Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 1.16: ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | pārthivapūjanaprakārāstatphalāni ca

Śivapurāṇa (complete text) 1.16

Language
Sanskrit

Contents

ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | pārthivapūjanaprakārāstatphalāni ca

1.16.1

ṛṣaya ūcuḥ |
pārthivapratimāpūjāvidhānaṃ brūhi sattama |
yena pūjāvidhānena sarvābhīṣṭamavāpyate ||

1.16.2

sūta uvāca |
susādhu pṛṣṭaṃ yuṣmābhiḥ sadā sarvārthadāyakam |
sadyo duḥkhasya śamanaṃ śṛṇuta prabravīmi vaḥ ||

1.16.3

apamṛtyuharaṃ kālamṛtyoścāpi vināśanam |
sadyaḥ kalatraputrādidhanadhānyapradaṃ dvijāḥ ||

1.16.4

annādibhojyaṃ vastrādi sarvamutpadyate yataḥ |
tato mṛdādipratimāpūjābhīṣṭapradā bhuvi ||

1.16.5

puruṣāṇāṃ ca nārīṇāmadhikāro'tra niścitam |
nadyāṃ taḍāge kūpe vā jalāntarmṛdamāharet ||

1.16.6

saṃśodhya gandhacūrṇena peṣayitvā sumaṇḍape |
hastena pratimāṃ kuryātkṣīreṇa ca susaṃskṛtām ||

1.16.7

aṅgapratyaṅgakopetāmāyudhaiśca samanvitām |
padmāsanasthitāṃ kṛtvā pūjayedādareṇa hi ||

1.16.8

vighneśādityaviṣṇūnāmambāyāśca śivasya ca |
śivasya śivaliṅgaṃ ca sarvadā pūjayed dvijaḥ ||

1.16.9

ṣoḍaśairupacāraiśca kuryāttatphalasiddhaye |
puṣpeṇa prokṣaṇaṃ kuryādabhiṣekaṃ samantrakam ||

1.16.10

śālyannenaiva naivedyaṃ sarvaṃ kuḍavamānataḥ |
gṛhe tu kuḍavaṃ jñeyaṃ mānuṣe prasthamiṣyate ||

1.16.11

daive prasthatrayaṃ yogyaṃ svayambhoḥ prasthapañcakam |
evaṃ pūrṇaphalaṃ vidyādadhikaṃ vai dvayaṃ trayam ||

1.16.12

sahasrapūjayā satyaṃ satyalokaṃ labhed dvijaḥ |
dvādaśāṅgulamāyāmaṃ dviguṇaṃ ca tato'dhikam ||

1.16.13

pramāṇamaṅgulasyaikaṃ tadūrdhvaṃ pañcakatrayam |
ayodārukṛtaṃ pātraṃ śivamityucyate budhaiḥ ||

1.16.14

tadaṣṭabhāgaḥ prasthaḥ syāttaccatuṣkuḍavaṃ matam |
daśaprasthaṃ śataprasthaṃ sahasraprasthameva ca ||

1.16.15

jalatailādigandhānāṃ yathāyogyaṃ ca mānataḥ |
mānuṣārṣasvayambhūnāṃ mahāpūjeti kathyate ||

1.16.16

abhiṣekādātmaśuddhirgandhātpuṇyamavāpyate |
āyustṛptiśca naivedyād dhūpādarthamavāpyate ||

1.16.17

dīpājjñānamavāpnoti tāmbūlādbhogamāpnuyāt |
tasmātsnānādikaṃ ṣaṭkaṃ prayatnena prasādhayet ||

1.16.18

namaskāro japaścaiva sarvābhīṣṭapradāvubhau |
pūjānte ca sadā kāryau bhogamokṣārthibhirnaraiḥ ||

1.16.19

sampūjya manasā pūrvaṃ kuryāttattatsadā naraḥ |
devānāṃ pūjayā caiva tattallokamavāpnuyāt ||

1.16.20

tadavāntaraloke ca yatheṣṭaṃ bhogyamāpyate |
tadviśeṣānpravakṣyāmi śṛṇuta śraddhayā dvijāḥ ||

1.16.21

vighneśapūjayā samyagbhūrloke'bhīṣṭamāpnuyāt |
śukravāre caturthyāñca site śrāvaṇabhādrake ||

1.16.22

bhiṣagṛkṣe dhanurmāse vighneśaṃ vidhivadyajet |
śataṃ pūjā sahasraṃ vā tatsaṅkhyākadinairvrajet ||

1.16.23

devāgniśraddhayā nityaṃ putradaṃ ceṣṭadaṃ nṛṇām |
sarvapāpapraśamanaṃ tattadduritanāśanam ||

1.16.24

vārapūjāṃ śivādīnāmātmaśuddhipradāṃ viduḥ |
tithinakṣatrayogānāmādhāraṃ sārvakāmikam ||

1.16.25

tathā vṛddhikṣayābhāvātpūrṇabrahmātmakaṃ viduḥ |
udayādudayaṃ vāro brahmaprabhṛtikarmaṇām ||

1.16.26

tithyādau devapūjā hi pūrṇabhogapradā nṛṇām |
pūrvabhāgaḥ pitṝṇāṃ tu niśiyuktaḥ praśasyate ||

1.16.27

parabhāgastu devānāṃ divāyuktaḥ praśasyate |
udayavyāpinī grāhyā madhyāhne yadi sā tithiḥ ||

1.16.28

devakārye tathā grāhyāstithiṛkṣādikāḥ śubhāḥ |
samyagvicārya vārādīnkuryātpūjājapādikam ||

1.16.29

pūrjāyate hyaneneti vedeṣvarthasya yojanā |
pūrbhogaphalasiddhiśca jāyate tena karmaṇā ||

1.16.30

manobhāvāṃstathā jñānamiṣṭabhogārthayojanāt |
pūjāśabdārtha evaṃ hi viśruto lokavedayoḥ ||

1.16.31

nityaṃ naimittikaṃ kālātsadyaḥ kāmye svanuṣṭhite |
nityaṃ māsaṃ ca pakṣaṃ ca varṣaṃ caiva yathākramam ||

1.16.32

tattatkarmaphalaprāptistādṛkpāpakṣayaḥ kramāt |
mahāgaṇapateḥ pūjā caturthyāṃ kṛṣṇapakṣake ||

1.16.33

pakṣapāpakṣayakarī pakṣabhogaphalapradā |
caitre caturthyāṃ pūjā ca kṛtā māsaphalapradā ||

1.16.34

varṣabhogapradā jñeyā kṛtā vai siṃhabhādrake |
śrāvaṇādityavāre ca saptamyāṃ hastabhe dine ||

1.16.35

māghaśukle ca saptamyāmādityayajanaṃ caret |
jyeṣṭhabhādrakasaumye ca dvādaśyāṃ śravaṇarkṣake ||

1.16.36

kṛtaṃ śrīviṣṇuyajanamiṣṭasampatkaraṃ viduḥ |
śrāvaṇe viṣṇuyajanamiṣṭārogyapradaṃ bhavet ||

1.16.37

gavādīndvādaśānarthānsāṅgāndattvā tu yatphalam |
tatphalaṃ samavāpnoti dvādaśyāṃ viṣṇutarpaṇāt ||

1.16.38

dvādaśyāṃ dvādaśānviprān viṣṇordvādaśanāmataḥ |
ṣoḍaśairupacāraiśca yajettatprītimāpnuyāt ||

1.16.39

evaṃ ca sarvadevānāṃ tattaddvādaśanāmakaiḥ |
dvādaśabrahmayajanaṃ tattatprītikaraṃ bhavet ||

1.16.40

karkaṭe somavāre ca navamyāṃ mṛgaśīrṣake |
ambāṃ yajed bhūtikāmaḥ sarvabhogaphalapradām ||

1.16.41

āśvayukchuklanavamī sarvābhīṣṭaphalapradā |
ādivāre caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ ||

1.16.42

ārdrāyāṃ ca mahārdrāyāṃ śivapūjā viśiṣyate |
māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ sarvābhīṣṭaphalapradā ||

1.16.43

āyuṣkarī mṛtyuharā sarvasiddhikarī nṛṇām |
jyeṣṭhamāse mahārdrāyāṃ caturdaśīdine'pi ca ||

1.16.44

mārgaśīrṣārdrakāyāṃ vā ṣoḍaśairupacārakaiḥ |
tattanmūrtiśivaṃ pūjya tasya vai pādadarśanam ||

1.16.45

śivasya yajanaṃ jñeyaṃ bhogamokṣapradaṃ nṛṇām |
vārādidevayajanaṃ kārtike hi viśiṣyate ||

1.16.46

kārtike māsi samprāpte sarvāndevānyajed budhaḥ |
dānena tapasā homairjapena niyamena ca ||

1.16.47

ṣoḍaśairupacāraiśca pratimāvipramantrakaiḥ |
brāhmaṇānāṃ bhojanena niṣkāmārtiharo bhavet ||

1.16.48

kārtike devayajanaṃ sarvabhogapradaṃ bhavet |
vyādhīnāṃ haraṇaṃ caiva bhavedbhūtagrahakṣayaḥ ||

1.16.49

kārtikādityavāreṣu nṛṇāmādityapūjanāt |
tailakārpāsadānāttu bhavetkuṣṭhādisaṅkṣayaḥ ||

1.16.50

harītakīmarīcīnāṃ vastrakṣīrādidānataḥ |
brahmapratiṣṭhayā caiva kṣayarogakṣayo bhavet ||

1.16.51

dīpasarṣapadānācca apasmārakṣayo bhavet |
kṛttikāsomavāreṣu śivasya yajanaṃ nṛṇām ||

1.16.52

mahādāridryaśamanaṃ sarvasampatkaraṃ bhavet |
gṛhakṣetrādidānācca gṛhopakaraṇādinā ||

1.16.53

kṛttikābhaumavāreṣu skandasya yajanānnṛṇām |
dīpaghaṇṭādidānādvai vāksiddhiracirādbhavet ||

1.16.54

kṛttikāsaumyavāreṣu viṣṇorvai yajanaṃ nṛṇām |
dadhyodanasya dānaṃ ca satsantānakaraṃ bhavet ||

1.16.55

kṛttikāguruvāreṣu brahmaṇo yajanāddhanaiḥ |
madhusvarṇājyadānena bhogavṛddhirbhavennṛṇām ||

1.16.56

kṛttikāśukravāreṣu gajatuṇḍasya yājanāt |
gandhapuṣpānnadānena bhogyavṛddhirbhavennṛṇām ||

1.16.57

vandhyā suputraṃ labhate svarṇaraupyādidānataḥ |
kṛttikāśanivāreṣu dikpālānāṃ ca vandanam ||

1.16.58

diggajānāṃ ca nāgānāṃ setupānāṃ ca pūjanam |
tryambakasya ca rudrasya viṣṇoḥ pāpaharasya ca ||

1.16.59

jñānadaṃ brahmaṇaścaiva dhanvantaryaśvinostathā |
rogāpamṛtyuharaṇaṃ tatkālavyādhiśāntidam ||

1.16.60

lavaṇāyasatailānāṃ māṣādīnāṃ ca dānataḥ |
trikaṭuphalagandhānāṃ jalādīnāṃ ca dānataḥ ||

1.16.61

dravāṇāṃ kaṭhinānāṃ ca prasthena palamānataḥ |
svargaprāptirdhanurmāse hyuṣaḥkāle ca pūjanam ||

1.16.62

śivādīnāṃ ca sarveṣāṃ kramādvai sarvasiddhaye |
śālyannasya haviṣyasya naivedyaṃ śastamucyate ||

1.16.63

vividhānnasya naivedyaṃ dhanurmāse viśiṣyate |
mārgaśīrṣe'nnadasyaiva sarvamiṣṭaphalaṃ bhavet ||

1.16.64

pāpakṣayaṃ ceṣṭasiddhiṃ cārogyaṃ dharmameva ca |
samyagvedaparijñānaṃ sadanuṣṭhānameva ca ||

1.16.65

ihāmutra mahābhogānante yogaṃ ca śāśvatam |
vedāntajñānasiddhiṃ ca mārgaśīrṣānnado labhet ||

1.16.66

mārgaśīrṣe hyuṣaḥkāle dinatrayamathāpi vā |
yajed devānbhogakāmo nādhanurmāsiko bhavet ||

1.16.67

yāvatsaṅgavakālaṃ tu dhanurmāso vidhīyate |
dhanurmāse nirāhāro māsamātraṃ jitendriyaḥ ||

1.16.68

āmadhyāhnaṃ japed vipro gāyatrīṃ vedamātaram |
pañcākṣarādikānmantrānpaścādāsuptikaṃ japet ||

1.16.69

jñānaṃ labdhvā ca dehānte vipro muktimavāpnuyāt |
anyeṣāṃ naranārīṇāṃ triḥsnānena japena ca ||

1.16.70

sadā pañcākṣarasyaiva viśuddhaṃ jñānamāpyate |
iṣṭamantrānsadā japtvā mahāpāpakṣayaṃ labhet ||

1.16.71

dhanurmāse viśeṣeṇa mahānaivedyamācaret |
śālitaṇḍulabhāreṇa marīcaprasthakena ca ||

1.16.72

gaṇanād dvādaśaṃ sarvaṃ madhvājyakuḍavena hi |
droṇayuktena mudgena dvādaśavyañjanena ca ||

1.16.73

ghṛtapakvairapūpaiśca modakaiḥ śālikādibhiḥ |
dvādaśaiśca dadhikṣīrairdvādaśaprasthakena ca ||

1.16.74

nārikelaphalādīnāṃ tathā gaṇanayā saha |
dvādaśakramukairyuktaṃ ṣaṭtriṃśatpatrakairyutam ||

1.16.75

karpūrakhuracūrṇena pañcasaugandhikairyutam |
tāmbūlayuktaṃ tu yadā mahānaivedyalakṣaṇam ||

1.16.76

mahānaivedyametadvai devatārpaṇapūrvakam |
varṇānukramapūrveṇa tadbhaktebhyaḥ pradāpayet ||

