Purushottamakhanda 8
Puruṣottamakhaṇḍa 8
- Language
- Sanskrit
Contents
- 8.83 — 1 part
8.1
jaiminiruvāca
ityuktastena vipreṇa śavaraścintayākulaḥ
asmākamupajīvyo'sau rahasyastho janārdanaḥ
8.2
upasthitaṃ no durdaivaṃ yena syātsārvalaukikaḥ
na darśayāmi cedvipraṃ śāpaṃ me'sau pradāsyati
8.3
sarveṣāṃ brāhmaṇo mānyo viśeṣādatithistvayam
¹asminviphalakāme tu dvau lokau viphalau mama
8.4
evaṃ vicārayanviśvāvasuḥ śavarapuṅgavaḥ
janapravādaṃ sasmāra purāṇaṃ śavarālaye
8.5
asminnantarhite deve bhūmyantanīlamādhave2
indradyumno narapatiḥ śakratulyaparākramaḥ
8.6
manuṣyavapuṣā yo'sau3 brahmalokaṃ vrajedapi
so'sminprajābhirāgatya vājimedhaśatena ca
8.7
iṣṭvā dārumayaṃ viṣṇuṃ caturddhā sthāpayiṣyati
asya cedbhāgyamutpannaṃ brāhmaṇasyātitherbhūśam
8.8
antarddhānaṃ bhagavataḥ sannidhānamatho bhavet
tadenaṃ darśayiṣyāmi nīlendramaṇimacyutam
8.9
na pauruṣeyaṃ kasyāpi kartavyaṃ devanirmite4
itthaṃ vicārya manasā śavaraśca punaḥ punaḥ
8.10
uvāca vipraṃ purato dhyāyantaṃ viṣṇumavyayam
8.11
śavara uvāca
asmābhiḥ pūrvato'pyeṣa 5 udantaḥ śruta eva hi
indradyumno narapatiratra vāsaṃ kariṣyati
8.12
tato'pi bhāgyavāṃstvaṃ hi yadagre nīlamādhavam
cakṣuṣā paśyasi brahmannehi yāmo hyadhityakām
8.13
ityuktvā taṃ kare dhṛtvā vartmanā gahanaṃ yayau
uparyuparyupāruhya śilāviṣamavartmani
8.14
ekaikanaragamye ca śilākaṇṭakadurgame 6
tamaḥprāye pathi gataṃ bodhayanvacasā dvijam
8.15
muhūrtābhyāṃ rauhiṇasya kuṇḍasyāviśatāṃ taṭe
taddṛṣṭvā 7 so'bravīdvipraṃ kuṇḍametaddvijottama
8.16
rauhiṇākhyaṃ mahāttīrthaṃ kāraṇaṃ sarvapāthasām
atra snātvā naro yāti vaikuṇṭhabhavanaṃ dvija
8.17
etasya pūrvabhāge'sau kalpasthāyivaṭo mahān
chāyāṃ^8 yasya samākramya brahmahatyāṃ vyapohati
8.18
etayorantare brahmanikuñjābhyantare sthitam
paśya sākṣājjagannāthaṃ vedāntapratipāditam
8.19
dṛṣṭvā jahīhi sakalaṃ vividhaṃ pāpasañcayam
ita ūrdhvaṃ na śocasva patito bhavasāgare
8.20
jaiminiruvāca
sa tu kuṇḍe dvijaḥ snātvā samprahṛṣṭamanāḥ sudhīḥ
dūrātpraṇamya śirasā manasā vacasā harim
tuṣṭāva caikāgramanā harṣagadgadayā girā
8.21
vidyāpatiruvāca
pradhānapuruṣātīta sarvavyāpinparātpara
carācarapariṇāma paramārtha namo'stu te
8.22
śrutismṛtipurāṇetihāsasampratipāditaiḥ
karmabhistvaṃ samārādhya eka eva jagatpate
8.23
tvatta etajjagatsarvaṃ sṛṣṭau sampadyate vibho
tvadādhāramidaṃ deva tvayaiva paripālyate
8.24
kalpānte saṃhṛtaṃ sarvaṃ tvatkukṣau sāvakāśakam
sukhaṃ vasati sarvātmannantaryāminnamo'stu te
8.25
namaste devadevāya trayīrūpāya te namaḥ
candrasūryādirūpeṇa jagadvāsayate sadā
8.26
sarvatīrthamayī gaṅgā yasya pādābjasaṅgamāt
punāti sakalām̐llokāṃstasmai pāvayate namaḥ
8.27
havīṃṣi mantrapūtāni samyagdattāni vahniṣu
pariṇāmakṛte tubhyaṃ jagajjīvayate namaḥ
8.28
yadaṃśamupajīvanti jagantyānandarūpiṇaḥ
sarvakalmaṣahīnāya tasmai brahmātmane namaḥ
8.29
nirmalāya svarūpāya śubharūpāya māyine
sarvasaṅgavihīnāya namaste viśvasākṣiṇe
8.30
bahupādākṣiśīrṣāsyabāhave sarvajiṣṇave
sarvajīvasvarūpāya namaste sarvarūpiṇe
8.31
āpa bahu pada, bahu mastaka, bahu mukha, bahu bāhu vāle aura sarva vijayī
namaste kamalākānta! namaste kamalānanaᳶ
namaḥ kamalapatrākṣa trāhi māṃ puruṣottama
8.32
asārasaṃsāraparibhrameṇa
nipīḍyamānaṃ khalu rogaśokaiḥ
māmuddharāsmāddravaduḥkhajātāt
pādābjayoste śaraṇaṃ prapannam
8.33
jaiminiruvāca
iti stutvā sureśānaṃ devaṃ praṇavarūpiṇam
praṇataḥ praṇavaṃ mantraṃ jajāpa purato hareḥ
8.34
japānte śāntamanasaṃ kṛtāñjalimupasthitam
manyamānaṃ kṛtārthaṃ svaṃ provāca śavaro dvijam
8.34-2
japa ke anta meṃ jaba praśāntacitta hokara vidyāpati hātha jor̤ate hue avasthāna pūrvaka mana hī mana apane ko kṛtārtha mānate the, taba śavara viśvāvasu ne unase kahā
8.35
viśvāvasuruvāca
kṛtārthastvaṃ prabhuṃ dṛṣṭvā sāmprataṃ dvijapuṅgava
dinānto'bhūdgṛhaṃ yāmaḥ10 kṣudhito'si śramānvitaḥ
8.36
vāso'pyaraṇye hiṃsrāṇāṃ nāsmākamucitā sthitiḥ
yāvadbhānorbhānti bhāsastāvadyāmo nijālayam
8.37
ityuktvā brāhmaṇaṃ pāṇau gṛhītvā śavaraḥ punaḥ
ājagāma dvijaśreṣṭhāḥ svāśramaṃ tvarayānvitaḥ
8.38
brāhmaṇo'pi jagannāthaṃ dhyāyannānandasāgaram
kṣuttṛṣāśramajātāni11 duḥkhāni bubudhe na hi
8.39
śilāviṣamamārge'pi kaṇṭakotkaradurgame
vrajanna duḥkhaṃ lebhe'sau śarīrānāsthayā mudā
8.40
evaṃ vrajantau tau vipraśavarau śavarālayam
sāyāhne tamanuprāptau vaiṣṇavāgryau tu bho dvijāḥ
8.41
tatrātithimanuprāptaṃ brāhmaṇaṃ śavarottamaḥ
bhakṣyabhojyavidhānaiśca vividhaiḥ samapūjayat
8.42
¹²tato'titṛptastadvattairupacārairnṛpocitaiḥ
vismayaṃ paramaṃ lebhe śavarasya sudurlabhaiḥ
8.43
śavaro'yaṃ nivasati viṣame kānanāntare
āraṇyakairvartamānaḥ kathamasya gṛhāntare
8.44
rājārhabhakṣyabhojyāni sulabhānyadbhutaṃ mahat
