Shivapurana 1.16: ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | pārthivapūjanaprakārāstatphalāni ca
Śivapurāṇa (complete text) 1.16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.16.117 — 4 parts
ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | pārthivapūjanaprakārāstatphalāni ca
1.16.1
ṛṣaya ūcuḥ |
pārthivapratimāpūjāvidhānaṃ brūhi sattama |
yena pūjāvidhānena sarvābhīṣṭamavāpyate ||
1.16.2
sūta uvāca |
susādhu pṛṣṭaṃ yuṣmābhiḥ sadā sarvārthadāyakam |
sadyo duḥkhasya śamanaṃ śṛṇuta prabravīmi vaḥ ||
1.16.3
apamṛtyuharaṃ kālamṛtyoścāpi vināśanam |
sadyaḥ kalatraputrādidhanadhānyapradaṃ dvijāḥ ||
1.16.4
annādibhojyaṃ vastrādi sarvamutpadyate yataḥ |
tato mṛdādipratimāpūjābhīṣṭapradā bhuvi ||
1.16.5
puruṣāṇāṃ ca nārīṇāmadhikāro'tra niścitam |
nadyāṃ taḍāge kūpe vā jalāntarmṛdamāharet ||
1.16.6
saṃśodhya gandhacūrṇena peṣayitvā sumaṇḍape |
hastena pratimāṃ kuryātkṣīreṇa ca susaṃskṛtām ||
1.16.7
aṅgapratyaṅgakopetāmāyudhaiśca samanvitām |
padmāsanasthitāṃ kṛtvā pūjayedādareṇa hi ||
1.16.8
vighneśādityaviṣṇūnāmambāyāśca śivasya ca |
śivasya śivaliṅgaṃ ca sarvadā pūjayed dvijaḥ ||
1.16.9
ṣoḍaśairupacāraiśca kuryāttatphalasiddhaye |
puṣpeṇa prokṣaṇaṃ kuryādabhiṣekaṃ samantrakam ||
1.16.10
śālyannenaiva naivedyaṃ sarvaṃ kuḍavamānataḥ |
gṛhe tu kuḍavaṃ jñeyaṃ mānuṣe prasthamiṣyate ||
1.16.11
daive prasthatrayaṃ yogyaṃ svayambhoḥ prasthapañcakam |
evaṃ pūrṇaphalaṃ vidyādadhikaṃ vai dvayaṃ trayam ||
1.16.12
sahasrapūjayā satyaṃ satyalokaṃ labhed dvijaḥ |
dvādaśāṅgulamāyāmaṃ dviguṇaṃ ca tato'dhikam ||
1.16.13
pramāṇamaṅgulasyaikaṃ tadūrdhvaṃ pañcakatrayam |
ayodārukṛtaṃ pātraṃ śivamityucyate budhaiḥ ||
1.16.14
tadaṣṭabhāgaḥ prasthaḥ syāttaccatuṣkuḍavaṃ matam |
daśaprasthaṃ śataprasthaṃ sahasraprasthameva ca ||
1.16.15
jalatailādigandhānāṃ yathāyogyaṃ ca mānataḥ |
mānuṣārṣasvayambhūnāṃ mahāpūjeti kathyate ||
1.16.16
abhiṣekādātmaśuddhirgandhātpuṇyamavāpyate |
āyustṛptiśca naivedyād dhūpādarthamavāpyate ||
1.16.17
dīpājjñānamavāpnoti tāmbūlādbhogamāpnuyāt |
tasmātsnānādikaṃ ṣaṭkaṃ prayatnena prasādhayet ||
1.16.18
namaskāro japaścaiva sarvābhīṣṭapradāvubhau |
pūjānte ca sadā kāryau bhogamokṣārthibhirnaraiḥ ||
1.16.19
sampūjya manasā pūrvaṃ kuryāttattatsadā naraḥ |
devānāṃ pūjayā caiva tattallokamavāpnuyāt ||
1.16.20
tadavāntaraloke ca yatheṣṭaṃ bhogyamāpyate |
tadviśeṣānpravakṣyāmi śṛṇuta śraddhayā dvijāḥ ||
1.16.21
vighneśapūjayā samyagbhūrloke'bhīṣṭamāpnuyāt |
śukravāre caturthyāñca site śrāvaṇabhādrake ||
1.16.22
bhiṣagṛkṣe dhanurmāse vighneśaṃ vidhivadyajet |
śataṃ pūjā sahasraṃ vā tatsaṅkhyākadinairvrajet ||
1.16.23
devāgniśraddhayā nityaṃ putradaṃ ceṣṭadaṃ nṛṇām |
sarvapāpapraśamanaṃ tattadduritanāśanam ||
1.16.24
vārapūjāṃ śivādīnāmātmaśuddhipradāṃ viduḥ |
tithinakṣatrayogānāmādhāraṃ sārvakāmikam ||
1.16.25
tathā vṛddhikṣayābhāvātpūrṇabrahmātmakaṃ viduḥ |
udayādudayaṃ vāro brahmaprabhṛtikarmaṇām ||
1.16.26
tithyādau devapūjā hi pūrṇabhogapradā nṛṇām |
pūrvabhāgaḥ pitṝṇāṃ tu niśiyuktaḥ praśasyate ||
1.16.27
parabhāgastu devānāṃ divāyuktaḥ praśasyate |
udayavyāpinī grāhyā madhyāhne yadi sā tithiḥ ||
1.16.28
devakārye tathā grāhyāstithiṛkṣādikāḥ śubhāḥ |
samyagvicārya vārādīnkuryātpūjājapādikam ||
1.16.29
pūrjāyate hyaneneti vedeṣvarthasya yojanā |
pūrbhogaphalasiddhiśca jāyate tena karmaṇā ||
1.16.30
manobhāvāṃstathā jñānamiṣṭabhogārthayojanāt |
pūjāśabdārtha evaṃ hi viśruto lokavedayoḥ ||
1.16.31
nityaṃ naimittikaṃ kālātsadyaḥ kāmye svanuṣṭhite |
nityaṃ māsaṃ ca pakṣaṃ ca varṣaṃ caiva yathākramam ||
1.16.32
tattatkarmaphalaprāptistādṛkpāpakṣayaḥ kramāt |
mahāgaṇapateḥ pūjā caturthyāṃ kṛṣṇapakṣake ||
1.16.33
pakṣapāpakṣayakarī pakṣabhogaphalapradā |
caitre caturthyāṃ pūjā ca kṛtā māsaphalapradā ||
1.16.34
varṣabhogapradā jñeyā kṛtā vai siṃhabhādrake |
śrāvaṇādityavāre ca saptamyāṃ hastabhe dine ||
1.16.35
māghaśukle ca saptamyāmādityayajanaṃ caret |
jyeṣṭhabhādrakasaumye ca dvādaśyāṃ śravaṇarkṣake ||
1.16.36
kṛtaṃ śrīviṣṇuyajanamiṣṭasampatkaraṃ viduḥ |
śrāvaṇe viṣṇuyajanamiṣṭārogyapradaṃ bhavet ||
1.16.37
gavādīndvādaśānarthānsāṅgāndattvā tu yatphalam |
tatphalaṃ samavāpnoti dvādaśyāṃ viṣṇutarpaṇāt ||
1.16.38
dvādaśyāṃ dvādaśānviprān viṣṇordvādaśanāmataḥ |
ṣoḍaśairupacāraiśca yajettatprītimāpnuyāt ||
1.16.39
evaṃ ca sarvadevānāṃ tattaddvādaśanāmakaiḥ |
dvādaśabrahmayajanaṃ tattatprītikaraṃ bhavet ||
1.16.40
karkaṭe somavāre ca navamyāṃ mṛgaśīrṣake |
ambāṃ yajed bhūtikāmaḥ sarvabhogaphalapradām ||
1.16.41
āśvayukchuklanavamī sarvābhīṣṭaphalapradā |
ādivāre caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ ||
1.16.42
ārdrāyāṃ ca mahārdrāyāṃ śivapūjā viśiṣyate |
māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ sarvābhīṣṭaphalapradā ||
1.16.43
āyuṣkarī mṛtyuharā sarvasiddhikarī nṛṇām |
jyeṣṭhamāse mahārdrāyāṃ caturdaśīdine'pi ca ||
1.16.44
mārgaśīrṣārdrakāyāṃ vā ṣoḍaśairupacārakaiḥ |
tattanmūrtiśivaṃ pūjya tasya vai pādadarśanam ||
1.16.45
śivasya yajanaṃ jñeyaṃ bhogamokṣapradaṃ nṛṇām |
vārādidevayajanaṃ kārtike hi viśiṣyate ||
1.16.46
kārtike māsi samprāpte sarvāndevānyajed budhaḥ |
dānena tapasā homairjapena niyamena ca ||
1.16.47
ṣoḍaśairupacāraiśca pratimāvipramantrakaiḥ |
brāhmaṇānāṃ bhojanena niṣkāmārtiharo bhavet ||
1.16.48
kārtike devayajanaṃ sarvabhogapradaṃ bhavet |
vyādhīnāṃ haraṇaṃ caiva bhavedbhūtagrahakṣayaḥ ||
1.16.49
kārtikādityavāreṣu nṛṇāmādityapūjanāt |
tailakārpāsadānāttu bhavetkuṣṭhādisaṅkṣayaḥ ||
1.16.50
harītakīmarīcīnāṃ vastrakṣīrādidānataḥ |
brahmapratiṣṭhayā caiva kṣayarogakṣayo bhavet ||
1.16.51
dīpasarṣapadānācca apasmārakṣayo bhavet |
kṛttikāsomavāreṣu śivasya yajanaṃ nṛṇām ||
1.16.52
mahādāridryaśamanaṃ sarvasampatkaraṃ bhavet |
gṛhakṣetrādidānācca gṛhopakaraṇādinā ||
1.16.53
kṛttikābhaumavāreṣu skandasya yajanānnṛṇām |
dīpaghaṇṭādidānādvai vāksiddhiracirādbhavet ||
1.16.54
kṛttikāsaumyavāreṣu viṣṇorvai yajanaṃ nṛṇām |
dadhyodanasya dānaṃ ca satsantānakaraṃ bhavet ||
1.16.55
kṛttikāguruvāreṣu brahmaṇo yajanāddhanaiḥ |
madhusvarṇājyadānena bhogavṛddhirbhavennṛṇām ||
1.16.56
kṛttikāśukravāreṣu gajatuṇḍasya yājanāt |
gandhapuṣpānnadānena bhogyavṛddhirbhavennṛṇām ||
1.16.57
vandhyā suputraṃ labhate svarṇaraupyādidānataḥ |
kṛttikāśanivāreṣu dikpālānāṃ ca vandanam ||
1.16.58
diggajānāṃ ca nāgānāṃ setupānāṃ ca pūjanam |
tryambakasya ca rudrasya viṣṇoḥ pāpaharasya ca ||
1.16.59
jñānadaṃ brahmaṇaścaiva dhanvantaryaśvinostathā |
rogāpamṛtyuharaṇaṃ tatkālavyādhiśāntidam ||
1.16.60
lavaṇāyasatailānāṃ māṣādīnāṃ ca dānataḥ |
trikaṭuphalagandhānāṃ jalādīnāṃ ca dānataḥ ||
1.16.61
dravāṇāṃ kaṭhinānāṃ ca prasthena palamānataḥ |
svargaprāptirdhanurmāse hyuṣaḥkāle ca pūjanam ||
1.16.62
śivādīnāṃ ca sarveṣāṃ kramādvai sarvasiddhaye |
śālyannasya haviṣyasya naivedyaṃ śastamucyate ||
1.16.63
vividhānnasya naivedyaṃ dhanurmāse viśiṣyate |
mārgaśīrṣe'nnadasyaiva sarvamiṣṭaphalaṃ bhavet ||
1.16.64
pāpakṣayaṃ ceṣṭasiddhiṃ cārogyaṃ dharmameva ca |
samyagvedaparijñānaṃ sadanuṣṭhānameva ca ||
1.16.65
ihāmutra mahābhogānante yogaṃ ca śāśvatam |
vedāntajñānasiddhiṃ ca mārgaśīrṣānnado labhet ||
1.16.66
mārgaśīrṣe hyuṣaḥkāle dinatrayamathāpi vā |
yajed devānbhogakāmo nādhanurmāsiko bhavet ||
1.16.67
yāvatsaṅgavakālaṃ tu dhanurmāso vidhīyate |
dhanurmāse nirāhāro māsamātraṃ jitendriyaḥ ||
1.16.68
āmadhyāhnaṃ japed vipro gāyatrīṃ vedamātaram |
pañcākṣarādikānmantrānpaścādāsuptikaṃ japet ||
1.16.69
jñānaṃ labdhvā ca dehānte vipro muktimavāpnuyāt |
anyeṣāṃ naranārīṇāṃ triḥsnānena japena ca ||
1.16.70
sadā pañcākṣarasyaiva viśuddhaṃ jñānamāpyate |
iṣṭamantrānsadā japtvā mahāpāpakṣayaṃ labhet ||
1.16.71
dhanurmāse viśeṣeṇa mahānaivedyamācaret |
śālitaṇḍulabhāreṇa marīcaprasthakena ca ||
1.16.72
gaṇanād dvādaśaṃ sarvaṃ madhvājyakuḍavena hi |
droṇayuktena mudgena dvādaśavyañjanena ca ||
