Pramāṇa · Search · About · API

Purushottamakhanda 25

Puruṣottamakhaṇḍa 25

Language
Sanskrit

25.1

jaiminiruvāca
ityukto nāradaḥ so'tha yathāśāstraṃ vicārya vai
ālekhya² kramaśaḥ patre rājñe tasmai nyavedayat

25.2

rājā'pi patraṃ tacchrutvā so'vadhārya³ punaḥpunaḥ
pradadau padmanidhaye likhitānyatra yāni vai

25.3

sampādaya padmanidhe śālāṃ ⁴svarṇamayīṃ kuru
brahmaṇaḥ sadanaṃ divyaṃ brahmarṣīṇāṃ ca nirmalam

25.4

indrādīnāṃ surāṇāṃ ca siddhānāṃ martyavāsinām
munīndrāṇāṃ nivāsāya rājñāṃ pātālavāsinām

25.5

tathā ca nāgarājānāṃ nidhe trailokyavāsinām
yathāyogyāsanairyuktaṃ gṛhaṃ gṛhamatandritaḥ

25.6

kārayāśu nidhe dravyasambhāraṃ yāvadeva tu
viśvakarmāpi ca tava sāhāyyaṃ racayiṣyati

25.7

ityādiśantaṃ sa munirindradyumnamuvāca vai
sambhārānpṛthagetaddhi kartavyaṃ vyavadhānataḥ

25.8

svarṇaiḥ sughaṭitaṃ sādhu rathatrayamalaṃkṛtam
dukūlaratnamālādyairbahumūlyairdṛḍhaṃ mahat

25.9

śrīvāsudevasya ratho garuḍadhvajacihnitaḥ
padmadhvajaḥ subhadrāyā rathamūrdhni dhāryatām

25.10

rathaḥ ṣor̤aśacakrastu viṣṇoḥ kāryaḥ prayatnataḥ
caturdaśa balasyaiva subhadrāyāstu dvādaśa

25.11

hastaṣor̤aśavistāro rathaścakradharasya tu
caturdaśa balasyaiva subhadrāyāstu dvādaśa

25.12

āsanaṃ jagatāṃ bhūpa5 svayaṃ svāsanavigrahaḥ
taddhāne jagatāṃ 6nāthastato yānaṃ na vidyate

25.13

paśyeccarācaraṃ viśvaṃ7 jñānādarśasunirmale
sthito hastatale nityaṃ nirmalastasya darpaṇaḥ

25.14

talasthatvādasau tālaḥ sadā tenāṅkitaḥ prabhuḥ
tataḥ sa eva śeṣasya balabhadrāvatāriṇaḥ

25.15

athavā sīriṇaḥ kāryaṃ sīrameva dhvajottamam
dhvajaḥ sunirmalaḥ kāryastasmāttāladhvajo mataḥ

25.16

na vāsitavyo devo'sāvapratiṣṭhe rathe nṛpa
prāsāde maṇḍape vāpi pure tanniṣphalaṃ bhavet

25.17

tasmātpratiṣṭhā prathamaṃ hareḥ kāryā rathasya vai
sambhāraḥ kriyatāṃ tasya hyanuṣṭheyā mayā tu sā

25.18

ityājñāṃ matpiturlabdhvā śīghramāyāmyahaṃ nṛpa
tasya tadvacanaṃ śrutvā ghaṭitaṃ syandanatrayam

25.19

nidhisaṃpāditairdravyairekāhnādviśvakarmaṇā
svakṣaṃ sucakraṃ sustambhaṃ suvistīrṇaṃ sutoraṇam

25.20

sudhvajaṃ supatākaṃ ca nānācitramanoharam
vicitrabandhamithunaputtalīvalayānvitam

25.21

śuddhahāṭakanirvyūḍhaṃ sākṣādravirathopamam
meghagaṃbhīranirghoṣaṃ dṛṣṭvā karṣaguṇairyutam
vātaraṃhohayairyuktaṃ śatasaṃkhyaiḥ sitaprabhaiḥ

25.22

yathāśāstravidhānena nāradena pratiṣṭhitam
sulagne sumuhūrtte ca sutithau jyotiṣodite

25.23

munaya ūcuḥ
bhagavañjaimine brūhi sarvajño'si mato hi naḥ

25.24

vidhinā kena hi rathaḥ pratiṣṭhāpyo harerayam
yathā vadvada no yena jānīmo vidhivistaram

25.25

jaiminiruvāca
yathā pratiṣṭhitastena nāradena mahātmanā
tadvo vidhiṃ vadiṣyāmi yathā dṛṣṭaṃ purā mayā

25.26

rathasyeśānadigbhāge śālāṃ kṛtvā suśobhanām
tanmadhye maṇḍapaṃ kṛtvā vedīṃ tatra sunirmalām

25.27

caturasrāṃ caturhastamitāṃ hastocchritāṃ dvijāḥ
pratiṣṭhāpūrvadivase rātrāvuttarataḥ śubhe

25.28

sumuhūrte svastivācyaṃ¹⁰ kārayedaṅkurārpaṇam
dvātriṃśaddevatābhyaśca baliṃ dattvā yathāvidhi

25.29

prātastato vedikāyāṃ madhye maṇḍalamālikhet
padmaṃ vā svastikaṃ vā'pi kumbhaṃ tatra nidhāpayet¹¹

25.30

pañcadrumakaṣāyaṃ ca tanmadhye pūrayetsudhīḥ
gaṅgādipuṇyatoyāni pallavānsaptamṛttikāḥ

25.31

sarvagandhānpañcaratnasarvauṣadhigaṇaṃ tathā
pūrayitvā vidhānena12 ācāryaḥ prāṅmukhaḥ śuciḥ

25.32

viṣṇuṃ smaranpaścagavyaṃ paścādapi prapūrayet
dukūlaveṣṭitaṃ kaṇṭhe mālyairgandhaiḥ suśobhanaiḥ13

25.33

phalapallavasaṃyuktaṃ kṛtakautukamaṅgalam
pūrayettatra deveśaṃ narasiṃhamanāmayam

25.34

mantrarājena vidhivadupacāraistathāntaraiḥ
prārthayitvā prasādāya tasminnāvāhya taṃ harim

25.35

bāhyopacārairvividhaiḥ pūjayedvidhivaddvijāḥ
vāyavyāṃ tasya kumbhasya samidājyacaruṃ tathā

25.36

aṣṭottarasahasraṃ tu14 juhuyādvidhivadguruḥ
saṃpātān15prāpayettatra kumbhamadhye tadantataḥ

25.37

rathaṃ suśobhanaṃ kṛtvā patākāgandhamālyakaiḥ
sarvāṅgaṃ secayettasya gandhacandanavāribhiḥ

25.38

dhūpayetkālāguruṇā śaṅkhakāhālaniḥsvanaiḥ
¹⁶dhvaje tasya nṛsiṃhasya pratiṣṭhāpya samīraṇam

25.39

pūjayitvā vidhānena raktasraggandhamālyakaiḥ
imaṃ mantraṃ samuccārya suparṇaṃ prārthayettataḥ

25.40

yo viśvaprāṇahetustanurapi ca hareryānaketusvarūpo
yaṃ sañcintyaiva sadyaḥ svayamuragavadhūvargagarbhāḥ patanti
cañcaccaṇḍorutuṇḍatruṭitaphaṇivasāraktapaṅkāṃkitāsyaṃ¹⁷
vande chandomayaṃ taṃ khagapatimamalaṃ svarṇavarṇaṃ suparṇam

25.41

brahmaghoṣaḥ śaṃkhanādairnānāvādyasuvistaraiḥ
rathamūrdhni sthāpayettaṃ pauruṣaṃ sūktamuccaran¹⁸

25.42

tasyopariṣṭāttaṃ kumbhaṃ samantātplāvayanratham
triruccaran mantrarājaṃ secayedbrahmaṇā saha

25.43

tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā brahmaṇe dakṣiṇāṃ dadet
¹⁹ācārye dakṣiṇāṃ dadyādena tuṣyati tadguruḥ

25.44

brāhmaṇānbhojayedante pāyasaṃ ²⁰madhusarpiṣā
dvādaśākṣaramantreṇa balabhadrasya kārayet

25.45

lāṅgalaṃ ca 21paviravanmantraḥ syāāllāṅgaladhvaje
athavā dviṣaḍvarṇo'pi mūlamantraḥ prakīrtitaḥ

25.46

lakṣmīsūktena bhadrāyāḥ pratiṣṭhāpyo rathastathā
nābhihṛdānmurārestvaṃ brahmāṇḍābalirūpadhṛk

25.47

āsanaṃ caturāsyasya śriyo vāse 22 sthiro bhava
imaṃ mantraṃ samuccārya dhvajapadmaṃ samucchrayet

25.48

iyānviśeṣo haviṣāṃ trayāṇāṃ ca 23 pṛthakpṛthak
24pañcapañcabhirhotavyamekaikaṃ tu vibhāgaśaḥ

25.49

itthaṃ rathānpratiṣṭhāpya suvarṇaṃ gāṃ ca vastrakam
dhānyaṃ ca dakṣiṇāṃ dadyātsamyagdevasya bhaktitaḥ

25.50

evaṃ pratiṣṭhite tatra syandane'tha subhūṣite
āropya devaṃ vidhivadbrahmaghoṣapuraḥsaram

25.51

jayamaṅgalaghoṣaiśca25 nānāvādyapuraḥsaraiḥ
cāmarāndolanairdhūpaiḥ puṣpavṛṣṭibhireva ca

25.52

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyairnīyate sma rathaṃ prati
hayaiḥ sulakṣaṇairdāntairbalīvardairathāpi vā

25.53

puruṣairviṣṇubhaktyairvā netavyā hyapramādataḥ
prīṇayitvā janaṃ sarvaṃ bhakṣyabhojyādilepanaiḥ

25.54

rathasyopari devebhyo balimantreṇa bho dvijāḥ
baliṃ gṛhṇantu bho devā ādityā vasavastathā

25.55

marutaścāśvinau rudrāḥ suparṇāḥ pannagā grahāḥ
asurā yātudhānāśca rathasthāścaiva devatāḥ

25.56

dikpālā lokapālāśca ye ca vighnavināyakāḥ
jagataḥ svasti kurvantu divyā maharṣayastathā

25.57

avighnamācarantvete mā santu paripanthinaḥ
saumyā bhavantu tṛptāśca daityā bhūtagaṇāstathā

25.58

tatastu nīyate devaḥ samabhūmau samuccaran
mantraṃ vaiṣṇavagāyatrīṃ viṣṇoḥ sūktaṃ pavitrakam

25.59

vāmadevyaiḥ pavitraiśca mānastokyai rathantaraiḥ
tataḥ puṇyāhaghoṣeṇa26 27kṛtvā vāditraniḥsvanam

25.60

śanaiḥ śanairatho neyo rathaḥ snehāttu cakriṇaḥ
tatrotpātānpravakṣyāmi ratheṣu28 dvijasattamāḥ

25.61

īṣābhaṅge dvijabhayaṃ bhagne'kṣe kṣatriyakṣayaḥ
tulābhaṅge vaiśyanāśaḥ śamyā śūdrabhayaṃ bhavet

25.62

dhurābhaṅge tvanāvṛṣṭiḥ pīṭhabhaṅge prajābhayam
paracakrāgamaṃ vidyāccakrabhaṅge rathasya tu

25.63

dhvajasya patane viprā nṛpo'nyo jāyate dhruvam
pratimābhaṅgatāyāṃ tu rājño maraṇamādiśet

25.64

paryaste tu rathe viprāḥ sarvajānapadakṣayaḥ
utpanneṣvevamādyeṣu utpāteṣvaśubheṣu ca

25.65

balikarma punaḥ kuryācchāntihomaṃ tathaiva ca
brāhmaṇānbhojayedyo dadyāddānāni29 caiva hi

25.66

pūrvottare tu digbhāge rathasyāgniṃ prakalpayet
samiddhirghṛtamadhvājyamūlāgrābhiśca homayet

25.67

pālāśābhirdvijaśreṣṭhā mantrarājena dīkṣitaḥ
somāyāgnaye prajābhyaḥ prajānāṃ pataye tathā

25.68

grahebhyaśca brahmaṇe ca dikpālebhyastadantataḥ
yatra yatra rathe doṣāstatra tatra ca dīkṣitaḥ

25.69

juhuyātpratiṣṭhāmantreṇa viśeṣaḥ sarvato bhavet
brāhmaṇaiḥ sahitaḥ kuryāddhomānte śāntivācanam

25.70

svasti bhavatu viprebhyaḥ svasti rājñe'stu nityaśaḥ
gobhyaḥ svasti prajābhyastu jagataḥ śāntirastu vai

25.71

svastyastu dvipade nityaṃ śāntirastu catuṣpade
śaṃ prajābhyastathaivāstu śaṃ tathā''tmani cāstu naḥ

25.72

śāntirastu ca devasya bhūrbhuvaḥ svaḥ śivaṃ tathā
śāntirastu śivaṃ cāstu sarvataḥ svastirastu naḥ

25.73

tvaṃ deva jagataḥ sraṣṭā poṣṭā caiva tvameva hi
prajāḥ pālaya deveśa śāntiṃ kuru jagatpate

25.74

yātrākāraṇabhūtasya puruṣasya ca bhūpateḥ
duṣṭāngrahāṃstu vijñāya grahaśāntiṃ samācaret

Linked texts (8)