Purushottamakhanda 14
Puruṣottamakhaṇḍa 14
- Language
- Sanskrit
Contents
- 14.50 — 1 part
14.1
munaya ūcuḥ
rathamāruhya tau yātau yadā nāradapārthivau
kva yātau cakratuḥ kiṃ vā tanno vada mahāmune
14.2
jaiminiruvāca
sārddhaṃ ca vidyāpatinā purohitakanīyasā
kṣetrānte nīlakaṇṭhasya samīpamupajagmatuḥ
14.3
durnimittamabhūnmārge vrajato'sya mahīkṣitaḥ
vāmākṣibhujayoḥ spandaḥ sphuraṇaṃ ca muhurmuhuḥ
14.4
taddṛṣṭvā nṛpaśārdūlo viṣādamupasedivān
papraccha kāraṇaṃ cāsya sarvajñānanidhiṃ munim
14.5
avyāhataṃ me sāmrājyaṃ śāntaḥ kṣetrottamaṃ tvidam
darśanārthaṃ mādhavasya yātreyaṃ tu śubhāvahā
14.6
akāryaṃ me bhavedadya kiṃ mune brūhi tattvataḥ
spandate vāmanetraṃ tu sphurate ca bhujo'sakṛt
14.7
tacchrutvā nāradaḥ prāha bhāvikāryaṃ ca sūcayan
śrāvayankuśalaṃ vākyaṃ yaduktaṃ padmayoninā
14.8
nārada uvāca
mā bhūd bhūpa viṣādaste savighnaṃ prāyaśaḥ śubham
vighnānte ca śubhaṃ puṃsāṃ punarbhāgyavatāṃ nṛpa
14.9
satyaṃ tvaṃ sārvabhaumo'si kṣetraṃ viṣṇorvapustvidam
yātrā te'tra yadartheyaṃ so'ntarddhānamupāgamat
14.10
eṣa vidyāpatirvipro dine yasmindadarśa tam
sāyaṃkāle tato'nyedyuḥ svarṇavālukayā vṛtaḥ
yayau pātālanilayaṃ martyaloke sudurlabhaḥ
14.11
jaiminiruvāca
tacchrutvā ghoravacanaṃ vajrapātasamaṃ nṛpaḥ
papāta dharaṇīpṛṣṭhe niḥsaṃjñaḥ sa dvijottamāḥ
14.12
taṃ tathā patitaṃ dṛṣṭvā purohitapurogamāḥ
snigdhāḥ sakhāyaḥ sarve te hāhākāramupādravan
14.13
karpūraśītalaṃ vāri mukhe siktvā punaḥ punaḥ
candanāgurukarpūraiḥ³ sarvāṅgaṃ lilipuśca te
14.14
cāmaraistālavṛntaiśca vyajayāmāsurāśu tam
nārado'pi sasambhrānto dhārayanyogadhāraṇām
14.15
prāṇān rakṣam̐ nṛpaterjānan tasya śubhāyatim
so'pi rājā cirātsaṃjñāṃ lebhe yatnairanuttamaiḥ
14.16
utthāya pādayorviprā nāradasyāpatatpunaḥ
kimakāryaṃ mune pāpaṃ kasmiṃjjanmāntare dṛḍham
14.17
yasya pākadaśāyāṃ vai duḥkhamāsītsudāruṇam
karmaṇā manasā vācā no dvijānāṃ gavāmapi
14.18
aparādhaḥ kṛtaḥ kaścitsvapne'pi munipuṃgava
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ karma yatparikīrtitam
14.19
rājastanmuniśārdūla na tyaktaṃ vai mayā kvacit
devatātithivṛddhānāṃ pitṝṇāṃ ca mahāmune
14.20
tathā''śritānāṃ bandhūnāṃ nāpamānaḥ kṛto mayā
pañcāśadaparādhā ye viṣṇorvaiṣṇavapuṃgava
14.21
tyaktāḥ prayatnātte sarve kruddhā iva mahoragāḥ
kiṃ bhāgyaṃ caritaṃ tena purohitakanīyasā
14.22
yaccarmacakṣuṣā dṛṣṭo bhagavānnīlamādhavaḥ
kimarthaṃ rājyavibhraṃśo jānataiṣa tvayā kṛtaḥ
14.23
yātrāsamaya evaitatkathaṃ vā na prakāśitam
kimarthaṃ vā śrotriyāṇāṃ sthānabhraṃśo mayā kṛtaḥ
14.24
kathametaiḥ parityaktāścirātsaṃskṛtabhūmayaḥ
āvaṃśabhūtervṛttiryā prajābhiḥ paripālitā
14.25
madarthaṃ sā parityaktā jīviṣyanti kathaṃ nu tāḥ
prāṇāntra dhārayiṣyāmi na drakṣyāmi yadā harim
14.26
eṣa me niścayo brahmanmayi naṣṭe kutaḥ prajāḥ
mune sadā sakaruṇastvaṃ māṃ śāssi śubhāśubham
14.27
sāṃprataṃ matsutaṃ nītvā mālaveṣvabhiṣecaya
sa pālayatu nyāyena na śocantu imāḥ prajāḥ
14.28
rājāno ye samāyātāste sarve mantrideśataḥ
matsūnormālaveśasya prayāntu vacane sthitāḥ
14.29
prāyopaveśavidhinā cintayannīlamādhavam
āyuḥśeṣaṃ kariṣyāmi saphalaṃ kṣetrasaṃsthitaḥ
14.30
jaiminiruvāca
vilapantamindradyumnaṃ rājānaṃ brahmaṇaḥ sutaḥ
utthāpya praśrayagirā sāntvayannidamabravīt
14.31
nārada uvāca
rājanpaṇḍitamūrddhanyo vaiṣṇavo dhairyasāgaraḥ
śreyaḥ savighnaṃ satataṃ kathaṃ vā nāvadhārayeḥ
14.32
idaṃ tu paramaṃ śreyaḥ puṃsāṃ6 janmaśatārjitam
śarīradhāriṇaṃ paśyeccarmacakṣurgadādharam
14.33
niraṃkuśā harerlīlā kena kenāpyavadhāryate7
jīvanmukto'pyahaṃ rājaṃstallīlāṃ nātivartaye
14.34
kiyatā vañcito nāhaṃ dṛḍhabhakto'ntikasthitaḥ
duratyayā tasya māyā bahujanmaśatairapi
14.35
anantā tasya māyeyaṃ durjeyā padmayoninā
nābhipadmasthitenāpi nityaṃ ca stutiśālinā
14.36
svabhāva evaṃ kathitastasya māyāvino nṛpa
viśeṣaṃ kathayāmyevaṃ tvaṃ tu bhāgyavatāṃ varaḥ
14.37
catasro⁸ mūrtayastasya tvayyanugrahabuddhayaḥ
carācarāṇāṃ sraṣṭā yaḥ sākṣāllokapitāmahaḥ
māmuvāca vrajāśu tvamindradyumnasya cāntikam
14.38
nīlācalaṃ prayātyeṣa didṛkṣurnīlamādhavam
antarddhānaṃ gato hyeṣa yamena prārthito vibhuḥ
14.39
na tatra śokaḥ kartavyaḥ śakyate tatra nānyathā
vācyo madvacanādrājā paścamī mama santatiḥ
14.40
tatkṛte paramātmānaṃ prasādya puruṣottamam
śvetadvīpātnayiṣyāmi sahasrānte mahākratoḥ
14.41
indradyumnaḥ sa idānīṃ kṣetre śrīpuruṣottame
aśvamedhasahasraistu yajanviṣṇuṃ sa tiṣṭhatu
14.42
tadante dāravatanuṃ viṣṇuṃ drakṣyati cakṣuṣā
so'vatāro hareḥ khyātiṃ tasya dvārā gamiṣyati
14.43
taddārutanavo viṣṇoḥ pratiṣṭhāpyā mayā dhruvam
purā sma maṇimūrtistu caturdhā'vasthito hariḥ
14.44
dṛṣṭvā purodhasā tasya sākṣādagre niveditaḥ
divyadāruvapurbhūyaścaturdhā'vatariṣyati
14.45
tasmānmā vyatha rājendra vāñchā te saphalā dhruvam
bhaviṣyati na saṃdeho nirvyalīko vaseha vai
14.46
jaiminiruvāca
sāntvayitvā nināyetthaṃ rājānaṃ nāradastadā
viśvāsapadavīṃ viprāḥ punarvākyamuvāca ha
14.47
nārada uvāca
śaṃkhākṛteḥ kṣetravarasya cāgre
yo nīlakaṇṭhaḥ khalu durgayā''ste
yāmo vayaṃ tatra ca vājimedhakratūpayogyā susamā sthalī sā
14.48
tasyāṃ vinirmāya sahasravarṣasthirāṃ suśālāṃ॰ hayamedhanāya
nīlādrivāsasya nṛsiṃhamūrtiṃ
dṛṣṭvā kṛtārthaṃ viracayya janma
14.49
tasyaiva mūrtiṃ pratiyātanāṃ te
nityārcanīyāṃ bhaja10 pūjanīyām
pratyakpratiṣṭhāpya samastavighnavināśahetoḥ phalabṛṃhaṇāya
14.50
ārapsyāmaḥkratuvaraṃ munivaryairyathoditam
vilambo'tra na hi śreyāniti paitāmahaṃ vacaḥ
14.50.p1
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaimini-nāradasaṃvāde bhagavato'ntarddhānavārttāśravaṇena śokārttasyendradyumnasya nāradakartṛkaṃ sāntvanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Purushottamakṣetramāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottamacetramāhātmya — Sanskrit
- Sriksetramahatmya (ed. Caitanyacaraṇa Dāsa Mahārāja) — Sanskrit
- Śrīkṣetramāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottamattvamāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottakhaṇḍa — Sanskrit