Pramāṇa · Search · About · API

Purushottamakhanda 14

Puruṣottamakhaṇḍa 14

Language
Sanskrit

Contents

14.1

munaya ūcuḥ
rathamāruhya tau yātau yadā nāradapārthivau
kva yātau cakratuḥ kiṃ vā tanno vada mahāmune

14.2

jaiminiruvāca
sārddhaṃ ca vidyāpatinā purohitakanīyasā
kṣetrānte nīlakaṇṭhasya samīpamupajagmatuḥ

14.3

durnimittamabhūnmārge vrajato'sya mahīkṣitaḥ
vāmākṣibhujayoḥ spandaḥ sphuraṇaṃ ca muhurmuhuḥ

14.4

taddṛṣṭvā nṛpaśārdūlo viṣādamupasedivān
papraccha kāraṇaṃ cāsya sarvajñānanidhiṃ munim

14.5

avyāhataṃ me sāmrājyaṃ śāntaḥ kṣetrottamaṃ tvidam
darśanārthaṃ mādhavasya yātreyaṃ tu śubhāvahā

14.6

akāryaṃ me bhavedadya kiṃ mune brūhi tattvataḥ
spandate vāmanetraṃ tu sphurate ca bhujo'sakṛt

14.7

tacchrutvā nāradaḥ prāha bhāvikāryaṃ ca sūcayan
śrāvayankuśalaṃ vākyaṃ yaduktaṃ padmayoninā

14.8

nārada uvāca
mā bhūd bhūpa viṣādaste savighnaṃ prāyaśaḥ śubham
vighnānte ca śubhaṃ puṃsāṃ punarbhāgyavatāṃ nṛpa

14.9

satyaṃ tvaṃ sārvabhaumo'si kṣetraṃ viṣṇorvapustvidam
yātrā te'tra yadartheyaṃ so'ntarddhānamupāgamat

14.10

eṣa vidyāpatirvipro dine yasmindadarśa tam
sāyaṃkāle tato'nyedyuḥ svarṇavālukayā vṛtaḥ
yayau pātālanilayaṃ martyaloke sudurlabhaḥ

14.11

jaiminiruvāca
tacchrutvā ghoravacanaṃ vajrapātasamaṃ nṛpaḥ
papāta dharaṇīpṛṣṭhe niḥsaṃjñaḥ sa dvijottamāḥ

14.12

taṃ tathā patitaṃ dṛṣṭvā purohitapurogamāḥ
snigdhāḥ sakhāyaḥ sarve te hāhākāramupādravan

14.13

karpūraśītalaṃ vāri mukhe siktvā punaḥ punaḥ
candanāgurukarpūraiḥ³ sarvāṅgaṃ lilipuśca te

14.14

cāmaraistālavṛntaiśca vyajayāmāsurāśu tam
nārado'pi sasambhrānto dhārayanyogadhāraṇām

14.15

prāṇān rakṣam̐ nṛpaterjānan tasya śubhāyatim
so'pi rājā cirātsaṃjñāṃ lebhe yatnairanuttamaiḥ

14.16

utthāya pādayorviprā nāradasyāpatatpunaḥ
kimakāryaṃ mune pāpaṃ kasmiṃjjanmāntare dṛḍham

14.17

yasya pākadaśāyāṃ vai duḥkhamāsītsudāruṇam
karmaṇā manasā vācā no dvijānāṃ gavāmapi

14.18

aparādhaḥ kṛtaḥ kaścitsvapne'pi munipuṃgava
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ karma yatparikīrtitam

14.19

rājastanmuniśārdūla na tyaktaṃ vai mayā kvacit
devatātithivṛddhānāṃ pitṝṇāṃ ca mahāmune

14.20

tathā''śritānāṃ bandhūnāṃ nāpamānaḥ kṛto mayā
pañcāśadaparādhā ye viṣṇorvaiṣṇavapuṃgava

14.21

tyaktāḥ prayatnātte sarve kruddhā iva mahoragāḥ
kiṃ bhāgyaṃ caritaṃ tena purohitakanīyasā

14.22

yaccarmacakṣuṣā dṛṣṭo bhagavānnīlamādhavaḥ
kimarthaṃ rājyavibhraṃśo jānataiṣa tvayā kṛtaḥ

14.23

yātrāsamaya evaitatkathaṃ vā na prakāśitam
kimarthaṃ vā śrotriyāṇāṃ sthānabhraṃśo mayā kṛtaḥ

14.24

kathametaiḥ parityaktāścirātsaṃskṛtabhūmayaḥ
āvaṃśabhūtervṛttiryā prajābhiḥ paripālitā

14.25

madarthaṃ sā parityaktā jīviṣyanti kathaṃ nu tāḥ
prāṇāntra dhārayiṣyāmi na drakṣyāmi yadā harim

