Pramāṇa · Search · About · API

Purushottamakhanda 21

Puruṣottamakhaṇḍa 21

Language
Sanskrit

21.1

jaiminiruvāca
iti bruvāṇaṃ rājarṣiṃ ¹kaścidṛgvedapāragaḥ
vedāntavijñānaśīlo dvijo vākyaṃ mudā jagau

21.2

aho tavāyaṃ khalu bhāgyarāśiyainā''virāsīdbhuvi dārumūrtiḥ
yasyātyupāstiṃ śrutirāha muktipradāmanātmajñavimohitānām

21.3

ya eṣa plavate dāruḥ sindhoḥ pāre hyapauruṣaḥ ²
tamupāsya durārādhyaṃ muktiṃ yānti sudurlabhām

21.4

brahmajñānanidhiḥ sākṣānnāradaḥ pratyuvāca hyat
na hi vedāntavacasaḥ parasya jñānamasya vai

21.5

na hi pravṛttirviṣṇostu vinā vedaṃ pravarttate
pareṣāṃ svasya vā sṛṣṭau śrutiprāmāṇyavānprabhuḥ

21.6

vinā śrutiṃ pravartteta kastatprāmāṇyamṛcchati
tasmācchrutiprasiddho'yamavatāro'tra bhūpate

21.7

vedāntavedyaṃ puruṣaṃ gītaṃ taṃ sāmagītiṣu
pratimāṃ na tu jānīhi niḥ śreyasakarīṃ nṛṇām

21.8

darśanādeva naḥ śāntaṃ sudṛḍhaṃ tama uttamam
santyeva śrutayaḥ pūrvametadarcāprakāśikāḥ

21.9

etadarcā praśastā vai sadarthe viniyojitā
aho bhāratavarṣasthā manuṣyāḥ kṣīṇakalmaṣāḥ

21.10

apavargaprado yeṣāmāvirāsījjanārdanaḥ
tatrāpyayaṃ ¹⁰coḍradeśaḥ sarveṣāmuttamaḥ¹¹ śrutaḥ

21.11

yatrasthāścarmanetreṇa paśyanti brahmarūpiṇam
śrutismṛtīnāṃ gahanaḥ panthāḥ karmabhirākulaḥ

21.12

yena yātā bhramantīha ghaṭīyantravadākulāḥ
nirvyalīkapadaprāptihetureṣa sa cinmayaḥ

21.13

śrutyādibhirvinopāyaiḥ paramānandamuktidaḥ
nirantaragatāyātaduḥsthitānāṃ durātmanām

21.14

eṣa dāruvapurviṣṇuḥ sukhadātā subāndhavaḥ
śrutismṛtyuktaniyamā vidyante¹² neha pārthiva

21.15

yathā tathā dṛṣṭipathamācaṇḍālādvimuktidaḥ
abhaktaścedamuṃ paśyedratānugatiko naraḥ

21.16

aśvamedhasahasrāṇāṃ phalantva vikalaṃ bhavet¹³
bhajeccenniyamastho hi bhaktimāndṛḍhamānasaḥ

21.17

asaṃśayaṃ sa sāyujyaṃ brahmaṇā labhate naraḥ
¹⁴kka duḥkhāyāsabahulamanāyāsavinaśvaram

21.18

acirasthaṃ kṣudraphalaṃ punarāvṛttilakṣaṇam
kedaṃ dārumayaṃ brahma pāparāśidavānalam

21.19

saccidānandakaivalyamuktidaṃ darśanādapi
vedānuvacanādīni duṣkarāṇi durātmanām

21.20

mahātmabhistairyatprāpyaṃ tadavyagramayaṃ dadet
anyakṣetreṣu bhagavānsuduro martyavāsinām

21.21

svakṣetre'sminnivasati nityaṃ muktiprado vibhuḥ
15tasmādatra mahārāja 16tiṣṭha 17sabalapauruṣaḥ

21.22

vidvattamo'si bhaktaśca sāṅgopāṅgamimuṃ bhaja
jaiminiruvāca
dvijasya tadvacaḥ śrutvā nārado hṛṣṭamānasaḥ

21.23

sādhūktaṃ dvijavaryeṇa veda18mārgānusāriṇā
sṛṣṭyādau brahmaniśvāsairabhavadvedasaṃhitiḥ

21.24

tatropaniṣadartho'yaṃ sāmprataṃ vyaktimāgataḥ
vetyetadarthaṃ bhagavānpadmayoniḥ pitāmaha19ḥ

21.25

ajñāsiṣaṃ ca bhūpāla sāṃprataṃ tanmukhādaham
tasyājñayā kṛtaṃ sarvaṃ yathābhilaṣitaṃ tava

21.26

enamārādhya tiṣṭhātra yāmyahaṃ brahmaṇo'ntikam
kṛtaṃ nivedayiṣyāmi prakāśaṃ ca muradviṣaḥ

21.27

prāsādaṃ kuru bhūpāla dhanena mahatā tathā
prāsāde narasiṃhaṃ tu pratiṣṭhāpya vimucyase

21.28

jaiminiruvāca
tacchrutvā sa tu bhūmīndraḥ pratyuvāca muniṃ tadā
maharṣe'haṃ tvayā sārddhaṃ yiyāsurbrahmaṇo'ntikam

21.29

yatprasādājjagannāthaścakre'haṃ²⁰ locanātithim²¹
nivedya taṃ ca sraṣṭāraṃ²² pratiṣṭhārthaṃ muradviṣaḥ

21.30

vijñāpayiṣye sānnidhye prāsādasthāpanotsave²³
yathā svayaṃ samāgatya brahmalokātpitāmahaḥ

21.31

mahotsavaṃ bhagavataḥ prāsāde'tra kariṣyati
tanmune māmapi vidheḥ sadane prāpayiṣyasi²⁴

21.32

garbhapratiṣṭhāṃ prāsāde samāpyeha sthito mune
paścādāvāṃ gamiṣyāvaḥ kaṃcitkālaṃ pratīkṣase²⁵

21.33

ataḥ²⁶ sa nṛpatiḥ śrīmān ²⁷śilpaśāstraviśāradān
pāṣāṇakhaṇḍaghaṭanākarmaṇyekaikayogataḥ

21.34

satkārairdānamānaiśca yojayāmāsa sādaram
dine dine sughaṭitaḥ prāsādo vavṛdhe dvijāḥ

21.35

paritaḥ pūryamāṇastu śuklapakṣe yathā śaśī
evaṃ 2⁸vighaṭṭamāno'pi prāsādaḥ parivarddhitaḥ

21.36

mahocchrayatvādalpena na kālenābhilakṣyate
pāṣāṇasaṃkhyā śakyā vā kathaṃcidghaṭanākramāt

21.37

vittavyayastu koṭīnāṃ na saṃkhyātuṃ²⁹ ca śakyate
yāvanto bhārate varṣe lokāḥ samayavartinaḥ

21.38

indradyumnasya nṛpaterniyuktāste mahībhṛtaḥ
ekaikaśo niyuktā ye parasparasamanvitāḥ

21.39

taiścāpyanye³⁰ niyuktāste sarve tatra pravartitāḥ
ajasraṃ tanniyuktānāṃ yo harṣottho mahāravaḥ

21.40

ākāśamaśnuvāno'sau diśāṃ bhāgānapūrayat
nṛpateḥ śraddhayā bhaktyā sāttvikena prasāditā

21.41

śrīḥ samṛddhā'bhavadviprāḥ kīrtyā saha mahīpateḥ
kacitkāñcanavinyastanānāratnamayojjvalaḥ ³¹

21.42

kacitsphāṭikabhittyā tu ³²ntaśāradābhranibhacchaviḥ ³³
kacinnīlāśmaghaṭitā bhittiḥ kālābhramedurā

21.43

evaṃ sughaṭite viṣṇoḥ prāsāde sumanohare
garbhapratiṣṭhāṃ vidhivatkṛtvā sa nṛpasattamaḥ

21.44

vajrapātādibhītyādivāraṇārthaṃ ³⁴ yathoditam
śilpaśāstro'pi maṇyādivinyāsaṃ pauruṣākṛtim

21.45

punaḥ prāsādaghaṭanāsaṃbhārocitameva vai
bahumūlyaṃ ³⁵ratnajātaṃ yatnāttatra nyaveśayat

21.46

tato ³⁶vimucyamāne'sminprāsāde kīrtivarddhane
manasā'pi na saṃbhāvye triṣu lokeṣu bhūbhujām

21.47

devānāmapi no lakṣye dvijāḥ kalpāntavāsinām
prāsāda īdṛśo bhūmau kacicca ghaṭito na hi

21.48

svarge vā itthamādityā āśaṃsanti³⁷ parasparam
aho subuddhirasyoccairyayamīdṛkpariṇatā

21.49

śraddhayā bhagavatpādapadmayoḥ sābhilāṣiṇī
alaukikāni karmāṇi paśyanti hi carantyapi

21.50

ke vā'tra bhūmau rājāno babhūvurnītiśālinaḥ
sārvabhaumāstu sāmrājyajetāraḥ sarvavidviṣām

21.51

vittāni yaiḥ saṃcitāni subahūni ca koṭiśaḥ
aśvamedhasahasraṃ tu yatkṛtaṃ tridiveśituḥ

21.52

śakyaṃ vā syādbhūbhujāṃ tu nātaḥ pūrvamanuṣṭhitam
na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ vāpi vājimedhasahasrakam

21.53

mahīkṣitā'nuṣṭhitaṃ vai yatra trailokyavāsinaḥ
pṛthivyāmasya nṛpateḥ sahasthā bhogabhoginaḥ

21.54

brahmaloka ivābhāti sabhā yasya ca yajvinaḥ
mūrtimantastrayo vedāścatuṣpādo vṛṣastathā

21.55

surāḥ saṃkalpakāmāstu yatrādbhutadhiyo'bhavan
ayaṃ prāsādavaryo vai buddherviṣayatāṃ gataḥ

21.56

mano'pi yatra bhavati na vā trailokyavāsinām
bhūpaterdurlabhaṃ kiṃ syātsahāyo yasya nāradaḥ

21.57

pitāmahaśca jagatāṃ sraṣṭā kāryadhurandharaḥ38
athavā viṣṇubhaktasya nātidūraṃ cikīrṣitam

21.58

viṣṇostadbhaktalokasya nāntaraṃ vidyate dvijāḥ
tataḥ sa nāradaṃ prāha 39prāsādāntarmunīśvaram

21.59

sarvaṃ saṃpannamāsīnme yadaśakyaṃ surāsuraiḥ
sākṣādbhagavato viṣṇoradvaitopāsanārataḥ

21.60

bhagavadgapurābhāṣi prāsādastu ciraṃ mayi
ityuktvā pādayormūrdhnā praṇanāma sa nāradam

21.61

nārado'pi tamutthāpya pariṣvajya⁴⁰ nṛpottamam
tvatto na bhedo nṛpate mamāsti khalu tattvataḥ

21.62

yastu sākṣājjagannātha āvirbhūtaḥ kṛte tava⁴¹
avaśyamarcayasvainaṃ jīvanmukto'si sāṃpratam

21.63

tatpādapadme yādṛkte cetaḥ pravaṇatāṃ gatam⁴²
bhaktyā hyananyayā puṃsaḥ kimataḥ paramasti vai

21.64

āgamyābhyarccayasvainaṃ jīvanmukto'si sāmpratam
tīrthairmantrairjapairdānaiḥ kratubhi⁴³śreṣṭhadakṣiṇaiḥ
vratairadhyayanairbhūpa tapobhiśca yadarjitum

21.65

na śakyaṃ tava rājendra bhaktyā tatkaramāgatam
ataḥ paraṃ na śocasva bhaktiyoge namo'stu te

21.66

prakarṣaṃ bahurājendra sthitvā cāsmiṃściraṃ bhuvi
ārādhaya jagannāthamupacārairmahotsavaiḥ

21.67

pitāmahaṃ draṣṭukāmo gantā cedantikaṃ vibhoḥ
upadekṣyati so'pyasya yātrāstāstā mahotsavāḥ

21.68

svayaṃ ca bhagavāneva varaṃ tubhyaṃ pradāsyati
pratiṣṭhāpite prāsāde tasminkāle svayaṃbhuvā

21.69

ahamapyāgamiṣyāmi tadā saptarṣibhiḥ saha
tadā''vāṃ tatra gacchāvo brahmalokamakalmaṣam

21.70

tvāṃ vinā bhuvi kaḥ śakto brahmalokagatiṃ prati
ityuktvā nārado bhūpaṃ samuttasthau nabhastalam

Linked texts (7)