Pramāṇa · Search · About · API

Pretakalpa 16

Pretakalpa 16

Language
Sanskrit

16.1

garuḍauvāca || śrutāmayādayāsindhohyajñānājjajīvasaṃsṛtiḥ||adhunāśrotumicchāmimokṣopāyaṃsanātanam

16.2

bhagavandevadeveśaśaraṇāgatavatsalaḥ || asāre
ghorasaṃsāresarvaduḥkhamalīmase

16.3

nānāvidhaśarīrasthāhyanantājīvarāśayaḥ || jāyantecamriyantecateṣāma
ntonnavidyate

16.4

sadāduḥkhāturāevanasukhīvidyate kvacit || kenopāyenamokṣeśamucyantevadameprabho

16.5

śrībhagavānuvāca || śṛṇutākṣyaṃ pravakṣyāmiyanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi|| yasya śravaṇamātreṇasaṃsārānmucyate naraḥ

16.6

astidevaḥparabrahmasvarūpīniṣkalaḥśivaḥ || sarvajñaḥ sarvakartācasarveśonirmalo'dvayaḥ

16.7

svayaṃjyotiranā
dyantonirvikāraḥ parātparaḥ || nirguṇaḥ saccidānandastadaṃśājīvasaṃjñakāḥ

16.8

anādyavidyopahatāyathāgnau visphu
liṅgakāḥ || dehādyupādhisaṃbhinnāstekarmabhiranādibhiḥ

16.9

sukhaduḥkhapradaiḥpuṇyapāparūpairniyantritāḥ || tatta
jjātiyutaṃdehamāyurbhogaṃcakarmajam

16.10

pratijanmaprapadyanteteṣāmapiparaṃpunaḥ || sasūkṣmaliṃgaśarīramāmo
kṣādakṣaraṃkhaga

16.11

sthāvarāḥkṛmayaścājāḥ pakṣiṇaḥ paśavo narā || dhārmikāstridaśāstadvanmokṣiṇaścayathākramam

16.12

catu
rvidhaśarīrāṇidhṛtvāmuktvāsahasraśaḥ || sukṛtānmānavobhūtvājñānīcenmokṣamāpnuyāt

16.13

caturaśītilakṣe
ṣuśarīreṣuśarīriṇām || namānuṣaṃvinānyatratattvajñānaṃtulabhyate

16.14

atrajanmasahasrāṇāṃsahasrairapikoṭibhiḥ
kadācillabhatejanturmānuṣyaṃpuṇyasañcayāt

16.15

sopānabhūtaṃmokṣasyamānuṣyaṃprāpyadurlabham || yastārayati
nātmānaṃtasmātpāpataronrakaḥ

16.16

naraḥ prāpyottaraṃjanmalabdhvācendriyasauṣṭhavam || navettyātmahitaṃyastusabha
vedbrahmaghātakaḥ

16.17

vinādehenakasyāpipuruṣārthonavidyate || tasmāddehaṃdhanarakṣetpuṇyakarmāṇisādhayet

16.18

rakṣyetasarvadātmā
namātmāsarvasyabhājanam || rakṣaṇeyatnamātiṣṭhejjīvanbhadrāṇipaśyati

16.19

punargrāmaḥ punaḥ kṣetraṃ punarviṃttaṃpuna
rgṛham || punaḥ śubhāśubhaṃkarmanaśarīraṃpunaḥ punaḥ

16.20

śarīrarakṣaṇopāyāḥ kriyantesarvadābudhaiḥ || necchanticapuna
styāgamapikuṣṭhādirogiṇaḥ

16.21

tadgopitaṃsyāddharmārthadharmojñānārthamevaca || jñānaṃtudhyānayogārthamacirātpravi
mucyate

16.22

ātmaivayadinātmānamahitebhyonivārayet|| konyohitakarastasmādātmānaṃkārayiṣyati

16.23

ihaivanarakavyādheścikitsāṃnakarotiyaḥ || gatvānirauṣadhaṃdeśaṃvyādhisthaḥ kiṃkariṣyati

16.24

vyāghrīvāste
jarācāyuryātibhinnaghaṭāmbuvat || nighnantaripuvadrogāstasmācchreyaḥ samabhyaset

16.25

yāvannāśrayateduḥ
khaṃyāvannāyānticāpadaḥ || yāvannendriyavaikalyaṃtāvacchreyaḥsamabhyaset

16.26

yāvattiṣṭhatidehoyaṃtāvattattvaṃ
samabhyaset||sandīptakoṇabhavanekūpaṃkhanatidurmatiḥ

16.27

kālonajñāyatenānākāryaiḥ saṃsārasambhavaiḥ|| sukhaṃduḥ
khaṃjanohaṃtanavettihitamātmanaḥ

16.28

jātānārtānmṛtānāpadgrastāndṛṣṭvācaduḥkhitān|| lokomohasurāṃpī
tvānabibhetikadācana

16.29

sampadaḥsvapnasaṃkāśā yauvanaṃkusumopamam || taḍiccapalamāyuṣyaṃkasyasyājjānatodhṛtiḥ

16.30

śataṃjīvita
matyalpaṃnidrālasyaistadardhakam || bālyarogajarāduḥkhairalpaṃtadapiniṣphalam

16.31

prārabdhavyenirudyogo
jāgartavyeprasuptakaḥ || viśvastavyobhayasthānehānaraḥ konahanyate

16.32

toyaphenasamaṃdehejīvenākramyasaṃ
sthite || anityapriyasaṃvāsekathaṃtiṣṭhatinirbhayaḥ

16.33

ahitehitasaṃjñaḥ syādadhruvedhruvasaṃjñakaḥ || anarthe
cārthavijñānaḥ svamarthayonavettisaḥ

16.34

paśyannapipraskhalatiśṛṇvannapinabudhyati || paṭhannapinajānātidevamāyāvimohitaḥ

16.35

tannimajjajjaga
didaṃgaṃbhīrekālasāgare || mṛtyurogajarāgrāhairnakaścidapibudhyate

16.36

pratikṣaṇamayaṃkālaḥ kṣīyamāṇonala
kṣyate || āmakumbhaivāmbhaḥsthoviśīrṇainavibhāvyate

16.37

yujyateveṣṭanavāyorākāśasyacakhaṇḍanam||gra
thanaṃcataraṅgāṇāmāsthānāyuṣiyujyate

16.38

pṛthivīdahyateyenameruścāpiviśīryate || śuṣyatesāgarajalaṃśarīra
syacakākathā

16.39

apatyaṃmekalatraṃmedhanaṃmebāndhavāścame || jalpantamitimartyājaṃhantikālvṛkobalāt

16.40

idaṃkṛtamidaṃkā
ryamidamanyatkṛtākṛtam || evamīhāsamāyuktaṃkṛtāntaḥ kurutevaśam

16.41

śvaḥkāryamadyakurvītapūrvāhnecāparā
hnikam || nahimṛtyuḥpratīkṣetakṛtaṃvāpyathavākṛtam

16.42

jarādarśitapanthānaṃpracaṇḍaṃvyādhisainikam || mṛtyu
śatrumadhiṣṭhosistrātāraṃkiṃnapaśyasi

16.44

tṛṣṇāsūcīvinirbhinnāṃsiktaṃviṣayasarpiṣā || rāgadveṣānalepakvaṃmṛ
tyuraśnātimānavam||43||bālāṃścayauvanasthāṃścavṛddhāngarbhagatānapi||sarvānāviśatemṛtyurevaṃbhūtamidaṃjagat

16.45

svadehamapijīvoyaṃmuktvā yāti yamālayam || strīmātṛpitṛputrādisaṃbandhaḥ kenahetunā

16.46

duḥkhamūlaṃhisaṃ
sāraḥ sa yasyāsti sa duḥkhitaḥ || tasyatyāgaḥkṛtoyenasasukhīnāparaḥ kvacit

16.47

prabhavaṃsarvaduḥkhānāṃmā
layaṃsakalāpadām || āśrayaṃsarvapāpānāṃsaṃsāraṃvarjayetkṣaṇāt

16.48

lohadārumayaiḥ pāśaiḥ pumānbaddhovimu
cyate || putradāramayaiḥ pāśairmucyatenakadācana

16.49

yāvataḥkurutejantuḥsaṃbandhānmānasaḥ priyān || tāva
ntosyanikhanyantehṛdaye śoka śaṅkavaḥ

16.50

vañcitāśeṣavittaistairnityaṃ lokovināśitaḥ || hāhantaviṣayāhārai
rdehasthendriyataskaraiḥ

16.51

māṃsalubdhoyathāmatsyolohaśaṃkuṃnapaśyati || sukhalubdhastathādehīyamabādhāṃnapaśyati

16.52

hitāhitenajāna
nto nityamunmārgagāminaḥ || kukṣipūraṇaniṣṭhāyetenarānārakāḥ khaga

16.53

nidrādimaithunāhārāḥ sarveṣāṃprā
ṇināṃsamāḥ || jñānavānmānavaḥ prokto jñānahīnaḥpaśuḥ smṛtaḥ

16.54

prabhāte malamūtrābhyāṃkṣuttṛḍbhyāṃmadhyega
ravau || rātrau madananidrābhyāṃ bādhyantemūḍhamānavāḥ

16.55

svadehadhanadārādiniratāḥ sarvajantavaḥ || jāyanteca
mriyantecahāhantā'jñānamohitāḥ

16.56

tasmātsaṅgaḥ sadātyājyaḥ sarvastyaktuṃnaśakyate || mahadbhiḥ sahaka
rttavyaḥ santa saṅgasyabheṣajam

16.57

satsaṅgaścavivekaścanirmalaṃnayanadvayam || yasyanāstinaraḥso'ndhaḥ kathaṃnasyādamārgagaḥ

16.58

svasvavarṇāśra
mācāraniratāḥ sarvamānavāḥ || najānantiparaṃdharmaṃvṛthānaśyantidāmbhikāḥ

16.59

kriyāyāsaparāḥkecidvrata
caryādisaṃyutāḥ || ajñānasaṃvṛtātmānaḥsaṃcarantipratārakāḥ

16.60

nāmamātreṇasantuṣṭāḥkarmakāṇḍaratānarāḥ
mantroccāraṇahomādyairbhramitāḥ kratuvistaraiḥ

16.61

ekabhuktopavāsādyairniyamaḥkāyaśoṣaṇaiḥ||mūḍhāḥparokṣami
cchantimamamāyāvimohitāḥ

16.62

dehadaṇḍanamātreṇakāmuktiravivekinām || valmīkatāḍanādevamṛtaḥ
kutramahoragaḥ

16.63

jaṭābhārajinairyuktādāmbhikāveṣadhāriṇaḥ||bhramantijñānivallokebhrāmayantijanānapi

16.64

saṃsārajasukhā
saktaṃbrahmajño'smītivādinam||karmabrahmobhayabhraṣṭaṃtyajedantyajaṃyathā

16.65

gṛhāraṇyasamālokevratavrīḍādi
gambarāḥ || carantigardabhādyāścaviraktāstebhavantikim

16.66

mṛdbhasmoddhūlanādevamuktāḥsyuryadimānavāḥ||mṛdbha
smavāsīnityaṃśvāsakimuktobhaviṣyati

16.67

tṛṇaparṇodakāhārāḥsatataṃvanavāsinaḥ || jambūkākhumṛgā
dyāścatāpasāstebhavantikim

16.68

ājanmamaraṇāntaṃcagaṅgāditaṭinīsthitāḥ||maṇḍūkamatsyapramukhāgro
ginastebhavantikim

16.70

pārāvatāḥ śilāhārāḥ kadācidapicātakāḥ || napibantimahītoyaṃvratinastebhavaṃtikim||69||tasmādityā
dikaṃkarmalokaraṃjanakārakam||mokṣasyakāraṇaṃ sākṣāttattvajñānaṃkhageśvara

16.71

ṣaḍdarśanamahākūpe patitāḥ pa
śavaḥ khaga || paramārthanajānantipaśupaśaniyantritāḥ

16.72

vedaśāstrārṇaveghore ūhyamānāitastataḥ || ṣaḍūrmi
nigrahagrastāstiṣṭhantihikutārkikāḥ

16.73

vedāgamapurāṇajñaḥ paramārthenavettiyaḥ || viḍambakasyatasyaivatatsa
rvaṃkākabhāṣitam

