Purushottamakhanda 25
Puruṣottamakhaṇḍa 25
- Language
- Sanskrit
25.1
jaiminiruvāca
ityukto nāradaḥ so'tha yathāśāstraṃ vicārya vai
ālekhya² kramaśaḥ patre rājñe tasmai nyavedayat
25.2
rājā'pi patraṃ tacchrutvā so'vadhārya³ punaḥpunaḥ
pradadau padmanidhaye likhitānyatra yāni vai
25.3
sampādaya padmanidhe śālāṃ ⁴svarṇamayīṃ kuru
brahmaṇaḥ sadanaṃ divyaṃ brahmarṣīṇāṃ ca nirmalam
25.4
indrādīnāṃ surāṇāṃ ca siddhānāṃ martyavāsinām
munīndrāṇāṃ nivāsāya rājñāṃ pātālavāsinām
25.5
tathā ca nāgarājānāṃ nidhe trailokyavāsinām
yathāyogyāsanairyuktaṃ gṛhaṃ gṛhamatandritaḥ
25.6
kārayāśu nidhe dravyasambhāraṃ yāvadeva tu
viśvakarmāpi ca tava sāhāyyaṃ racayiṣyati
25.7
ityādiśantaṃ sa munirindradyumnamuvāca vai
sambhārānpṛthagetaddhi kartavyaṃ vyavadhānataḥ
25.8
svarṇaiḥ sughaṭitaṃ sādhu rathatrayamalaṃkṛtam
dukūlaratnamālādyairbahumūlyairdṛḍhaṃ mahat
25.9
śrīvāsudevasya ratho garuḍadhvajacihnitaḥ
padmadhvajaḥ subhadrāyā rathamūrdhni dhāryatām
25.10
rathaḥ ṣor̤aśacakrastu viṣṇoḥ kāryaḥ prayatnataḥ
caturdaśa balasyaiva subhadrāyāstu dvādaśa
25.11
hastaṣor̤aśavistāro rathaścakradharasya tu
caturdaśa balasyaiva subhadrāyāstu dvādaśa
25.12
āsanaṃ jagatāṃ bhūpa5 svayaṃ svāsanavigrahaḥ
taddhāne jagatāṃ 6nāthastato yānaṃ na vidyate
25.13
paśyeccarācaraṃ viśvaṃ7 jñānādarśasunirmale
sthito hastatale nityaṃ nirmalastasya darpaṇaḥ
25.14
talasthatvādasau tālaḥ sadā tenāṅkitaḥ prabhuḥ
tataḥ sa eva śeṣasya balabhadrāvatāriṇaḥ
25.15
athavā sīriṇaḥ kāryaṃ sīrameva dhvajottamam
dhvajaḥ sunirmalaḥ kāryastasmāttāladhvajo mataḥ
25.16
na vāsitavyo devo'sāvapratiṣṭhe rathe nṛpa
prāsāde maṇḍape vāpi pure tanniṣphalaṃ bhavet
25.17
tasmātpratiṣṭhā prathamaṃ hareḥ kāryā rathasya vai
sambhāraḥ kriyatāṃ tasya hyanuṣṭheyā mayā tu sā
25.18
ityājñāṃ matpiturlabdhvā śīghramāyāmyahaṃ nṛpa
tasya tadvacanaṃ śrutvā ghaṭitaṃ syandanatrayam
25.19
nidhisaṃpāditairdravyairekāhnādviśvakarmaṇā
svakṣaṃ sucakraṃ sustambhaṃ suvistīrṇaṃ sutoraṇam
25.20
sudhvajaṃ supatākaṃ ca nānācitramanoharam
vicitrabandhamithunaputtalīvalayānvitam
25.21
śuddhahāṭakanirvyūḍhaṃ sākṣādravirathopamam
meghagaṃbhīranirghoṣaṃ dṛṣṭvā karṣaguṇairyutam
vātaraṃhohayairyuktaṃ śatasaṃkhyaiḥ sitaprabhaiḥ
25.22
yathāśāstravidhānena nāradena pratiṣṭhitam
sulagne sumuhūrtte ca sutithau jyotiṣodite
25.23
munaya ūcuḥ
bhagavañjaimine brūhi sarvajño'si mato hi naḥ
25.24
vidhinā kena hi rathaḥ pratiṣṭhāpyo harerayam
yathā vadvada no yena jānīmo vidhivistaram
25.25
jaiminiruvāca
yathā pratiṣṭhitastena nāradena mahātmanā
tadvo vidhiṃ vadiṣyāmi yathā dṛṣṭaṃ purā mayā
25.26
rathasyeśānadigbhāge śālāṃ kṛtvā suśobhanām
tanmadhye maṇḍapaṃ kṛtvā vedīṃ tatra sunirmalām
25.27
caturasrāṃ caturhastamitāṃ hastocchritāṃ dvijāḥ
