Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 1.13: trayodaśo'dhyāyaḥ | sadācāravarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 1.13

Language
Sanskrit

Contents

trayodaśo'dhyāyaḥ | sadācāravarṇanam

1.13.1

ṛṣaya ūcuḥ |
sadācāraṃ śrāvayāśu yena lokāñjayed budhaḥ |
dharmādharmamayānbrūhi svarganārakadāṃstathā ||

1.13.2

sūta uvāca |
sadācārayuto vidvān brāhmaṇo nāma nāmataḥ |
vedācārayuto vipro hyetairekaikavāndvijaḥ ||

1.13.3

alpācāro'lpavedaśca kṣatriyo rājasevakaḥ |
kiñcidācāravānvaiśyaḥ kṛṣivāṇijyakṛttathā ||

1.13.4

śūdrabrāhmaṇa ityuktaḥ svayameva hi karṣakaḥ |
asūyāluḥ paradrohī caṇḍāladvija ucyate ||

1.13.5

pṛthivīpālako rājā itare kṣatriyā matāḥ |
dhānyādikrayavānvaiśya itaro vaṇigucyate ||

1.13.6

brahmakṣatriyavaiśyānāṃ śuśrūṣuḥ śūdra ucyate |
karṣako vṛṣalo jñeya itare caiva dasyavaḥ ||

1.13.7

sarvo hyuṣaḥ prāṅmukhaśca cintayed devapūrvakān |
dharmānarthāṃśca tatkleśānāyaṃ ca vyayameva ca ||

1.13.8

āyurdveṣaśca maraṇaṃ pāpaṃ bhāgyaṃ tathaiva ca |
vyādhiḥ puṣṭistathā śaktiḥ prātarutthānadikphalam ||

1.13.9

niśāntyayāmoṣā jñeyā yāmārdhaṃ sandhirucyate |
tatkāle tu samutthāya viṇmūtre visṛjed dvijaḥ ||

1.13.10

gṛhād dūraṃ tato gatvā bāhyataḥ prāvṛtastathā |
udaṅmukhaḥ samāviśya pratibandhe'nyadiṅmukhaḥ ||

1.13.11

jalāgnibrāhmaṇādīnāṃ devānāṃ nābhimukhyataḥ |
liṅgaṃ pidhāya vāmena mukhamanyena pāṇinā ||

1.13.12

malamutsṛjya cotthāya na paśyeccaiva tanmalam |
uddhṛtena jalenaiva śaucaṃ kuryājjalād bahiḥ ||

1.13.13

athavā devapitrarṣitīrthāvataraṇaṃ vinā |
sapta vā pañca vā trīnvā gudaṃ saṃśodhayenmṛdā ||

1.13.14

liṅge karkoṭamātraṃ tu gude prasṛtiriṣyate |
tata utthāya paddhastaśaucaṃ gaṇḍūṣamaṣṭakam ||

1.13.15

yena kena ca patreṇa kāṣṭhena ca jalād bahiḥ |
kāryaṃ santarjanīṃ tyajya dantadhāvanamīritam ||

1.13.16

jaladevānnamaskṛtya mantreṇa snānamācaret |
aśaktaḥ kaṇṭhadaghnaṃ vā kaṭidaghnamathāpi vā ||

1.13.17

ājānujalamāviśya mantrasthānaṃ samācaret |
devādīṃstarpayedvidvāṃstatra tīrthajalena ca ||

1.13.18

dhautavastraṃ samādāya pañcakacchena dhārayet |
uttarīyaṃ ca kiñcaiva dhāryaṃ sarveṣu karmasu ||

1.13.19

nadyāditīrthasnane tu snānavastraṃ na śodhayet |
vāpīkūpagṛhādau tu snānādūrdhvaṃ nayedbudhaḥ ||

1.13.20

śilādārvādike vāpi jale vāpi sthale'pi vā |
saṃśodhya pīḍayedvastraṃ pitṝṇāṃ tṛptaye dvijāḥ ||

1.13.21

jābālakoktamantreṇa bhasmanā ca tripuṇḍrakam |
anyathā cejjale pātastato narakamṛcchati ||

