Purushottamakhanda 2
Puruṣottamakhaṇḍa 2
- Language
- Sanskrit
2.1
tato brahmā'gamattūrṇaṃ yatrāste bhagavānsvayam
stavānte'sau yathā dṛṣṭastathādrākṣītprabhuṃ tadā
2.2
pratyabhijñānasaṃhṛṣṭastaṃ dṛṣṭvā parameśvaram
atyadbhutajñānanidhirbhūvāsau dvijottamāḥ
2.3
yāvatstotuṃ samārebhe harṣasamphūllalocanaḥ
¹udanyārttaḥ samāyātaḥ kutaścidvāyasottamaḥ
2.4
²kāraṇodakasaṃpūrṇe tasminkuṇḍe nimajya tam
vilokya mādhavaṃ ³nīlaratnakāntaṃ kṛpānidhim
2.5
kākadehaṃ samutsṛjya ⁴luṭhamāno muhuḥ kṣitau
śaṅkhacakragadāpāṇistasya pārśve vyavasthitaḥ
2.6
tiraścastāṃ gatiṃ dṛṣṭvā yogīndrāṇāṃ sudurlabhām
mene'sau munayaḥ sṛṣṭiḥ kramātkṣīṇā bhaviṣyati
2.7
manuṣyādhikṛte muktau vedānte 'saṃśayo bhavet
na kiñcidurlabhaṃ ceha viṣṇubhaktasya vidyate
2.8
pratyakṣo'bhūddvijaśreṣṭhāḥ purāṇapuruṣodite
saṅkīrtya yannāma naraḥ sarvapāpaiḥ pramucyate
2.9
tasya sandarśane viprā muktiḥ kiṃ khalu durlabhā
manasā dhyāyayanviṣṇuṃ tyajanprāṇānvimucyate
2.10
6sākṣātkṛtau bhagavataḥ kiṃ citraṃ muktimeti yat
puruṣottamasaṃjñasya kṣetrasya mahimādbhutaḥ
2.11
yatra kāko'pi 7taṃ viṣṇuṃ sākṣāṃtpaśyati bho dvijāḥ
sudurlabhaṃ kṣetramidamajñānaṃ ca vimocanam
2.12
aho kṣetrasya māhātmyaṃ kākasyāpi vimuktidam
kiṃ punaḥ satataṃ śāntivairāgyajñānasaṃyujām
2.13
ṛṣaya ūcuḥ
nīlākhyaṃ mādhavaṃ dṛṣṭvā kiṃ cakāra pitāmahaḥ
8taddarśanakṣaṇānnaṣṭadehabandhaṃ ca vāyasam
2.14
⁹atyadbhutaṃ dvayaṃ dṛṣṭvā yāvaddhyāyati mādhavam
tāvatpitṛpatiḥ ¹⁰svādhikārabhraṃśasamākulaḥ
2.15
dīnānano niḥśvasanvai tatra yātastvarānvitaḥ
nīlādrau mādhavaṃ dṛṣṭvā sāṣṭāṅgaṃ praṇipatya ca
2.16
tuṣṭāva sa jagannāthaṃ svādhikāradṛḍhasthitau
namaste devadeveśa sṛṣṭisthityantakāraṇa
2.17
tvayi protamidaṃ sarvaṃ sūtre maṇigaṇā yathā
tvayā dhṛtaṃ tvayā sṛṣṭaṃ tvayā cāpyāyitaṃ jagat
2.18
candrasūryādirūpeṇa nityaṃ bhāsayase'khilam
viśveśvaraṃ jagadyoniṃ viśvāvāsaṃ jagadgurum
2.19
viśvasākṣiṇamādyantavarjitaṃ praṇamāmyaham
namaḥ paramakāruṇyajalasambhṛtasindhave
2.20
parāparaparātītavibhave viśvasambhave
bhavasantāpanīhārabhānave dīnabandhave
2.21
svamāyāracitāśeṣavibhave11 guṇarajjave
namaḥ kamalakiñjalkapītanirmalavāsase
2.22
mahāhavaripuskandhakṛntacakrāya12 cakriṇe
daṃṣṭroddhṛtakṣitibhṛte trayīmūrtimate namaḥ
2.23
namo yajñavarāhāya candrasūryāgnicakṣuṣe
13nṛsiṃhāya mahādaṃṣṭramūrtidrāviśatrave
2.24
yadapāṅgavilāsaikasṛṣṭisthityupasaṃhṛtiḥ14
uccāvacātmako hoṣa bhavaḥ sambhavate muhuḥ
2.25
tamamuṃ nīlameghābhaṃ nīlāśmamaṇivigraham
nīlācalaguhāvāsaṃ praṇamāmi kṛpānidhim
2.26
śaṅkhacakragadāpadmadhāriṇaṃ śubhakāriṇam15
praṇatāśeṣapāpaughadāriṇaṃ muravairiṇam
2.27
namaste kamalāpāṅgasaṅgasaṃskāracakṣuṣe¹⁶
śrīvatsakaustubhodbhāsimanojñasphuṭavakṣase¹⁷
2.28