pratiṣṭhāpūrvadivase rātrāvuttarataḥ śubhe
25.28
sumuhūrte svastivācyaṃ¹⁰ kārayedaṅkurārpaṇam
dvātriṃśaddevatābhyaśca baliṃ dattvā yathāvidhi
25.29
prātastato vedikāyāṃ madhye maṇḍalamālikhet
padmaṃ vā svastikaṃ vā'pi kumbhaṃ tatra nidhāpayet¹¹
25.30
pañcadrumakaṣāyaṃ ca tanmadhye pūrayetsudhīḥ
gaṅgādipuṇyatoyāni pallavānsaptamṛttikāḥ
25.31
sarvagandhānpañcaratnasarvauṣadhigaṇaṃ tathā
pūrayitvā vidhānena12 ācāryaḥ prāṅmukhaḥ śuciḥ
25.32
viṣṇuṃ smaranpaścagavyaṃ paścādapi prapūrayet
dukūlaveṣṭitaṃ kaṇṭhe mālyairgandhaiḥ suśobhanaiḥ13
25.33
phalapallavasaṃyuktaṃ kṛtakautukamaṅgalam
pūrayettatra deveśaṃ narasiṃhamanāmayam
25.34
mantrarājena vidhivadupacāraistathāntaraiḥ
prārthayitvā prasādāya tasminnāvāhya taṃ harim
25.35
bāhyopacārairvividhaiḥ pūjayedvidhivaddvijāḥ
vāyavyāṃ tasya kumbhasya samidājyacaruṃ tathā
25.36
aṣṭottarasahasraṃ tu14 juhuyādvidhivadguruḥ
saṃpātān15prāpayettatra kumbhamadhye tadantataḥ
25.37
rathaṃ suśobhanaṃ kṛtvā patākāgandhamālyakaiḥ
sarvāṅgaṃ secayettasya gandhacandanavāribhiḥ
25.38
dhūpayetkālāguruṇā śaṅkhakāhālaniḥsvanaiḥ
¹⁶dhvaje tasya nṛsiṃhasya pratiṣṭhāpya samīraṇam
25.39
pūjayitvā vidhānena raktasraggandhamālyakaiḥ
imaṃ mantraṃ samuccārya suparṇaṃ prārthayettataḥ
25.40
yo viśvaprāṇahetustanurapi ca hareryānaketusvarūpo
yaṃ sañcintyaiva sadyaḥ svayamuragavadhūvargagarbhāḥ patanti
cañcaccaṇḍorutuṇḍatruṭitaphaṇivasāraktapaṅkāṃkitāsyaṃ¹⁷
vande chandomayaṃ taṃ khagapatimamalaṃ svarṇavarṇaṃ suparṇam
25.41
brahmaghoṣaḥ śaṃkhanādairnānāvādyasuvistaraiḥ
rathamūrdhni sthāpayettaṃ pauruṣaṃ sūktamuccaran¹⁸
25.42
tasyopariṣṭāttaṃ kumbhaṃ samantātplāvayanratham
triruccaran mantrarājaṃ secayedbrahmaṇā saha
25.43
tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā brahmaṇe dakṣiṇāṃ dadet
¹⁹ācārye dakṣiṇāṃ dadyādena tuṣyati tadguruḥ
25.44
brāhmaṇānbhojayedante pāyasaṃ ²⁰madhusarpiṣā
dvādaśākṣaramantreṇa balabhadrasya kārayet
25.45
lāṅgalaṃ ca 21paviravanmantraḥ syāāllāṅgaladhvaje
athavā dviṣaḍvarṇo'pi mūlamantraḥ prakīrtitaḥ
25.46
lakṣmīsūktena bhadrāyāḥ pratiṣṭhāpyo rathastathā
nābhihṛdānmurārestvaṃ brahmāṇḍābalirūpadhṛk
25.47
āsanaṃ caturāsyasya śriyo vāse 22 sthiro bhava
imaṃ mantraṃ samuccārya dhvajapadmaṃ samucchrayet
25.48
iyānviśeṣo haviṣāṃ trayāṇāṃ ca 23 pṛthakpṛthak
24pañcapañcabhirhotavyamekaikaṃ tu vibhāgaśaḥ
25.49
itthaṃ rathānpratiṣṭhāpya suvarṇaṃ gāṃ ca vastrakam
dhānyaṃ ca dakṣiṇāṃ dadyātsamyagdevasya bhaktitaḥ
25.50
evaṃ pratiṣṭhite tatra syandane'tha subhūṣite
āropya devaṃ vidhivadbrahmaghoṣapuraḥsaram
25.51
jayamaṅgalaghoṣaiśca25 nānāvādyapuraḥsaraiḥ
cāmarāndolanairdhūpaiḥ puṣpavṛṣṭibhireva ca
25.52
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyairnīyate sma rathaṃ prati
hayaiḥ sulakṣaṇairdāntairbalīvardairathāpi vā
25.53
puruṣairviṣṇubhaktyairvā netavyā hyapramādataḥ
prīṇayitvā janaṃ sarvaṃ bhakṣyabhojyādilepanaiḥ
25.54
rathasyopari devebhyo balimantreṇa bho dvijāḥ
baliṃ gṛhṇantu bho devā ādityā vasavastathā
25.55
marutaścāśvinau rudrāḥ suparṇāḥ pannagā grahāḥ
asurā yātudhānāśca rathasthāścaiva devatāḥ
25.56
dikpālā lokapālāśca ye ca vighnavināyakāḥ
jagataḥ svasti kurvantu divyā maharṣayastathā
25.57
avighnamācarantvete mā santu paripanthinaḥ
saumyā bhavantu tṛptāśca daityā bhūtagaṇāstathā
25.58
tatastu nīyate devaḥ samabhūmau samuccaran
mantraṃ vaiṣṇavagāyatrīṃ viṣṇoḥ sūktaṃ pavitrakam
25.59
vāmadevyaiḥ pavitraiśca mānastokyai rathantaraiḥ
tataḥ puṇyāhaghoṣeṇa26 27kṛtvā vāditraniḥsvanam
25.60
śanaiḥ śanairatho neyo rathaḥ snehāttu cakriṇaḥ
tatrotpātānpravakṣyāmi ratheṣu28 dvijasattamāḥ
25.61
īṣābhaṅge dvijabhayaṃ bhagne'kṣe kṣatriyakṣayaḥ
tulābhaṅge vaiśyanāśaḥ śamyā śūdrabhayaṃ bhavet
25.62
dhurābhaṅge tvanāvṛṣṭiḥ pīṭhabhaṅge prajābhayam
paracakrāgamaṃ vidyāccakrabhaṅge rathasya tu
25.63
dhvajasya patane viprā nṛpo'nyo jāyate dhruvam
pratimābhaṅgatāyāṃ tu rājño maraṇamādiśet
25.64
paryaste tu rathe viprāḥ sarvajānapadakṣayaḥ
utpanneṣvevamādyeṣu utpāteṣvaśubheṣu ca
25.65
balikarma punaḥ kuryācchāntihomaṃ tathaiva ca
brāhmaṇānbhojayedyo dadyāddānāni29 caiva hi
25.66
pūrvottare tu digbhāge rathasyāgniṃ prakalpayet
samiddhirghṛtamadhvājyamūlāgrābhiśca homayet
25.67
pālāśābhirdvijaśreṣṭhā mantrarājena dīkṣitaḥ
somāyāgnaye prajābhyaḥ prajānāṃ pataye tathā
25.68
grahebhyaśca brahmaṇe ca dikpālebhyastadantataḥ
yatra yatra rathe doṣāstatra tatra ca dīkṣitaḥ
25.69
juhuyātpratiṣṭhāmantreṇa viśeṣaḥ sarvato bhavet
brāhmaṇaiḥ sahitaḥ kuryāddhomānte śāntivācanam
25.70
svasti bhavatu viprebhyaḥ svasti rājñe'stu nityaśaḥ
gobhyaḥ svasti prajābhyastu jagataḥ śāntirastu vai
25.71
svastyastu dvipade nityaṃ śāntirastu catuṣpade
śaṃ prajābhyastathaivāstu śaṃ tathā''tmani cāstu naḥ
25.72
śāntirastu ca devasya bhūrbhuvaḥ svaḥ śivaṃ tathā
śāntirastu śivaṃ cāstu sarvataḥ svastirastu naḥ
25.73
tvaṃ deva jagataḥ sraṣṭā poṣṭā caiva tvameva hi
prajāḥ pālaya deveśa śāntiṃ kuru jagatpate
25.74
yātrākāraṇabhūtasya puruṣasya ca bhūpateḥ
duṣṭāngrahāṃstu vijñāya grahaśāntiṃ samācaret
Linked texts (8)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Sāmbapurāṇa — Sanskrit
- Purushottamakṣetramāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottamacetramāhātmya — Sanskrit
- Sriksetramahatmya (ed. Caitanyacaraṇa Dāsa Mahārāja) — Sanskrit
- Puruṣottamattvamāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottakhaṇḍa — Sanskrit
- Śrīkṣetramāhātmya — Sanskrit