1.13.22

āpohiṣṭheti śirasi prokṣayetpāpaśāntaye |
yasyeti mantraṃ pāde tu sandhiprokṣaṇamucyate ||

1.13.23

hṛdaye mūrdhni pāde ca mūrdhni hṛtpāda eva ca |
hṛtpādamūrdhni samprokṣya mantrasnānaṃ vidurbudhāḥ ||

1.13.24

īṣatsparśe ca doḥsvāsthye rājarāṣṭrabhaye'pi ca |
agatyā gatikāle ca mantrasnānaṃ samācaret ||

1.13.25

prātaḥ sūryānuvākena sāyamagnyanuvākataḥ |
apaḥ pītvā tathā madhye punaḥ prokṣaṇamācaret ||

1.13.26

gāyatryā japamantrānte trirūrdhvaṃ prāgvinikṣipet |
mantreṇa saha caikaṃ vai madhye'rghyaṃ tu raverdvijāḥ ||

1.13.27

atha jāte ca sāyāhne bhuvi paścimadiṅmukhaḥ |
uddhṛtya dadyāt prātastu madhyāhne'ṅgulibhistathā ||

1.13.28

aṅgulīnāṃ ca randhreṇa lambaṃ paśyed divākaram |
ātmapradakṣiṇaṃ kṛtvā śuddhācamanamācaret ||

1.13.29

sāyaṃ muhūrtādarvāktu kṛtā sandhyā vṛthā bhavet |
akālātkāla ityukto dine'tīte yathākramam ||

1.13.30

divātīte ca gāyatrīṃ śataṃ nitye kramājjapet |
ādaśāhātparātītaṃ gāyatrīṃ lakṣamabhyaset ||

1.13.31

māsātīte tu nitye hi punaścopanayaṃ caret |
īśo gaurī guho viṣṇurbrahmā candraśca vai yamaḥ ||

1.13.32

evaṃrūpāṃśca vai devāṃstarpayedarthasiddhaye |
brahmārpaṇaṃ tataḥ kṛtvā śuddhācamanamācaret ||

1.13.33

tīrthadakṣiṇataḥ śaste maṭhe mantrālaye budhaḥ |
tatra devālaye vāpi gṛhe vā niyatasthale ||

1.13.34

sarvāndevānnamaskṛtya sthirabuddhiḥ sthirāsanaḥ |
praṇavaṃ pūrvamabhyasya gāyatrīmabhyasettataḥ ||

1.13.35

jīvabrahmaikyaviṣayaṃ buddhvā praṇavamabhyaset |
trailokyasṛṣṭikartāraṃ sthitikartāramacyutam ||

1.13.36

saṃhartāraṃ tathā rudraṃ svaprakāśamupāsmahe |
jñānakarmendriyāṇāṃ ca manovṛttīrdhiyastathā ||

1.13.37

bhogamokṣaprade dharme jñāne ca prerayetsadā |
itthamarthaṃ dhiyā dhyāyanbrahma prāpnoti niścayam ||

1.13.38

kevalaṃ vā japennityaṃ brāhmaṇyasya ca pūrtaye |
sahasramabhyasennityaṃ prātarbrāhmaṇapuṅgavaḥ ||

1.13.39

anyeṣāṃ ca yathāśakti madhyāhne ca śataṃ japet |
sāyaṃ dvidaśakaṃ jñeyaṃ śikhāṣṭakasamanvitam ||

1.13.40

mūlādhāraṃ samārabhya dvādaśāṃśasthitāṃstathā |
vidyeśabrahmaviṣṇvīśajīvātmaparameśvarān ||

1.13.41

brahmabuddhyā tadaikyaṃ ca so'haṃ bhāvanayā japet |
tāneva brahmarandhrādau kāyād bāhye ca bhāvayet ||

1.13.42

mahattattvaṃ samārabhya śarīraṃ tu sahasrakam |
ekaikasmājjapādekamatikramya śanaiḥ śanaiḥ ||

1.13.43

parasminyojayejjīvaṃ japatattvamudāhṛtam |
śatadvidaśakaṃ dehaṃ śikhāṣṭakasamanvitam ||

1.13.44

mantrāṇāṃ japa evaṃ hi japamādikramādviduḥ |
sahasraṃ brāhmadaṃ vidyācchatamaindrapradaṃ viduḥ ||

1.13.45

itarattvātmarakṣārthaṃ brahmayoniṣu jāyate |
divākaramupasthāya nityamitthaṃ samācaret ||

1.13.46

lakṣadvādaśayuktastu pūrṇabrāhmaṇa īritaḥ |
gāyatryā lakṣahīnaṃ tu vedakārye na yojayet ||

1.13.47

āsaptatestu niyamaṃ paścātpravrājanaṃ caret |
prātardvādaśasāhasraṃ pravrājī praṇavaṃ japet ||

1.13.48

dine dine tvatikrānte nityamevaṃ kramājjapet |
māsādau kramaśo'tīte sārdhalakṣajapena hi ||

1.13.49

ata ūrdhvamatikrānte punaḥ praiṣaṃ samācaret |
evaṃ kṛtvā doṣaśāntiranyathā rauravaṃ vrajet ||

1.13.50

dharmārthayostato yatnaṃ kuryātkāmī na cetaraḥ |
brāhmaṇo muktikāmaḥ syād bahmajñānaṃ sadābhyaset ||

1.13.51

dharmādartho'rthato bhogo bhogādvairāgyasambhavaḥ |
dharmārjitārthabhogena vairāgyamupajāyate ||

1.13.52

viparītārthabhogena rāga eva prajāyate |
dharmaśca dvividhaḥ prokto dravyadehadvayena ca ||

1.13.53

dravyamijyādirūpaṃ syāttīrthasnānādi daihikam |
dharmeṇa dhanamāpnoti tapasā divyarūpatām ||

1.13.54

niṣkāmaḥ śuddhimāpnoti śuddhyā jñānaṃ na saṃśayaḥ |
kṛtādau hi tapaḥ ślāghyaṃ dravyadharmaḥ kalau yuge ||

1.13.55

kṛte dhyānājjñānasiddhistretāyāṃ tapasā tathā |
dvāpare yajanājjñānaṃ pratimāpūjayā kalau ||

1.13.56

yādṛśaṃ puṇyapāpaṃ vā tādṛśaṃ phalameva hi |
dravyadehāṅgabhedena nyūnavṛddhikṣayādikam ||

1.13.57

adharmo hiṃsikārūpo dharmastu sukharūpakaḥ |
adharmād duḥkhamāpnoti dharmādvai sukhamedhate ||

1.13.58

vidyād durvṛttito duḥkhaṃ sukhaṃ vidyātsuvṛttitaḥ |
dharmārjanamataḥ kuryādbhogamokṣaprasiddhaye ||

1.13.59

sakuṭumbasya viprasya caturjanayutasya ca |
śatavarṣasya vṛttiṃ tu dadyāttadbrahmalokadam ||

1.13.60

cāndrāyaṇasahasraṃ tu brahmalokapradaṃ viduḥ |
sahasrasya kuṭumbasya pratiṣṭhāṃ kṣatriyaścaret ||

1.13.61

indralokapradaṃ vidyādayutaṃ brahmalokadam |
yāṃ devatāṃ puraskṛtya dānamācarate naraḥ ||

1.13.62

tattallokamavāpnoti iti vedavido viduḥ |
arthahīnaḥ sadā kuryāttapasāmarjanaṃ tathā ||

1.13.63

tīrthācca tapasā prāpyaṃ sukhamakṣayyamaśnute |
arthārjanamatho vakṣye nyāyataḥ susamāhitaḥ ||

1.13.64

kṛtātpratigrahāccaiva yājanācca viśuddhataḥ |
adainyādanatikleśād brāhmaṇo dhanamarjayet ||

1.13.65

kṣatriyo bāhuvīryeṇa kṛṣigorakṣaṇād viśaḥ |
nyāyārjitasya vittasya dānātsiddhiṃ samaśnute ||

1.13.66

jñānasiddhyā mokṣasiddhiḥ sarveṣāṃ gurvanugrahāt |
mokṣātsvarūpasiddhiḥ syātparānandaṃ samaśnute ||

1.13.67

satsaṅgātsarvametadvai narāṇāṃ jāyate dvijāḥ |
dhanadhānyādikaṃ sarvaṃ deyaṃ vai gṛhamedhinā ||

1.13.68

yadyatkāle vastujātaṃ phalaṃ vā dhānyameva ca |
tattatsarvaṃ brāhmaṇebhyo deyaṃ vai hitamicchatā ||

1.13.69

jalaṃ caiva sadā deyamannaṃ kṣudvyādhiśāntaye |
kṣetraṃ dhānyaṃ tathāmānnamannameva caturvidham ||

1.13.70

yāvatkālaṃ yadannaṃ vai bhuktvā śravaṇamedhate |
tāvatkṛtasya puṇyasya tvardhaṃ dāturna saṃśayaḥ ||

1.13.71

grahītā hi gṛhītasya dānādvai tapasā tathā |
pāpasaṃśodhanaṃ kuryādanyathā rauravaṃ vrajet ||

1.13.72

ātmavittaṃ tridhā kuryāddharmavṛddhyātmabhogataḥ |
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ karma kuryāttu dharmataḥ ||

1.13.73

vittasya vardhanaṃ kuryād vṛddhyaṃśena hi sādhakaḥ |
hitena mitamedhyena bhogaṃ bhogāṃśataścaret ||

1.13.74

kṛṣyarjite daśāṃśaṃ hi deyaṃ pāpasya śuddhaye |
śeṣeṇa kuryāddharmādi anyathā rauravaṃ vrajet ||

1.13.75

athavā pāpabuddhiḥ syātkṣayaṃ vā sasyameṣyati |
vṛddhivāṇijyake deyaṃ ṣaḍaṃśaṃ hi vicakṣaṇaiḥ ||

1.13.76

śuddhapratigrahe deyaṃ caturthāṃśaṃ dvijottamaiḥ |
akasmādutthite'rthe hi deyamardhaṃ dvijottamaiḥ ||

1.13.77

asatpratigrahe sarvaṃ durdānaṃ sāgare kṣipet |
āhūya dānaṃ kartavyamātmabhogasamṛddhaye ||

1.13.78

pṛṣṭaṃ sarvaṃ sadā deyamātmaśaktyanusārataḥ |
janmāntare ṛṇī hi syādadatte pṛṣṭavastuni ||

1.13.79

pareṣāṃ ca tathā doṣaṃ na praśaṃsedvicakṣaṇaḥ |
vidveṣeṇa tathā brahman śrutaṃ dṛṣṭaṃ ca no vadet ||

1.13.80

na vadetsarvajantūnāṃ hṛdi roṣakaraṃ budhaḥ |
sandhyayoragnikāryaṃ ca kuryādaiśvaryasiddhaye ||

1.13.81

aśaktastvekakāle vā sūryāgnī ca yathāvidhi |
taṇḍulaṃ dhānyamājyaṃ vā phalaṃ kandaṃ havistathā ||

1.13.82

sthālīpākaṃ tathā kuryādyathānyāyaṃ yathāvidhi |
pradhānahomamātraṃ vā havyābhāve samācaret ||

1.13.83

nityasandhānamityuktaṃ tamajasraṃ vidurbudhāḥ |
athavā japamātraṃ vā sūryavandanameva ca ||

1.13.84

evamātmārthinaḥ kuryurarthārthī ca yathāvidhi |
brahmayajñaratā nityaṃ devapūjāratāstathā ||

1.13.85

agnipūjāparā nityaṃ gurupūjāratāstathā |
brāhmaṇānāṃ tṛptikarāḥ sarve svargasya bhāginaḥ ||

1.13.85.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ sadācāravarṇanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ ||

1.13.85.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

1.13.85.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

1.13.85.p4

vidyeśvarasaṃhitā

Other recensions (2)