Purushottamakhanda 1
Puruṣottamakhaṇḍa 1
- Language
- Sanskrit
1.2
munaya ūcuḥ
bhagavansarvaśāstrajña sarvatīrthamahattvavit
kathitaṃ yattvayā pūrvaṃ prastute tīrthakīrtane
1.3
puruṣottamākhyaṃ sumahatkṣetraṃ paramapāvanam
yatrāste dāravatanuḥ śrīśo mānuṣalīlayā
1.4
darśanānmuktidaḥ sākṣātsarvatīrthaphalapradaḥ
tanno vistarato brūhi tatkṣetraṃ kena nirmitam
1.5
jyotiḥprakāśo bhagavānsākṣānnārāyaṇaḥ prabhuḥ
kathaṃ dārumayastasminnāste paramapūruṣaḥ
1.6
śrotumicchāmahe brahmanparaṃ kautūhalaṃ hi naḥ
yatastvaṃ¹ vadatāṃ śreṣṭhaḥ sarvalokaguro mune
1.7
jaiminiruvāca
śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve rahasyaṃ paramaṃ hi tat
avaiṣṇavānāṃ śravaṇe bhaktistatra na jāyate
1.8
yasya saṃkīrtanādeva sakalaṃ līyate tamaḥ
skandena kathitaṃ pūrvaṃ śrutvā śambhormukhāmbujāt
1.9
samakṣaṃ siddhadevaughasabhāyāṃ mandarodare
ahamapyagamaṃ tatra devadevaṃ samarccitum
yathāśrutaṃ kathayato devānāṃ purato mayā
1.10
yadyapyeṣa jagannāthaḥ sarvagaḥ sarvabhāvanaḥ
santi kṣetrāṇi cānyāni sarvapāpaharāṇi vai
1.11
etatkṣetraṃ varaṃ cāsya vapurbhūtaṃ mahātmanaḥ
svayaṃ vapuṣmāṃstatrāste svanāmnā khyāpitaṃ hi tat
1.12
tatra ye sthātumicchanti te sarve'pi hatāṃhasaḥ
kiṃ punastatra tiṣṭhanto ye paśyanti gadādharam
1.13
aho tatparamaṃ kṣetraṃ vistṛtaṃ daśayojanaiḥ³
tīrtharājasya salilādutthitaṃ vālukācitam
1.14
nīlācalena mahatā madhyasthena virājitam
ekastanamiva pṛthvyāḥ sudūrātparibhāvitam
1.15
varāharūpiṇā pūrvaṃ samuddhṛtya vasundharām
sarvataḥ ⁴suṣamāṃ kṛtvā parvataiḥ susthirīkṛtām
1.16
sṛṣṭvā carācaraṃ sarvaṃ tīrthāni sa vidāṃvaraḥ⁵
kṣetrāṇi ca yathāsthānaṃ saṃniveśya yathā purā
⁶tato vicintayāmāsa sṛṣṭibhāranipīḍitaḥ
1.17
punaretāṃ kriyāṃ gurvīṃ na labheyaṃ⁷ kathaṃ tviti
tāpatrayābhibhūtā hi mucyante jantavaḥ katham
1.18
evaṃ cintayamānasya matirāsītprajāpateḥ
muktyekakāraṇaṃ viṣṇuṃ stoṣye'haṃ parameśvaram
1.19
brahmovāca
namaste jagadādhāra śaṅkhacakragadādhara
yannābhipaṃkajādeva jāto'haṃ viśvasṛṣṭikṛt
1.20
⁸paramātmasvarūpaṃ te tvaṃ ⁹vetsi vai jaganmaya
yanmāyayā jagatsarvaṃ nirmitaṃ mahadādikam
1.21
yanniḥśvāsasamudbhūtaṃ śabdabrahma tridhā'bhavat
upajīvya tadevāhamasṛjaṃ bhuvanāni vai
1.22
tvatto nānyatᵏ sthūlasūkṣmadīrghahrasvādi kiṃcana
vikārabhedairbhagavan tvamevedaṃ carācaram
1.23
kaṭakādi yathā svarṇaṃ guṇatrayavibhāgaśaḥ
sraṣṭā sṛjyaṃ tvamevātra poṣṭā poṣyaṃ jagatprabho
1.24
ādhāro dhriyamāṇaṃ ca dharttā tvaṃ parameśvara
tvatpreritamatiḥ sarvaścarate ca śubhā'śubham
1.25
tataḥ prāpnoti sadṛśīṃ tvayaiva vihitāṃ gatim
jagato'sya gatirbharttā sākṣī tvaṃ parameśvara