iti vismayamāpannaṃ brāhmaṇaṃ śavarastadā
provāca snigdhavacasā vinayāvanato bhṛśam
8.45
śavara uvāca
bho vipra śramahīno'si kaccitkṣuttṛḍvivarjitaḥ
āraṇyakānāṃ bhavane nāgarāṇāṃ kutaḥ sukham
8.46
ajñātā nāgarī vṛttiḥ śavaraistu viśeṣataḥ
rājopajīvināṃ śreṣṭhau rājāmātyapurohitau
8.47
tayo rājasamaḥ pūjyaḥ purodhāḥ śāstrasammataḥ
indradyumno narapatiḥ sārvabhaumaḥ pratāpavān
8.48
tvayi tuṣṭe sa santuṣṭo dhruvaṃ vipra bhaviṣyati
ityuktavatyaraṇyasthe sa tu prītataro dvijaḥ
uvāca śavaraṃ prītyā vinayādbhutavādinam
8.49
vidyāpatiruvāca
sādho madupacārāya hatānyetāni13 yāni te
vastūnyamānuṣāṇīha yānyadṛṣṭāni rājabhiḥ
8.50
citrametaddivyavastusañcayaḥ śavarālaye
etajjñātuṃ14 kautukaṃ me sādho samvarddhate mahat
8.51
śavara uvāca
etatprakāśane15 vipra matirnotsahate mama
tathāpi te dvijaśreṣṭhā'tithibhaktyā vadāmyaham
8.52
śakrādayo devagaṇāḥ samāyāntyanvahaṃ dvija
divyopacārānādāya pūjanāya jagatpateḥ
8.53
pūjayitvā jagannāthaṃ stutvā natvā ca bhaktitaḥ
gītavāditranṛtyaiśca santoṣya puruṣottamam
8.54
punaḥ prayānti satataṃ tridivaṃ surasattamāḥ
divyānyetāni vastūni nirmālyāni jagatpateḥ
8.55
dattāni tubhyaṃ viduṣe kathaṃ vismayate bhavān
viṣṇornirmālyabhogena kṣīṇarogajarā vayam
8.56
saputrabāndhavāḥ sarve nivasāmo'yutāyuṣaḥ
viṣṇunirmālyabhogena kṣīyate pāpasaṃhatiḥ
8.57
na taccitraṃ dvijaśreṣṭha yena syānmuktibhājanam
śrutvaitadurlabhaṃ karma brāhmaṇo lomaharṣaṇaḥ
8.58
ānandāśruviplutākṣaḥ16 svaṃ kṛtārthamamanyata
aho śavarajanmā'sau paśyatyanvahamīśvaram17
8.59
taducchiṣṭaṃ divyabhogamupabhuṃkte divāniśam
nānyo'sya sadṛśo loke pṛthivyāṃ sacarācare
8.60
yādṛśo viṣṇubhakto'yaṃ śavaro nīlaparvate
kiṃ gatvā svagṛhe me'dya kuṭumbenāsukhātmanā
8.61
ghara ko lauṭanā evaṃ duḥkhāspada parivāra sahita rahane kā kyā prayojana
hai ?53-60
anena sakhyaṃ niṣpādya sthāsyāmyatra vanāntare
cintayitvā ciraṃ vipraḥ śrīkṛṣṇāsaktamānasaḥ
8.62
punaḥ provāca śavaraṃ mayi te cedanugrahaḥ
sādho sakhyaṃ tvayā kāryamiti me niścayo mahān
8.63
kiṃ gatvā sevayā rājñaḥ paratrāsukhahetunā
atra sthitvā tvayā sārdhamupāsye madhusūdanam
8.64
yathā punardehabandho yatiṣye na bhavenmama
sādhu mitra tvayā sārddhaṃ bhāgyānme saṅgamo'bhavat
8.65
dustāraṃ bhavasaṃsāraṃ tariṣye tvatprasādataḥ
sārametatpraśaṃsanti saṃsāre bhavasāgare
8.66
yadvaiṣṇavena mitratvaṃ duḥkhasaṃsārapāradam
mitrasya sahavāsena punaḥ pratyakṣameṣyati
8.67
bhagavānpuṇḍarīkākṣaḥ śaṃkhacakragadādharaḥ
indradyumno narapatirmayi pratyāgate sakhe
8.68
bhagavantaṃ samārāddhumihaiva sa nivatsyati
prāsādaṃ vipulaṃ cātra cikīrṣurbhagavatpriyam
8.69
sahasramupacārāṇāṃ pūjanāya jagatpateḥ
racayiṣyāmīti mahatpratijñā''sīnmahīpateḥ
8.70
etāvadvyavasāyasya paryāyāntaṃ sthānamatra hi
mayā pradeśaṃ nirṇīya tasya vijñāpayiṣyate
pratiśrutaṃ tatpurataḥ prītastanme'numanyatām
8.71
śavara uvāca
sakhe purātanī vārttā prasiddhaivātra tādṛśī
tvayā yathaiva kathita indradyumnasamāgamaḥ
8.72
kevalaṃ mādhavaṃ tatra na drakṣyati mahīpatiḥ
acirādeva bhagavānsvarṇavālukayā''vṛtaḥ
8.73
pratijajñe yamāyaitadantarddhānaṃ gamiṣyati
mahābhāgyaparipākātpratyakṣo'yaṃ tvayā kṛtaḥ
8.74
indradyumnāgamābhyāse dhruvaṃ sa vyavadhāsyati
eṣo'rthastu tvayā mitra na vaktavyo nṛpāgrataḥ
8.75
āgatya so'tra nṛpatiradṛṣṭvā parameśvaram
prāyopaveśavratavānsvapne dṛṣṭvā gadādharam
8.76
tadādeśāddārumayaṃ prabholiṅgacatuṣṭayam
pūjayiṣyati bhaktyā ca pratiṣṭhāpya svayambhuvā
8.77
sthitiratra hareryāvadāvayorvaṃśasaṃsthitiḥ
anugrahādbhagavato nātra kāryā vicāraṇā
8.78
tadatrārthe sakhe khedaṃ mā vraja kṣiprameva hi
nivatsyate'cirādeva mitredānīṃ sukhaṃ svapa
8.79
prātardṛṣṭvā punardevaṃ nīlendrāśmamayaṃ vibhum
sindhau snātvā tasya taṭe nivāsāya mahīpateḥ
8.80
drakṣyāmaḥ sādhusaṃsthānaṃ yathā'bhilaṣitaṃ sakhe
ityanyāśca kathāḥ puṇyāḥ kṛtvā tau ca parasparam
8.81
śubhasthāne cāsvapatāṃ śayane pallavāstṛte
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ tīrtharājodakena tau
8.82
snānaṃ nirvartya vidhivanmādhavaṃ praṇipatya ca
rājārhasthānaṃ nirṇīya nijālayaṃ¹⁸ gatau punaḥ
8.83
tatra mitreṇābhimantya19 rājño nirdeśakāraṇāt
rathamāruhya sa vipraścāvantīpuramāyayau20
8.83.p1
iti śrīskānde vidyāpatināmna indradyumnapurohitasya viśvāvasuśavarasamāgamo nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ || 8
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Purushottamakṣetramāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottamacetramāhātmya — Sanskrit
- Sriksetramahatmya (ed. Caitanyacaraṇa Dāsa Mahārāja) — Sanskrit
- Śrīkṣetramāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottamattvamāhātmya — Sanskrit
- Puruṣottakhaṇḍa — Sanskrit