Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 1.15: pañcadaśo'dhyāyaḥ | devayajñādiṣu deśakālapātrādivarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 1.15

Language
Sanskrit

Contents

pañcadaśo'dhyāyaḥ | devayajñādiṣu deśakālapātrādivarṇanam

1.15.1

ṛṣaya ūcuḥ |
deśādīnkramaśo brūhi sūta sarvārthavittama |
sūta uvāca |
śuddhaṃ gṛhaṃ samaphalaṃ devayajñādikarmasu ||

1.15.2

tato daśaguṇaṃ goṣṭhaṃ jalatīraṃ tato daśa |
tato daśaguṇaṃ bilvatulasyaśvatthamūlakam ||

1.15.3

tato devālayaṃ vidyāttīrthatīraṃ tato daśa |
tato daśaguṇaṃ nadyāstīrthanadyāstato daśa ||

1.15.4

saptagaṅgānadītīrthaṃ tasyā daśaguṇaṃ bhavet |
gaṅgā godāvarī caiva kāverī tāmraparṇikā ||

1.15.5

sindhuśca sarayū revā sapta gaṅgāḥ prakīrtitāḥ |
tato'bdhitīre daśa ca parvatāgre tato daśa ||

1.15.6

sarvasmādadhikaṃ jñeyaṃ yatra vā rocate manaḥ |
kṛte pūrṇaphalaṃ jñeyaṃ yajñadānādikaṃ tathā ||

1.15.7

tretāyuge tripādaṃ ca dvāpare'rdhaṃ sadā smṛtam |
kalau pādaṃ tu vijñeyaṃ tatpādonaṃ tato'rdhake ||

1.15.8

śuddhātmanaḥ śuddhadinaṃ puṇyaṃ samaphalaṃ viduḥ |
tasmād daśaguṇaṃ jñeyaṃ ravisaṅkramaṇe budhāḥ ||

1.15.9

viṣuve taddaśaguṇamayane taddaśa smṛtam |
taddaśa mṛgasaṅkrāntau taccandragrahaṇe daśa ||

1.15.10

tataśca sūryagrahaṇe pūrṇaṃ kālottame viduḥ |
jagadrūpasya sūryasya viṣayogācca rogadam ||

1.15.11

atastadviṣaśāntyarthaṃ snānadānajapāṃścaret |
viṣaśāntyarthakālatvātsa kālaḥ puṇyadaḥ smṛtaḥ ||

1.15.12

janmarkṣe ca vratānte ca sūryarāgopamaṃ viduḥ |
mahatāṃ saṅgakālaśca koṭyarkagrahaṇaṃ viduḥ ||

1.15.13

taponiṣṭhā jñānaniṣṭhā yogino yatayastathā |
pūjāyāḥ pātramete hi pāpasaṅkṣayakāraṇam ||

1.15.14

caturviṃśatilakṣaṃ vā gāyatryā japasaṃyutaḥ |
brāhmaṇastu bhavetpātraṃ sampūrṇaphalabhogadam ||

1.15.15

patanāttrāyata iti pātraṃ śāstre prayujyate |
dātuśca pātakāttrāṇātpātramityabhidhīyate ||

1.15.16

gāyakaṃ trāyate pātādgāyatrītyucyate hi sā |
yathārthahino loke'sminparasyārthaṃ na yacchati ||

1.15.17

arthavāniha yo loke parasyārthaṃ prayacchati |
svayaṃ śuddho hi pūtātmā narānsantrātumarhati ||

1.15.18

gāyatrījapaśuddho hi śuddhabrāhmaṇa ucyate |
tasmād dāne jape home pūjāyāṃ sarvakarmaṇi ||

1.15.19

dānaṃ kartuṃ tathā trātuṃ pātratvaṃ brāhmaṇo'rhati |
annasya kṣudhitaṃ pātraṃ nārīnaramayātmakam ||

1.15.20

brāhmaṇaṃ śreṣṭhamāhūya yatkāle susamāhitam |
tadarthaṃ śabdamarthaṃ vā sadbodhakamabhīṣṭadam ||

1.15.21

icchāvataḥ pradānaṃ ca sampūrṇaphaladaṃ viduḥ |
yatpraśnānantaraṃ dattaṃ tadardhaphaladaṃ viduḥ ||

1.15.22

yatsevakāya dattaṃ syāttatpādaphaladaṃ viduḥ |
jātimātrasya viprasya dīnavṛtterdvijarṣabhāḥ ||

1.15.23

dattamarthaṃ hi bhogāya bhūrloke daśavārṣikam |
vedayuktasya viprasya svarge hi daśavārṣikam ||

1.15.24

gāyatrījapayuktasya satye hi daśavārṣikam |
viṣṇubhaktasya viprasya dattaṃ vaikuṇṭhadaṃ viduḥ ||

1.15.25

śivabhaktasya viprasya dattaṃ kailāsadaṃ viduḥ |
tattallokopabhogārthaṃ sarveṣāṃ dānamiṣyate ||

1.15.26

daśāṅgamannaṃ viprasya bhānuvāre dadannaraḥ |
parajanmani cārogyaṃ daśavarṣaṃ samaśnute ||

1.15.27

bahumānamathāhvānamabhyaṅgaṃ pādasevanam |
vāso gandhādyarcanaṃ ca ghṛtāpūparasottaram ||

1.15.28

ṣaḍrasaṃ vyañjanaṃ caiva tāmbūlaṃ dakṣiṇottaram |
namaścānugamaścaiva svannadānaṃ daśāṅgakam ||

1.15.29

daśāṅgamannaṃ viprebhyo daśabhyo vai dadannaraḥ |
arkavāre tathārogyaṃ śatavarṣaṃ samaśnute ||

1.15.30

somavārādivāreṣu tattadvāraguṇaṃ phalam |
annadānasya vijñeyaṃ bhūrloke parajanmani ||

1.15.31

saptasvapi ca vāreṣu daśabhyaśca daśāṅgakam |
annaṃ dattvā śataṃ varṣamārogyādikamaśnute ||

1.15.32

evaṃ śatebhyo viprebhyo bhānuvāre dadannaraḥ |
sahasravarṣamārogyaṃ śarvaloke samaśnute ||

1.15.33

sahasrebhyastathā dattvā'yutavarṣaṃ samaśnute |
evaṃ somādivāreṣu vijñeyaṃ hi vipaścitā ||

1.15.34

bhānuvāre sahasrāṇāṃ gāyatrīpūtacetasām |
annaṃ dattvā satyaloke hyārogyādi samaśnute ||

1.15.35

ayutānāṃ tathā dattvā viṣṇuloke samaśnute |
annaṃ dattvā tu lakṣāṇāṃ rudraloke samaśnute ||

1.15.36

bālānāṃ brahmabuddhyā hi deyaṃ vidyārthibhirnaraiḥ |
yūnāṃ ca viṣṇubuddhyā hi putrakāmārthibhirnaraiḥ ||

1.15.37

vṛddhānāṃ rudrabuddhyā hi deyaṃ jñānārthibhirnaraiḥ |
bālastrī bhāratībuddhyā buddhikāmairnarottamaiḥ ||

1.15.38

lakṣmībuddhyā yuvastrīṣu bhogakāmairnarottamaiḥ |
vṛddhāsu pārvatībuddhyā deyamātmārthibhirjanaiḥ ||

1.15.39

śilavṛttyoñchavṛttyā ca gurudakṣiṇayārjitam |
śuddhadravyamiti prāhustatpūrṇaphaladaṃ viduḥ ||

1.15.40

śuklapratigrahāddattaṃ madhyamaṃ dravyamucyate |
kṛṣivāṇijyakopetamadhamaṃ dravyamucyate ||

1.15.41

kṣatriyāṇāṃ viśāṃ caiva śauryavāṇijyakārjitam |
uttamaṃ dravyamityāhuḥ śūdrāṇāṃ bhṛtakārjitam ||

1.15.42

strīṇāṃ dharmārthināṃ dravyaṃ paitṛkaṃ bhartṛkaṃ tathā |
gavādīnāṃ dvādaśānāṃ caitrādiṣu yathākramam ||

1.15.43

sambhūya vā puṇyakāle dadyādiṣṭasamṛddhaye |
gobhūtilahiraṇyājyavāsodhānyaguḍāni ca ||

1.15.44

raupyaṃ lavaṇakūṣmāṇḍaṃ kanyā dvādaśakaṃ tathā |
godānāddattagavyena gomayenopakāriṇā ||

1.15.45

dhanadhānyādyāśritānāṃ duritānāṃ nivāraṇam |
jalasnehādyāśritānāṃ duritānāṃ tu gojalaiḥ ||

1.15.46

kāyikāditrayāṇāṃ tu kṣīradadhyājyakaistathā |
tathā teṣāṃ ca puṣṭiśca vijñeyā hi vipaścitā ||

1.15.47

bhūdānaṃ tu pratiṣṭhārthamiha cāmutra ca dvijāḥ |
tiladānaṃ balārthaṃ hi sadā mṛtyujayaṃ viduḥ ||

1.15.48

hiraṇyaṃ jāṭharāgnestu vṛddhidaṃ vīryadaṃ tathā |
ājyaṃ puṣṭikaraṃ vidyādvastramāyuṣkaraṃ viduḥ ||

1.15.49

dhānyamannaṃsamṛddhyarthaṃ madhurāhāradaṃ guḍam |
raupyaṃ reto'bhivṛddhyarthaṃ ṣaḍrasārthaṃ tu lāvaṇam ||

1.15.50

sarvaṃ sarvasamṛddhyarthaṃ kūṣmāṇḍaṃ puṣṭidaṃ viduḥ |
prāptidaṃ sarvabhogānāmiha cāmutra ca dvijāḥ ||

1.15.51

yāvajjīvanamuktaṃ hi kanyādānaṃ tu bhogadam |
panasāmrakapitthānāṃ vṛkṣāṇāṃ phalameva ca ||

1.15.52

kadalyādyauṣadhīnāṃ ca phalaṃ gulmodbhavaṃ tathā |
māṣādīnāṃ ca mudgānāṃ phalaṃ śākādikaṃ tathā ||

1.15.53

marīcisarṣapādyānāṃ śākopakaraṇaṃ tathā |
yadṛtau yatphalaṃ siddhaṃ taddeyaṃ hi vipaścitā ||

1.15.54

śrotrādīndriyatṛptiśca sadā deyā vipaścitā |
śabdādidaśabhogārthaṃ digādīnāṃ ca tuṣṭidā ||

1.15.55

vedaśāstraṃ samādāya buddhvā gurumukhātsvayam |
karmaṇāṃ phalamastīti buddhirāstikyamucyate ||

1.15.56

bandhurājabhayādbuddhiḥ śraddhā sā ca kanīyasī |
sarvābhāve daridrastu vācā vā karmaṇā yajet ||

1.15.57

vācikaṃ yajanaṃ vidyānmantrastotrajapādikam |
tīrthayātrā vratādyaṃ hi kāyikaṃ yajanaṃ viduḥ ||

1.15.58

yena kenāpyupāyena hyalpaṃ vā yadi vā bahu |
devatārpaṇabuddhyā ca kṛtaṃ bhogāya kalpate ||

1.15.59

tapaścaryā ca dānaṃ ca kartavyamubhayaṃ sadā |
pratiśrayaṃ pradātavyaṃ svavarṇaṃ guṇaśobhitam ||

1.15.60

devānāṃ tṛptaye'tyarthaṃ sarvabhogapradaṃ budhaiḥ |
ihāmutrottamaṃ janma sadā bhogaṃ labhed budhaḥ |
īśvarārpaṇabuddhyā hi kṛtvā mokṣaphalaṃ labhet ||

1.15.61

ya imaṃ paṭhate'dhyāyaṃ yaḥ śṛṇoti sadā naraḥ |
tasya vai dharmabuddhiśca jñānasiddhiḥ prajāyate ||

1.15.61.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ deśakālapātrādivarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ ||

1.15.61.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

1.15.61.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

1.15.61.p4

vidyeśvarasaṃhitā

Other recensions (2)

Linked texts (4)