16.75

idaṃjñānamidaṃjñeyamiticitāsamākulāḥ||paṭhantyaharniśaṃśāstraṃparatattvaparāṅmukhāḥ74
vākyacchandonibandhenakāvyālaṅkāraśobhitāḥ || cintayāduḥkhitāmūḍhāstiṣṭhantivyākulendriyāḥ

16.76

anyathāparamaṃtattvaṃjanāḥ kliśyanticānyathā || anyathāśāstrasadbhāvovyākhyāṃkurvanticānyathā

16.77

katha
yantyunmanībhāvaṃsvayaṃnānubhavantica || ahaṃkāraratāḥ kecidupadeśādivarjitāḥ

16.78

paṭhantivedaśāstrāṇibo
dhayantiparasparam || najānantiparaṃtattvaṃdarvīpākarasaṃyathā

16.79

śirovahatipuṣpāṇigaṃdhaṃjānātināsikā
paṭhantivedaśāstrāṇidurlabhobhāvabodhakaḥ

16.80

tattvamātmasthamajñātvāmūḍhaḥśāstreṣumuhyati || gopaḥkukṣigatechāgekūpepaśyatidurmatiḥ

16.81

saṃsāramohanāśāya
śabdabodhonahikṣamaḥ || nanivarttatatimiraṃkadāciddīyavārtayā

16.82

prajñāhīnasyapaṭhanaṃyathāndhasyacadarpaṇam
ataḥprajñāvatāṃśāstraṃtattvajñānasyalakṣaṇam

16.84

idaṃjñānamidaṃjñeyaṃsarvatu śrotumicchati || divyavarṣasahasrāyuḥ
śāstrāntannaivagacchati||83||anekānicaśāstrāṇisvalpāyurvighnakoṭayaḥ ||tasmātsāraṃvijānīyātkṣīraṃhaṃsaivā
mbhasi

16.85

abhyasyavedaśāstrāṇitattvaṃjñātvāyabuddhimān||palālamivadhānyārthīsarvaśāstrāṇisaṃtyajet

16.86

yathāmṛtenatṛptasyanāhāreṇaprayojanam || tattvajñasyatathātārthyenaśāstreṇaprayojanam

16.87

navedādhyayanānmu
ktirnaśāstrapaṭhanādapi || jñānādevahikaivalyaṃnānyathāvinatātmaja

16.88

nā śramaḥ kāraṇaṃmukterdarśanāninakāra
ṇam || tathaivasarvakarmmāṇijñānamevahikāraṇam

16.89

muktidāguruvāgekāvidyāsarvāviḍambikā|| kāṣṭhabhārasa
hasreṣuhyekaṃsaṃjīvanaṃparam

16.90

advaitaṃhiśivaṃproktaṃkriyāyāsavivarjitam || guruvaktreṇalabhyetanādhītāgama
koṭibhiḥ

16.91

āgamoktaṃvivekotthaṃdvidhājñānaṃpracakṣate || śabdabrahmāgamamayaṃparabrahmavivekajam

16.92

advaitakecidicchantidvaitamicchanticāpare || samaṃtattvaṃnajānantidvaitādvaitavivarjitam

16.93

dvepadebandhamo
kṣāyanamametimametica || mametibadhyatejanturnamametipramucyate

16.94

tatkarmayannabandhāyasāvidyāyāvimu
ktidā || āyāsāyāparaṃkarmavidyānyāśilpanaipuṇam

16.95

yāvatkarmāṇidīyanteyāvatsaṃsāravāsanā
yāvadindriyacāpalyaṃtāvattattvakathākutaḥ

16.96

yāvaddehābhimānaścamamatāyāvādevahi||yāvatprayatnavegosti
yāvatsaṃkalpakalpanā

16.97

yāvannomanasaḥ sthairyaṃnayāvacchāstracintanam||yāvannagurukāruṇyaṃtāvattattvakathākutaḥ

16.98

tāvattapovrataṃtī
rthaṃjapahomarcanādikam || vedaśāstrāgamakathāyāvattattvaṃnavindati

16.99

tasmātsarvaprayatnenasarvāvasthāsusarva
dā || tattvaniṣṭhobhavettāyadyadīcchenmokṣamātmanaḥ

16.100

karmajñānaprasūnasyasvargamokṣaphalasyaca||tāpatrayā
disaṃtaptaśchāyā̍mokṣataroḥśrayet

Linked texts (15)