yatpādapaṅkajadvandvasaṃśrayaiśvaryabhāginī
śrīḥ sarvasaṃśritāneka¹⁸pṛthagaiśvaryadāyinī
2.29
yā parāparasambhinnā prakṛtiste sisṛkṣayā
nirvikāraṃ paraṃ brahma vikāramasṛjacca sā¹⁹
2.30
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇāṃ²⁰ lakṣitāṃ śubhalakṣaṇaiḥ
lakṣmīśorasi nityasthāṃ lakṣmīṃ tāṃ praṇamāmyaham
2.31
jaiminiruvāca
2¹tadaivaṃ dharmarājena śrīkāntaḥ paritoṣitaḥ
pārśvasthāṃ vallakīhastāṃ netrāntenādiśacchriyam
2.32
tena sambhāvitā lakṣmīrbhavaduḥkhavināśinī
śubhāya sarvalokānāṃ yamaṃ provāca līlayā
2.33
lakṣmīruvāca
yadarthamāvāṃ stauṣi tvaṃ kṣetre'smindurlabhaṃ hi tat
atyājyamāvayoretatkṣetraṃ śrīpuruṣottamam
2.34
kalpāvasāne kṣetraṃ vai na tyājyaṃ vaḥ kadācana
kalpāvasāne'pyāvāṃ vai driyete parameṣṭhinā
2.35
brahmādidikprabhūṇāṃ hi svāmitvaṃ neha vidyate
neha karmaparipākāḥ prabhavanti kadācana
2.36
atra praviśatāṃ nṛṇāṃ tiraścāmapi duṣkṛtam
dahyate jvalitāgnau hi tūlarāśiryathā bhṛśam
2.37
ye baddhāḥ pāpapuṇyābhyāṃ nigaḍābhyāmaharniśam
teṣāṃ saṃyamitā tvaṃ hi yamaḥ pūrvaṃ vinirmitaḥ
2.38
atra sākṣādvapuṣmantaṃ nīlendramaṇimañjulam
dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ devaṃ mucyate karmabandhanāt
2.39
26ato'nyatkarmabhūmau tu prabhustvaṃ yama sañcara
vaiklavyaṃ kṣetrarāje'sminmā gāstvaṃ karmasaṃyame27
2.40
tavāpi bhagavāneṣa vidhātā prapitāmahaḥ
tiryañcaṃ viṣṇusārūpyaṃ prāptaṃ paśyati kautukāt
2.41
eṣa28 karmaparīpākaṃ sarveṣāṃ vetti kañjajaḥ29
jñātvā kṣetrasya māhātmyaṃ stauti devaṃ gadādharam
2.42
tvadvaśaṃ gantumucitā neha tiṣṭhanti jantavaḥ
vaivasvata ! vasantyatra jīvanmuktā mumukṣavaḥ
2.43
tayā sambodhitastvevaṃ viṣṇunā śrīsvarūpiṇā
³⁰tyakto'haṃkāralajjābhyāṃ vinītaḥ prābravīdyamaḥ
2.44
yama uvāca
mātastvayā yadājñaptaṃ purā naitanmayā śrutam
ajñānopahato vedmi rahasyaṃ kathamuttamam
2.45
yasya svarūpaṃ vedaśca na ca vetti pitāmahaḥ
mahimānaṃ kathaṃ tasya vedmyahaṃkāramohitaḥ
2.46
yadādiṣṭaṃ sureśāni kṣetrametadvimuktidam
sānnidhyādevadevasya³¹ īśvarecchā niraṅkuśā
2.47
anyatra bandhado viṣṇuratra mokṣaṃ dadāti yat
mamāpi nirayāṇāṃ ca sraṣṭā'sau tridivasya ca
2.48
mṛtānāmatra muktikṣettasmād vada suvistaram
kṣetrasaṃsthāpramāṇaṃ ca³² tatra ³³sthitiphalaṃ hi yat³⁴
2.49
tīrthāni kāni santyatra kimanyadvā rahasyakam
kimadhiṣṭhātṛkaṃ kṣetraṃ tatsarvaṃ kathayasva me
³⁵sīmānaṃ samparityajya nirbhayaḥ sañcare yathā
Linked texts (7)
- Purushottamakṣetramāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottamacetramāhātmya — Sanskrit
- Sriksetramahatmya (ed. Caitanyacaraṇa Dāsa Mahārāja) — Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Puruṣottamattvamāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottakhaṇḍa — Sanskrit
- Śrīkṣetramāhātmya — Sanskrit