14.26

eṣa me niścayo brahmanmayi naṣṭe kutaḥ prajāḥ
mune sadā sakaruṇastvaṃ māṃ śāssi śubhāśubham

14.27

sāṃprataṃ matsutaṃ nītvā mālaveṣvabhiṣecaya
sa pālayatu nyāyena na śocantu imāḥ prajāḥ

14.28

rājāno ye samāyātāste sarve mantrideśataḥ
matsūnormālaveśasya prayāntu vacane sthitāḥ

14.29

prāyopaveśavidhinā cintayannīlamādhavam
āyuḥśeṣaṃ kariṣyāmi saphalaṃ kṣetrasaṃsthitaḥ

14.30

jaiminiruvāca
vilapantamindradyumnaṃ rājānaṃ brahmaṇaḥ sutaḥ
utthāpya praśrayagirā sāntvayannidamabravīt

14.31

nārada uvāca
rājanpaṇḍitamūrddhanyo vaiṣṇavo dhairyasāgaraḥ
śreyaḥ savighnaṃ satataṃ kathaṃ vā nāvadhārayeḥ

14.32

idaṃ tu paramaṃ śreyaḥ puṃsāṃ6 janmaśatārjitam
śarīradhāriṇaṃ paśyeccarmacakṣurgadādharam

14.33

niraṃkuśā harerlīlā kena kenāpyavadhāryate7
jīvanmukto'pyahaṃ rājaṃstallīlāṃ nātivartaye

14.34

kiyatā vañcito nāhaṃ dṛḍhabhakto'ntikasthitaḥ
duratyayā tasya māyā bahujanmaśatairapi

14.35

anantā tasya māyeyaṃ durjeyā padmayoninā
nābhipadmasthitenāpi nityaṃ ca stutiśālinā

14.36

svabhāva evaṃ kathitastasya māyāvino nṛpa
viśeṣaṃ kathayāmyevaṃ tvaṃ tu bhāgyavatāṃ varaḥ

14.37

catasro⁸ mūrtayastasya tvayyanugrahabuddhayaḥ
carācarāṇāṃ sraṣṭā yaḥ sākṣāllokapitāmahaḥ
māmuvāca vrajāśu tvamindradyumnasya cāntikam

14.38

nīlācalaṃ prayātyeṣa didṛkṣurnīlamādhavam
antarddhānaṃ gato hyeṣa yamena prārthito vibhuḥ

14.39

na tatra śokaḥ kartavyaḥ śakyate tatra nānyathā
vācyo madvacanādrājā paścamī mama santatiḥ

14.40

tatkṛte paramātmānaṃ prasādya puruṣottamam
śvetadvīpātnayiṣyāmi sahasrānte mahākratoḥ

14.41

indradyumnaḥ sa idānīṃ kṣetre śrīpuruṣottame
aśvamedhasahasraistu yajanviṣṇuṃ sa tiṣṭhatu

14.42

tadante dāravatanuṃ viṣṇuṃ drakṣyati cakṣuṣā
so'vatāro hareḥ khyātiṃ tasya dvārā gamiṣyati

14.43

taddārutanavo viṣṇoḥ pratiṣṭhāpyā mayā dhruvam
purā sma maṇimūrtistu caturdhā'vasthito hariḥ

14.44

dṛṣṭvā purodhasā tasya sākṣādagre niveditaḥ
divyadāruvapurbhūyaścaturdhā'vatariṣyati

14.45

tasmānmā vyatha rājendra vāñchā te saphalā dhruvam
bhaviṣyati na saṃdeho nirvyalīko vaseha vai

14.46

jaiminiruvāca
sāntvayitvā nināyetthaṃ rājānaṃ nāradastadā
viśvāsapadavīṃ viprāḥ punarvākyamuvāca ha

14.47

nārada uvāca
śaṃkhākṛteḥ kṣetravarasya cāgre
yo nīlakaṇṭhaḥ khalu durgayā''ste
yāmo vayaṃ tatra ca vājimedhakratūpayogyā susamā sthalī sā

14.48

tasyāṃ vinirmāya sahasravarṣasthirāṃ suśālāṃ॰ hayamedhanāya
nīlādrivāsasya nṛsiṃhamūrtiṃ
dṛṣṭvā kṛtārthaṃ viracayya janma

14.49

tasyaiva mūrtiṃ pratiyātanāṃ te
nityārcanīyāṃ bhaja10 pūjanīyām
pratyakpratiṣṭhāpya samastavighnavināśahetoḥ phalabṛṃhaṇāya

14.50

ārapsyāmaḥkratuvaraṃ munivaryairyathoditam
vilambo'tra na hi śreyāniti paitāmahaṃ vacaḥ

14.50.p1

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaimini-nāradasaṃvāde bhagavato'ntarddhānavārttāśravaṇena śokārttasyendradyumnasya nāradakartṛkaṃ sāntvanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14

Linked texts (7)