1.26
carācaraguro ¹⁰sarvabījabhūta kṛpāmaya
prasīdādya jagannātha nityaṃ tvaccharaṇasya me
1.27
jaiminiruvāca
evaṃ ¹¹saṃstūyamānastu brahmaṇā garuḍadhvajaḥ
nīlajīmūtasaṃkāśaḥ śaṅkhacakrādicihnitaḥ
1.28
patagendrasamārūḍhaḥ sphuradvadanapaṅkajaḥ
āvirāsīd dvijaśreṣṭhā ! vivakṣuḥ sphuritādhara
1.29
śrībhagavānuvāca
yadarthaṃ māṃ stuṣe brahmanna śakyaḥ pratibhāti saḥ
anādyavidyā sudṛḍhā ¹²duśchedyā karmabandhanaiḥ
prabhavantyāṃ kathaṃ tasyāṃ ¹³hīyete mṛtijanmanī
1.30
tathāpi cedatra ||14kṛto'dhyavasāyastavānagha
krameṇa yena hi bhavettatte vakṣyāmi kāraṇam
1.31
ahaṃ tvaṃ tvamahaṃ brahmanmanmayaṃ cākhilaṃ jagat
ruciste yatra me tatra nānyatheti vicāraya
1.32
sāgarasyottare tīre mahānadyāstu dakṣiṇe
sa pradeśaḥ pṛthivyāṃ hi sarvatīrthaphalapradaḥ
1.33
tatra ye manujā brahmannivasanti subuddhayaḥ
janmāntarakṛtānāṃ ca puṇyānāṃ phalabhāginaḥ
1.34
nālpapuṇyāḥ prajāyante nābhaktā mayi padmaja
ekāmrakānanādyāvaddakṣiṇodadhitīrabhūḥ
1.35
padātpadācchreṣṭhatamaḥ ¹⁵kramātparamapāvanaḥ
sindhutīre tu yo brahmannājate nīlaparvataḥ
1.36
pṛthivyāṃ gopitaṃ sthānaṃ tava cāpi sudurlabham
surāsurāṇāṃ durjñeyaṃ māyayā''cchāditaṃ mama
1.37
sarvasaṅkalpaparityaktastatra tiṣṭhāmi dehabhṛt
¹⁶kṣarākṣarāvatikramya varte 'haṃ puruṣottame
1.38
sṛṣṭyā ¹⁷layena nākrāntaṃ kṣetraṃ me puruṣottamam
yathā ¹⁸me paśyasi brahmanrūpaṃ cakrādi cihnitam ¹⁸⁽ka⁾
1.39
īdṛśaṃ tatra gatvaiva drakṣyase māṃ pitāmaha
nīlādrerantarabhuvi kalpanyagrodhamūlataḥ
1.40
19vāruṇyāṃ diśi yatkuṇḍaṃ rauhiṇaṃ nāma viśrutam
tattīre nivasantaṃ māṃ paśyantaścarmacakṣuṣā
1.41
tadambhasā kṣīṇapāpā mama sāyujyamāpnuyuḥ
tatra vraja mahābhāga dṛṣṭvā māṃ dhyāyatastava
1.42
prakāśaṃ yāsyate tasya kṣetrasya 20mahimā paraḥ
āścaryabhūtaḥ paramastavāpi ca bhaviṣyati
1.43
śrutismṛtīhāsapurāṇagopitaṃ
manmāyayā tatra hi kasya gocaram
prasādato me stuvatastavādhunā
prakāśamāyāsyati 20(ka)sarvagocaram
1.44
vrateṣu tīrtheṣu ca yajñadānayoḥ
puṇyaṃ yaduktaṃ vimalātmanāṃ hi ²¹tat
aharnivāsāllabhate ²²tu sarvaṃ²³nimeṣavāsātkhalu cāśvamedhikam
1.45
ityādiśya vidhiṃ viprāstadā'sau puruṣottamaḥ
paśyatastasya tatraiva prabhurantaradhīyata
Linked texts (8)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Purushottamakṣetramāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottamacetramāhātmya — Sanskrit
- Sriksetramahatmya (ed. Caitanyacaraṇa Dāsa Mahārāja) — Sanskrit
- Puruṣottamattvamāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottakhaṇḍa — Sanskrit
- Śrīkṣetramāhātmya — Sanskrit
- Tīrthaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit