74.p1

iti śrīmaddāpurāṇe vāyuprokte pratisandhikīrttanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ

Linked texts (4)