Shivapurana 1.13: trayodaśo'dhyāyaḥ | sadācāravarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 1.13
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.13.85 — 4 parts
trayodaśo'dhyāyaḥ | sadācāravarṇanam
1.13.1
ṛṣaya ūcuḥ |
sadācāraṃ śrāvayāśu yena lokāñjayed budhaḥ |
dharmādharmamayānbrūhi svarganārakadāṃstathā ||
1.13.2
sūta uvāca |
sadācārayuto vidvān brāhmaṇo nāma nāmataḥ |
vedācārayuto vipro hyetairekaikavāndvijaḥ ||
1.13.3
alpācāro'lpavedaśca kṣatriyo rājasevakaḥ |
kiñcidācāravānvaiśyaḥ kṛṣivāṇijyakṛttathā ||
1.13.4
śūdrabrāhmaṇa ityuktaḥ svayameva hi karṣakaḥ |
asūyāluḥ paradrohī caṇḍāladvija ucyate ||
1.13.5
pṛthivīpālako rājā itare kṣatriyā matāḥ |
dhānyādikrayavānvaiśya itaro vaṇigucyate ||
1.13.6
brahmakṣatriyavaiśyānāṃ śuśrūṣuḥ śūdra ucyate |
karṣako vṛṣalo jñeya itare caiva dasyavaḥ ||
1.13.7
sarvo hyuṣaḥ prāṅmukhaśca cintayed devapūrvakān |
dharmānarthāṃśca tatkleśānāyaṃ ca vyayameva ca ||
1.13.8
āyurdveṣaśca maraṇaṃ pāpaṃ bhāgyaṃ tathaiva ca |
vyādhiḥ puṣṭistathā śaktiḥ prātarutthānadikphalam ||
1.13.9
niśāntyayāmoṣā jñeyā yāmārdhaṃ sandhirucyate |
tatkāle tu samutthāya viṇmūtre visṛjed dvijaḥ ||
1.13.10
gṛhād dūraṃ tato gatvā bāhyataḥ prāvṛtastathā |
udaṅmukhaḥ samāviśya pratibandhe'nyadiṅmukhaḥ ||
1.13.11
jalāgnibrāhmaṇādīnāṃ devānāṃ nābhimukhyataḥ |
liṅgaṃ pidhāya vāmena mukhamanyena pāṇinā ||
1.13.12
malamutsṛjya cotthāya na paśyeccaiva tanmalam |
uddhṛtena jalenaiva śaucaṃ kuryājjalād bahiḥ ||
1.13.13
athavā devapitrarṣitīrthāvataraṇaṃ vinā |
sapta vā pañca vā trīnvā gudaṃ saṃśodhayenmṛdā ||
1.13.14
liṅge karkoṭamātraṃ tu gude prasṛtiriṣyate |
tata utthāya paddhastaśaucaṃ gaṇḍūṣamaṣṭakam ||
1.13.15
yena kena ca patreṇa kāṣṭhena ca jalād bahiḥ |
kāryaṃ santarjanīṃ tyajya dantadhāvanamīritam ||
1.13.16
jaladevānnamaskṛtya mantreṇa snānamācaret |
aśaktaḥ kaṇṭhadaghnaṃ vā kaṭidaghnamathāpi vā ||
1.13.17
ājānujalamāviśya mantrasthānaṃ samācaret |
devādīṃstarpayedvidvāṃstatra tīrthajalena ca ||
1.13.18
dhautavastraṃ samādāya pañcakacchena dhārayet |
uttarīyaṃ ca kiñcaiva dhāryaṃ sarveṣu karmasu ||
1.13.19
nadyāditīrthasnane tu snānavastraṃ na śodhayet |
vāpīkūpagṛhādau tu snānādūrdhvaṃ nayedbudhaḥ ||
1.13.20
śilādārvādike vāpi jale vāpi sthale'pi vā |
saṃśodhya pīḍayedvastraṃ pitṝṇāṃ tṛptaye dvijāḥ ||
1.13.21
jābālakoktamantreṇa bhasmanā ca tripuṇḍrakam |
anyathā cejjale pātastato narakamṛcchati ||
1.13.22
āpohiṣṭheti śirasi prokṣayetpāpaśāntaye |
yasyeti mantraṃ pāde tu sandhiprokṣaṇamucyate ||
1.13.23
hṛdaye mūrdhni pāde ca mūrdhni hṛtpāda eva ca |
hṛtpādamūrdhni samprokṣya mantrasnānaṃ vidurbudhāḥ ||
1.13.24
īṣatsparśe ca doḥsvāsthye rājarāṣṭrabhaye'pi ca |
agatyā gatikāle ca mantrasnānaṃ samācaret ||
1.13.25
prātaḥ sūryānuvākena sāyamagnyanuvākataḥ |
apaḥ pītvā tathā madhye punaḥ prokṣaṇamācaret ||
1.13.26
gāyatryā japamantrānte trirūrdhvaṃ prāgvinikṣipet |
mantreṇa saha caikaṃ vai madhye'rghyaṃ tu raverdvijāḥ ||
1.13.27
atha jāte ca sāyāhne bhuvi paścimadiṅmukhaḥ |
uddhṛtya dadyāt prātastu madhyāhne'ṅgulibhistathā ||
1.13.28
aṅgulīnāṃ ca randhreṇa lambaṃ paśyed divākaram |
ātmapradakṣiṇaṃ kṛtvā śuddhācamanamācaret ||
1.13.29
sāyaṃ muhūrtādarvāktu kṛtā sandhyā vṛthā bhavet |
akālātkāla ityukto dine'tīte yathākramam ||
1.13.30
divātīte ca gāyatrīṃ śataṃ nitye kramājjapet |
ādaśāhātparātītaṃ gāyatrīṃ lakṣamabhyaset ||
1.13.31
māsātīte tu nitye hi punaścopanayaṃ caret |
īśo gaurī guho viṣṇurbrahmā candraśca vai yamaḥ ||
1.13.32
evaṃrūpāṃśca vai devāṃstarpayedarthasiddhaye |
brahmārpaṇaṃ tataḥ kṛtvā śuddhācamanamācaret ||
1.13.33
tīrthadakṣiṇataḥ śaste maṭhe mantrālaye budhaḥ |
tatra devālaye vāpi gṛhe vā niyatasthale ||
1.13.34
sarvāndevānnamaskṛtya sthirabuddhiḥ sthirāsanaḥ |
praṇavaṃ pūrvamabhyasya gāyatrīmabhyasettataḥ ||
1.13.35
jīvabrahmaikyaviṣayaṃ buddhvā praṇavamabhyaset |
trailokyasṛṣṭikartāraṃ sthitikartāramacyutam ||
1.13.36
saṃhartāraṃ tathā rudraṃ svaprakāśamupāsmahe |
jñānakarmendriyāṇāṃ ca manovṛttīrdhiyastathā ||
1.13.37
bhogamokṣaprade dharme jñāne ca prerayetsadā |
itthamarthaṃ dhiyā dhyāyanbrahma prāpnoti niścayam ||
1.13.38
kevalaṃ vā japennityaṃ brāhmaṇyasya ca pūrtaye |
sahasramabhyasennityaṃ prātarbrāhmaṇapuṅgavaḥ ||
1.13.39
anyeṣāṃ ca yathāśakti madhyāhne ca śataṃ japet |
sāyaṃ dvidaśakaṃ jñeyaṃ śikhāṣṭakasamanvitam ||
1.13.40
mūlādhāraṃ samārabhya dvādaśāṃśasthitāṃstathā |
vidyeśabrahmaviṣṇvīśajīvātmaparameśvarān ||
1.13.41
brahmabuddhyā tadaikyaṃ ca so'haṃ bhāvanayā japet |
tāneva brahmarandhrādau kāyād bāhye ca bhāvayet ||
1.13.42
mahattattvaṃ samārabhya śarīraṃ tu sahasrakam |
ekaikasmājjapādekamatikramya śanaiḥ śanaiḥ ||
1.13.43
parasminyojayejjīvaṃ japatattvamudāhṛtam |
śatadvidaśakaṃ dehaṃ śikhāṣṭakasamanvitam ||
1.13.44
mantrāṇāṃ japa evaṃ hi japamādikramādviduḥ |
sahasraṃ brāhmadaṃ vidyācchatamaindrapradaṃ viduḥ ||
1.13.45
itarattvātmarakṣārthaṃ brahmayoniṣu jāyate |
divākaramupasthāya nityamitthaṃ samācaret ||
1.13.46
lakṣadvādaśayuktastu pūrṇabrāhmaṇa īritaḥ |
gāyatryā lakṣahīnaṃ tu vedakārye na yojayet ||
1.13.47
āsaptatestu niyamaṃ paścātpravrājanaṃ caret |
prātardvādaśasāhasraṃ pravrājī praṇavaṃ japet ||
1.13.48
dine dine tvatikrānte nityamevaṃ kramājjapet |
māsādau kramaśo'tīte sārdhalakṣajapena hi ||
1.13.49
ata ūrdhvamatikrānte punaḥ praiṣaṃ samācaret |
evaṃ kṛtvā doṣaśāntiranyathā rauravaṃ vrajet ||
1.13.50
dharmārthayostato yatnaṃ kuryātkāmī na cetaraḥ |
brāhmaṇo muktikāmaḥ syād bahmajñānaṃ sadābhyaset ||
1.13.51
dharmādartho'rthato bhogo bhogādvairāgyasambhavaḥ |
dharmārjitārthabhogena vairāgyamupajāyate ||
1.13.52
viparītārthabhogena rāga eva prajāyate |
dharmaśca dvividhaḥ prokto dravyadehadvayena ca ||
1.13.53
dravyamijyādirūpaṃ syāttīrthasnānādi daihikam |
dharmeṇa dhanamāpnoti tapasā divyarūpatām ||
1.13.54
niṣkāmaḥ śuddhimāpnoti śuddhyā jñānaṃ na saṃśayaḥ |
kṛtādau hi tapaḥ ślāghyaṃ dravyadharmaḥ kalau yuge ||
1.13.55
kṛte dhyānājjñānasiddhistretāyāṃ tapasā tathā |
dvāpare yajanājjñānaṃ pratimāpūjayā kalau ||
1.13.56
yādṛśaṃ puṇyapāpaṃ vā tādṛśaṃ phalameva hi |
dravyadehāṅgabhedena nyūnavṛddhikṣayādikam ||
1.13.57
adharmo hiṃsikārūpo dharmastu sukharūpakaḥ |
adharmād duḥkhamāpnoti dharmādvai sukhamedhate ||
1.13.58
vidyād durvṛttito duḥkhaṃ sukhaṃ vidyātsuvṛttitaḥ |
dharmārjanamataḥ kuryādbhogamokṣaprasiddhaye ||
1.13.59
sakuṭumbasya viprasya caturjanayutasya ca |
śatavarṣasya vṛttiṃ tu dadyāttadbrahmalokadam ||
1.13.60
cāndrāyaṇasahasraṃ tu brahmalokapradaṃ viduḥ |
sahasrasya kuṭumbasya pratiṣṭhāṃ kṣatriyaścaret ||
1.13.61
indralokapradaṃ vidyādayutaṃ brahmalokadam |
yāṃ devatāṃ puraskṛtya dānamācarate naraḥ ||
1.13.62
tattallokamavāpnoti iti vedavido viduḥ |
arthahīnaḥ sadā kuryāttapasāmarjanaṃ tathā ||
1.13.63
tīrthācca tapasā prāpyaṃ sukhamakṣayyamaśnute |
arthārjanamatho vakṣye nyāyataḥ susamāhitaḥ ||
1.13.64
kṛtātpratigrahāccaiva yājanācca viśuddhataḥ |
adainyādanatikleśād brāhmaṇo dhanamarjayet ||
1.13.65
kṣatriyo bāhuvīryeṇa kṛṣigorakṣaṇād viśaḥ |
nyāyārjitasya vittasya dānātsiddhiṃ samaśnute ||
1.13.66
jñānasiddhyā mokṣasiddhiḥ sarveṣāṃ gurvanugrahāt |
mokṣātsvarūpasiddhiḥ syātparānandaṃ samaśnute ||
1.13.67
satsaṅgātsarvametadvai narāṇāṃ jāyate dvijāḥ |
dhanadhānyādikaṃ sarvaṃ deyaṃ vai gṛhamedhinā ||
1.13.68
yadyatkāle vastujātaṃ phalaṃ vā dhānyameva ca |
tattatsarvaṃ brāhmaṇebhyo deyaṃ vai hitamicchatā ||
1.13.69
jalaṃ caiva sadā deyamannaṃ kṣudvyādhiśāntaye |
kṣetraṃ dhānyaṃ tathāmānnamannameva caturvidham ||
1.13.70
yāvatkālaṃ yadannaṃ vai bhuktvā śravaṇamedhate |
tāvatkṛtasya puṇyasya tvardhaṃ dāturna saṃśayaḥ ||
1.13.71
grahītā hi gṛhītasya dānādvai tapasā tathā |
pāpasaṃśodhanaṃ kuryādanyathā rauravaṃ vrajet ||
1.13.72
ātmavittaṃ tridhā kuryāddharmavṛddhyātmabhogataḥ |
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ karma kuryāttu dharmataḥ ||
1.13.73
vittasya vardhanaṃ kuryād vṛddhyaṃśena hi sādhakaḥ |
hitena mitamedhyena bhogaṃ bhogāṃśataścaret ||
1.13.74
kṛṣyarjite daśāṃśaṃ hi deyaṃ pāpasya śuddhaye |
śeṣeṇa kuryāddharmādi anyathā rauravaṃ vrajet ||
1.13.75
athavā pāpabuddhiḥ syātkṣayaṃ vā sasyameṣyati |
vṛddhivāṇijyake deyaṃ ṣaḍaṃśaṃ hi vicakṣaṇaiḥ ||
1.13.76
śuddhapratigrahe deyaṃ caturthāṃśaṃ dvijottamaiḥ |
akasmādutthite'rthe hi deyamardhaṃ dvijottamaiḥ ||
1.13.77
asatpratigrahe sarvaṃ durdānaṃ sāgare kṣipet |
āhūya dānaṃ kartavyamātmabhogasamṛddhaye ||
1.13.78
pṛṣṭaṃ sarvaṃ sadā deyamātmaśaktyanusārataḥ |
janmāntare ṛṇī hi syādadatte pṛṣṭavastuni ||
1.13.79
pareṣāṃ ca tathā doṣaṃ na praśaṃsedvicakṣaṇaḥ |
vidveṣeṇa tathā brahman śrutaṃ dṛṣṭaṃ ca no vadet ||
1.13.80
na vadetsarvajantūnāṃ hṛdi roṣakaraṃ budhaḥ |
sandhyayoragnikāryaṃ ca kuryādaiśvaryasiddhaye ||
1.13.81
aśaktastvekakāle vā sūryāgnī ca yathāvidhi |
taṇḍulaṃ dhānyamājyaṃ vā phalaṃ kandaṃ havistathā ||
1.13.82
sthālīpākaṃ tathā kuryādyathānyāyaṃ yathāvidhi |
pradhānahomamātraṃ vā havyābhāve samācaret ||
1.13.83
nityasandhānamityuktaṃ tamajasraṃ vidurbudhāḥ |
athavā japamātraṃ vā sūryavandanameva ca ||
1.13.84
evamātmārthinaḥ kuryurarthārthī ca yathāvidhi |
brahmayajñaratā nityaṃ devapūjāratāstathā ||
1.13.85
agnipūjāparā nityaṃ gurupūjāratāstathā |
brāhmaṇānāṃ tṛptikarāḥ sarve svargasya bhāginaḥ ||
1.13.85.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sadācāravarṇanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ ||
1.13.85.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
1.13.85.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
1.13.85.p4
vidyeśvarasaṃhitā
Other recensions (2)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit