Shivapurana 1.15: pañcadaśo'dhyāyaḥ | devayajñādiṣu deśakālapātrādivarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 1.15
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.15.61 — 4 parts
pañcadaśo'dhyāyaḥ | devayajñādiṣu deśakālapātrādivarṇanam
1.15.1
ṛṣaya ūcuḥ |
deśādīnkramaśo brūhi sūta sarvārthavittama |
sūta uvāca |
śuddhaṃ gṛhaṃ samaphalaṃ devayajñādikarmasu ||
1.15.2
tato daśaguṇaṃ goṣṭhaṃ jalatīraṃ tato daśa |
tato daśaguṇaṃ bilvatulasyaśvatthamūlakam ||
1.15.3
tato devālayaṃ vidyāttīrthatīraṃ tato daśa |
tato daśaguṇaṃ nadyāstīrthanadyāstato daśa ||
1.15.4
saptagaṅgānadītīrthaṃ tasyā daśaguṇaṃ bhavet |
gaṅgā godāvarī caiva kāverī tāmraparṇikā ||
1.15.5
sindhuśca sarayū revā sapta gaṅgāḥ prakīrtitāḥ |
tato'bdhitīre daśa ca parvatāgre tato daśa ||
1.15.6
sarvasmādadhikaṃ jñeyaṃ yatra vā rocate manaḥ |
kṛte pūrṇaphalaṃ jñeyaṃ yajñadānādikaṃ tathā ||
1.15.7
tretāyuge tripādaṃ ca dvāpare'rdhaṃ sadā smṛtam |
kalau pādaṃ tu vijñeyaṃ tatpādonaṃ tato'rdhake ||
1.15.8
śuddhātmanaḥ śuddhadinaṃ puṇyaṃ samaphalaṃ viduḥ |
tasmād daśaguṇaṃ jñeyaṃ ravisaṅkramaṇe budhāḥ ||
1.15.9
viṣuve taddaśaguṇamayane taddaśa smṛtam |
taddaśa mṛgasaṅkrāntau taccandragrahaṇe daśa ||
1.15.10
tataśca sūryagrahaṇe pūrṇaṃ kālottame viduḥ |
jagadrūpasya sūryasya viṣayogācca rogadam ||
1.15.11
atastadviṣaśāntyarthaṃ snānadānajapāṃścaret |
viṣaśāntyarthakālatvātsa kālaḥ puṇyadaḥ smṛtaḥ ||
1.15.12
janmarkṣe ca vratānte ca sūryarāgopamaṃ viduḥ |
mahatāṃ saṅgakālaśca koṭyarkagrahaṇaṃ viduḥ ||
1.15.13
taponiṣṭhā jñānaniṣṭhā yogino yatayastathā |
pūjāyāḥ pātramete hi pāpasaṅkṣayakāraṇam ||
1.15.14
caturviṃśatilakṣaṃ vā gāyatryā japasaṃyutaḥ |
brāhmaṇastu bhavetpātraṃ sampūrṇaphalabhogadam ||
1.15.15
patanāttrāyata iti pātraṃ śāstre prayujyate |
dātuśca pātakāttrāṇātpātramityabhidhīyate ||
1.15.16
gāyakaṃ trāyate pātādgāyatrītyucyate hi sā |
yathārthahino loke'sminparasyārthaṃ na yacchati ||
1.15.17
arthavāniha yo loke parasyārthaṃ prayacchati |
svayaṃ śuddho hi pūtātmā narānsantrātumarhati ||
1.15.18
gāyatrījapaśuddho hi śuddhabrāhmaṇa ucyate |
tasmād dāne jape home pūjāyāṃ sarvakarmaṇi ||
1.15.19
dānaṃ kartuṃ tathā trātuṃ pātratvaṃ brāhmaṇo'rhati |
annasya kṣudhitaṃ pātraṃ nārīnaramayātmakam ||
1.15.20
brāhmaṇaṃ śreṣṭhamāhūya yatkāle susamāhitam |
tadarthaṃ śabdamarthaṃ vā sadbodhakamabhīṣṭadam ||
1.15.21
icchāvataḥ pradānaṃ ca sampūrṇaphaladaṃ viduḥ |