1.16.73
ghṛtapakvairapūpaiśca modakaiḥ śālikādibhiḥ |
dvādaśaiśca dadhikṣīrairdvādaśaprasthakena ca ||
1.16.74
nārikelaphalādīnāṃ tathā gaṇanayā saha |
dvādaśakramukairyuktaṃ ṣaṭtriṃśatpatrakairyutam ||
1.16.75
karpūrakhuracūrṇena pañcasaugandhikairyutam |
tāmbūlayuktaṃ tu yadā mahānaivedyalakṣaṇam ||
1.16.76
mahānaivedyametadvai devatārpaṇapūrvakam |
varṇānukramapūrveṇa tadbhaktebhyaḥ pradāpayet ||
1.16.77
evaṃ caudananaivedyādbhūmau rāṣṭrapatirbhavet |
mahānaivedyadānena naraḥ svargamavāpnuyāt ||
1.16.78
mahānaivedyadānena sahasreṇa dvijarṣabhāḥ |
satyalokaṃ ca talloke pūrṇamāyuravāpnuyāt ||
1.16.79
sahasrāṇāṃ ca triṃśatyā mahānaivedyadānataḥ |
tadūrdhvalokamāpyaiva na punarjanmabhāgbhavet ||
1.16.80
sahasrāṇāṃ ca ṣaṭtriṃśajjanmanaivedyamīritam |
tāvannaivedyadānaṃ tu mahāpūrṇaṃ taducyate ||
1.16.81
mahāpūrṇasya naivedyaṃ janmanaivedyamiṣyate |
janmanaivedyadānena punarjanma na vidyate ||
1.16.82
ūrje māsi dine puṇye janmanaivedyamācaret |
saṅkrāntipātajanmarkṣapaurṇamāsyādisaṃyute ||
1.16.83
abdajanmadine kuryājjanmanaivedyamuttamam |
māsāntareṣu janmarkṣapūrṇayogadine'pi ca ||
1.16.84
melane ca śanairvāpi tāvatsāhasramācaret |
janmanaivedyadānena janmārpaṇaphalaṃ labhet ||
1.16.85
janmārpaṇācchivaḥ prītaḥ svasāyujyaṃ dadāti hi |
idaṃ tajjanmanaivedyaṃ śivasyaiva pradāpayet ||
1.16.86
yoniliṅgasvarūpeṇa śivo janmanirūpakaḥ |
tasmājjanmanivṛttyarthaṃ janmapūjā śivasya hi ||
1.16.87
bindunādātmakaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam |
binduḥ śaktiḥ śivo nādaḥ śivaśaktyātmakaṃ jagat ||
1.16.88
nādādhāramidaṃ bindurbindvādhāramidaṃ jagat |
jagadādhārabhūtau hi bindunādau vyavasthitau ||
1.16.89
bindunādayutaṃ sarvaṃ sakalīkaraṇaṃ bhavet |
sakalīkaraṇājjanma jagatprāpnotyasaṃśayam ||
1.16.90
bindunādātmakaṃ liṅgaṃ jagatkāraṇamucyate |
bindurdevī śivo nādaḥ śivaliṅgaṃ tu kathyate ||
1.16.91
tasmājjanmanivṛttyarthaṃ śivaliṅgaṃ prapūjayet |
mātā devī bindurūpā nādarūpaḥ śivaḥ pitā ||
1.16.92
pūjitābhyāṃ pitṛbhyāṃ tu paramānanda eva hi |
paramānandalābhārthaṃ śivaliṅgaṃ prapūjayet ||
1.16.93
sā devī jagatāṃ mātā sa śivo jagataḥ pitā |
pitroḥ śuśrūṣake nityaṃ kṛpādhikyaṃ hi vardhate ||
1.16.94
kṛpayāntargataiśvaryaṃ pūjakasya dadāti hi |
tasmādantargatānandalābhārthaṃ munipuṅgavāḥ ||
1.16.95
pitṛmātṛsvarūpeṇa śivaliṅgaṃ prapūjayet |
bhargaḥ puruṣarūpo hi bhargā prakṛtirucyate ||
1.16.96
avyaktāntaradhiṣṭhānaṃ garbhaḥ puruṣa ucyate |
suvyaktāntaradhiṣṭhānaṃ garbhaḥ prakṛtirucyate ||
1.16.97
puruṣastvādigarbho hi garbhavāñjanako yataḥ |
puruṣātprakṛtau yuktaṃ prathamaṃ janma kathyate ||
1.16.98
prakṛtervyaktatāṃ yātaṃ dvitīyaṃ janma kathyate |
janma janturmṛtyujanma puruṣātpratipadyate ||
1.16.99
anyato bhāvyate'vaśyaṃ māyayā janma kathyate |
jīryate janmakālādyattasmājjīva iti smṛtaḥ ||
1.16.100
janyate tanyate pāśairjīvaśabdārtha eva hi |
janmapāśanivṛttyarthaṃ janmaliṅgaṃ prapūjayet ||
1.16.101
bhaṃ vṛddhiṃ gacchatītyarthādbhagaḥ prakṛtirucyate |
prākṛtaiḥ śabdamātrādyaiḥ prākṛtendriyabhojanāt ||
1.16.102
bhagasyedaṃ bhogamiti śabdārtho mukhyataḥ śrutaḥ |
mukhyo bhagastu prakṛtirbhagavāñchiva ucyate ||
1.16.103
bhagavānbhogadātā hi nānyo bhogapradāyakaḥ |
bhagasvāmī ca bhagavānbharga ityucyate budhaiḥ ||
1.16.104
bhagena sahitaṃ liṅgaṃ bhagaṃ liṅgena saṃyutam |
ihāmutra ca bhogārthaṃ nityabhogārthameva ca ||
1.16.105
bhagavantaṃ mahādevaṃ śivaliṅgaṃ prapūjayet |
lokaprasavitā sūryastaccihnaṃ prasavādbhavet ||
1.16.106
liṅge prasūtikartāraṃ liṅginaṃ puruṣo yajet |
liṅgārthagamakaṃ cihnaṃ liṅgamityabhidhīyate ||
1.16.107
liṅgamarthaṃ hi puruṣaṃ śivaṃ gamayatītyadaḥ |
śivaśaktyośca cihnasya melanaṃ liṅgamucyate ||
1.16.108
svacihnapūjanātprītaścihnakāryaṃ na vīyate |
cihnakāryaṃ tu janmādi janmādyaṃ vinivartate ||
1.16.109
prākṛtaiḥ puruṣaiścāpi bāhyābhyantarasambhavaiḥ |
ṣoḍaśairupacāraiśca śivaliṅgaṃ prapūjayet ||
1.16.110
evamādityavāre hi pūjā janmanivartikā |
ādivāre mahāliṅgaṃ praṇavenaiva pūjayet ||
1.16.111
ādivāre pañcagavyairabhiṣeko viśiṣyate |
gomayaṃ gojalaṃ kṣīraṃ dadhyājyaṃ pañcagavyakam ||
1.16.112
kṣīrādyaṃ ca pṛthakcaiva madhunā cekṣusārakaiḥ |
gavyakṣīrānnanaivedyaṃ praṇavenaiva kārayet ||
1.16.113
praṇavaṃ dhvaniliṅgaṃ tu nādaliṅgaṃ svayambhuvaḥ |
binduliṅgaṃ tu yantraṃ syānmakāraṃ tu pratiṣṭhitam ||
1.16.114
ukāraṃ caraliṅgaṃ syādakāraṃ guruvigraham |
ṣaḍliṅgapūjayā nityaṃ jīvanmukto na saṃśayaḥ ||
1.16.115
śivasya bhaktyā pūjā hi janmamuktikarī nṛṇām |
rudrākṣadhāraṇātpādamardhaṃ vai bhūtidhāraṇāt ||
1.16.116
tripādaṃ mantrajāpyācca pūjayā pūrṇabhaktimān |
śivaliṅgaṃ ca bhaktaṃ ca pūjya mokṣaṃ labhennaraḥ ||
1.16.117
ya imaṃ paṭhate'dhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ |
tasyaiva śivabhaktiśca vardhate sudṛḍhā dvijāḥ ||
1.16.117.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ pārthivapūjāprakārādivarṇanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ ||
1.16.117.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
1.16.117.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
1.16.117.p4
vidyeśvarasaṃhitā
Other recensions (2)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Candrajñānāgama — Sanskrit