yatpraśnānantaraṃ dattaṃ tadardhaphaladaṃ viduḥ ||
1.15.22
yatsevakāya dattaṃ syāttatpādaphaladaṃ viduḥ |
jātimātrasya viprasya dīnavṛtterdvijarṣabhāḥ ||
1.15.23
dattamarthaṃ hi bhogāya bhūrloke daśavārṣikam |
vedayuktasya viprasya svarge hi daśavārṣikam ||
1.15.24
gāyatrījapayuktasya satye hi daśavārṣikam |
viṣṇubhaktasya viprasya dattaṃ vaikuṇṭhadaṃ viduḥ ||
1.15.25
śivabhaktasya viprasya dattaṃ kailāsadaṃ viduḥ |
tattallokopabhogārthaṃ sarveṣāṃ dānamiṣyate ||
1.15.26
daśāṅgamannaṃ viprasya bhānuvāre dadannaraḥ |
parajanmani cārogyaṃ daśavarṣaṃ samaśnute ||
1.15.27
bahumānamathāhvānamabhyaṅgaṃ pādasevanam |
vāso gandhādyarcanaṃ ca ghṛtāpūparasottaram ||
1.15.28
ṣaḍrasaṃ vyañjanaṃ caiva tāmbūlaṃ dakṣiṇottaram |
namaścānugamaścaiva svannadānaṃ daśāṅgakam ||
1.15.29
daśāṅgamannaṃ viprebhyo daśabhyo vai dadannaraḥ |
arkavāre tathārogyaṃ śatavarṣaṃ samaśnute ||
1.15.30
somavārādivāreṣu tattadvāraguṇaṃ phalam |
annadānasya vijñeyaṃ bhūrloke parajanmani ||
1.15.31
saptasvapi ca vāreṣu daśabhyaśca daśāṅgakam |
annaṃ dattvā śataṃ varṣamārogyādikamaśnute ||
1.15.32
evaṃ śatebhyo viprebhyo bhānuvāre dadannaraḥ |
sahasravarṣamārogyaṃ śarvaloke samaśnute ||
1.15.33
sahasrebhyastathā dattvā'yutavarṣaṃ samaśnute |
evaṃ somādivāreṣu vijñeyaṃ hi vipaścitā ||
1.15.34
bhānuvāre sahasrāṇāṃ gāyatrīpūtacetasām |
annaṃ dattvā satyaloke hyārogyādi samaśnute ||
1.15.35
ayutānāṃ tathā dattvā viṣṇuloke samaśnute |
annaṃ dattvā tu lakṣāṇāṃ rudraloke samaśnute ||
1.15.36
bālānāṃ brahmabuddhyā hi deyaṃ vidyārthibhirnaraiḥ |
yūnāṃ ca viṣṇubuddhyā hi putrakāmārthibhirnaraiḥ ||
1.15.37
vṛddhānāṃ rudrabuddhyā hi deyaṃ jñānārthibhirnaraiḥ |
bālastrī bhāratībuddhyā buddhikāmairnarottamaiḥ ||
1.15.38
lakṣmībuddhyā yuvastrīṣu bhogakāmairnarottamaiḥ |
vṛddhāsu pārvatībuddhyā deyamātmārthibhirjanaiḥ ||
1.15.39
śilavṛttyoñchavṛttyā ca gurudakṣiṇayārjitam |
śuddhadravyamiti prāhustatpūrṇaphaladaṃ viduḥ ||
1.15.40
śuklapratigrahāddattaṃ madhyamaṃ dravyamucyate |
kṛṣivāṇijyakopetamadhamaṃ dravyamucyate ||
1.15.41
kṣatriyāṇāṃ viśāṃ caiva śauryavāṇijyakārjitam |
uttamaṃ dravyamityāhuḥ śūdrāṇāṃ bhṛtakārjitam ||
1.15.42
strīṇāṃ dharmārthināṃ dravyaṃ paitṛkaṃ bhartṛkaṃ tathā |
gavādīnāṃ dvādaśānāṃ caitrādiṣu yathākramam ||
1.15.43
sambhūya vā puṇyakāle dadyādiṣṭasamṛddhaye |
gobhūtilahiraṇyājyavāsodhānyaguḍāni ca ||
1.15.44
raupyaṃ lavaṇakūṣmāṇḍaṃ kanyā dvādaśakaṃ tathā |
godānāddattagavyena gomayenopakāriṇā ||
1.15.45
dhanadhānyādyāśritānāṃ duritānāṃ nivāraṇam |
jalasnehādyāśritānāṃ duritānāṃ tu gojalaiḥ ||
1.15.46
kāyikāditrayāṇāṃ tu kṣīradadhyājyakaistathā |
tathā teṣāṃ ca puṣṭiśca vijñeyā hi vipaścitā ||
1.15.47
bhūdānaṃ tu pratiṣṭhārthamiha cāmutra ca dvijāḥ |
tiladānaṃ balārthaṃ hi sadā mṛtyujayaṃ viduḥ ||
1.15.48
hiraṇyaṃ jāṭharāgnestu vṛddhidaṃ vīryadaṃ tathā |
ājyaṃ puṣṭikaraṃ vidyādvastramāyuṣkaraṃ viduḥ ||
1.15.49
dhānyamannaṃsamṛddhyarthaṃ madhurāhāradaṃ guḍam |
raupyaṃ reto'bhivṛddhyarthaṃ ṣaḍrasārthaṃ tu lāvaṇam ||
1.15.50
sarvaṃ sarvasamṛddhyarthaṃ kūṣmāṇḍaṃ puṣṭidaṃ viduḥ |
prāptidaṃ sarvabhogānāmiha cāmutra ca dvijāḥ ||
1.15.51
yāvajjīvanamuktaṃ hi kanyādānaṃ tu bhogadam |
panasāmrakapitthānāṃ vṛkṣāṇāṃ phalameva ca ||
1.15.52
kadalyādyauṣadhīnāṃ ca phalaṃ gulmodbhavaṃ tathā |
māṣādīnāṃ ca mudgānāṃ phalaṃ śākādikaṃ tathā ||
1.15.53
marīcisarṣapādyānāṃ śākopakaraṇaṃ tathā |
yadṛtau yatphalaṃ siddhaṃ taddeyaṃ hi vipaścitā ||
1.15.54
śrotrādīndriyatṛptiśca sadā deyā vipaścitā |
śabdādidaśabhogārthaṃ digādīnāṃ ca tuṣṭidā ||
1.15.55
vedaśāstraṃ samādāya buddhvā gurumukhātsvayam |
karmaṇāṃ phalamastīti buddhirāstikyamucyate ||
1.15.56
bandhurājabhayādbuddhiḥ śraddhā sā ca kanīyasī |
sarvābhāve daridrastu vācā vā karmaṇā yajet ||
1.15.57
vācikaṃ yajanaṃ vidyānmantrastotrajapādikam |
tīrthayātrā vratādyaṃ hi kāyikaṃ yajanaṃ viduḥ ||
1.15.58
yena kenāpyupāyena hyalpaṃ vā yadi vā bahu |
devatārpaṇabuddhyā ca kṛtaṃ bhogāya kalpate ||
1.15.59
tapaścaryā ca dānaṃ ca kartavyamubhayaṃ sadā |
pratiśrayaṃ pradātavyaṃ svavarṇaṃ guṇaśobhitam ||
1.15.60
devānāṃ tṛptaye'tyarthaṃ sarvabhogapradaṃ budhaiḥ |
ihāmutrottamaṃ janma sadā bhogaṃ labhed budhaḥ |
īśvarārpaṇabuddhyā hi kṛtvā mokṣaphalaṃ labhet ||
1.15.61
ya imaṃ paṭhate'dhyāyaṃ yaḥ śṛṇoti sadā naraḥ |
tasya vai dharmabuddhiśca jñānasiddhiḥ prajāyate ||
1.15.61.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ deśakālapātrādivarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ ||
1.15.61.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
1.15.61.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
1.15.61.p4
vidyeśvarasaṃhitā
Other recensions (2)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (4)
- Mudgalapurāṇa — Sanskrit
- Śivadharmaśāstra (IFP/EFEO 860 copied from R2442 G.O.N.L., Madras) — Sanskrit
- Indrajāla — Śivaśarman, Sanskrit
- Tristhalīsetu (Nārāyaṇa) — Nārāyaṇa (Mahiṣamaṅgalam) 1513, Sanskrit