1.16.77

evaṃ caudananaivedyādbhūmau rāṣṭrapatirbhavet |
mahānaivedyadānena naraḥ svargamavāpnuyāt ||

1.16.78

mahānaivedyadānena sahasreṇa dvijarṣabhāḥ |
satyalokaṃ ca talloke pūrṇamāyuravāpnuyāt ||

1.16.79

sahasrāṇāṃ ca triṃśatyā mahānaivedyadānataḥ |
tadūrdhvalokamāpyaiva na punarjanmabhāgbhavet ||

1.16.80

sahasrāṇāṃ ca ṣaṭtriṃśajjanmanaivedyamīritam |
tāvannaivedyadānaṃ tu mahāpūrṇaṃ taducyate ||

1.16.81

mahāpūrṇasya naivedyaṃ janmanaivedyamiṣyate |
janmanaivedyadānena punarjanma na vidyate ||

1.16.82

ūrje māsi dine puṇye janmanaivedyamācaret |
saṅkrāntipātajanmarkṣapaurṇamāsyādisaṃyute ||

1.16.83

abdajanmadine kuryājjanmanaivedyamuttamam |
māsāntareṣu janmarkṣapūrṇayogadine'pi ca ||

1.16.84

melane ca śanairvāpi tāvatsāhasramācaret |
janmanaivedyadānena janmārpaṇaphalaṃ labhet ||

1.16.85

janmārpaṇācchivaḥ prītaḥ svasāyujyaṃ dadāti hi |
idaṃ tajjanmanaivedyaṃ śivasyaiva pradāpayet ||

1.16.86

yoniliṅgasvarūpeṇa śivo janmanirūpakaḥ |
tasmājjanmanivṛttyarthaṃ janmapūjā śivasya hi ||

1.16.87

bindunādātmakaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam |
binduḥ śaktiḥ śivo nādaḥ śivaśaktyātmakaṃ jagat ||

1.16.88

nādādhāramidaṃ bindurbindvādhāramidaṃ jagat |
jagadādhārabhūtau hi bindunādau vyavasthitau ||

1.16.89

bindunādayutaṃ sarvaṃ sakalīkaraṇaṃ bhavet |
sakalīkaraṇājjanma jagatprāpnotyasaṃśayam ||

1.16.90

bindunādātmakaṃ liṅgaṃ jagatkāraṇamucyate |
bindurdevī śivo nādaḥ śivaliṅgaṃ tu kathyate ||

1.16.91

tasmājjanmanivṛttyarthaṃ śivaliṅgaṃ prapūjayet |
mātā devī bindurūpā nādarūpaḥ śivaḥ pitā ||

1.16.92

pūjitābhyāṃ pitṛbhyāṃ tu paramānanda eva hi |
paramānandalābhārthaṃ śivaliṅgaṃ prapūjayet ||

1.16.93

sā devī jagatāṃ mātā sa śivo jagataḥ pitā |
pitroḥ śuśrūṣake nityaṃ kṛpādhikyaṃ hi vardhate ||

1.16.94

kṛpayāntargataiśvaryaṃ pūjakasya dadāti hi |
tasmādantargatānandalābhārthaṃ munipuṅgavāḥ ||

1.16.95

pitṛmātṛsvarūpeṇa śivaliṅgaṃ prapūjayet |
bhargaḥ puruṣarūpo hi bhargā prakṛtirucyate ||

1.16.96

avyaktāntaradhiṣṭhānaṃ garbhaḥ puruṣa ucyate |
suvyaktāntaradhiṣṭhānaṃ garbhaḥ prakṛtirucyate ||

1.16.97

puruṣastvādigarbho hi garbhavāñjanako yataḥ |
puruṣātprakṛtau yuktaṃ prathamaṃ janma kathyate ||

1.16.98

prakṛtervyaktatāṃ yātaṃ dvitīyaṃ janma kathyate |
janma janturmṛtyujanma puruṣātpratipadyate ||

1.16.99

anyato bhāvyate'vaśyaṃ māyayā janma kathyate |
jīryate janmakālādyattasmājjīva iti smṛtaḥ ||

1.16.100

janyate tanyate pāśairjīvaśabdārtha eva hi |
janmapāśanivṛttyarthaṃ janmaliṅgaṃ prapūjayet ||

1.16.101

bhaṃ vṛddhiṃ gacchatītyarthādbhagaḥ prakṛtirucyate |
prākṛtaiḥ śabdamātrādyaiḥ prākṛtendriyabhojanāt ||

1.16.102

bhagasyedaṃ bhogamiti śabdārtho mukhyataḥ śrutaḥ |
mukhyo bhagastu prakṛtirbhagavāñchiva ucyate ||

1.16.103

bhagavānbhogadātā hi nānyo bhogapradāyakaḥ |
bhagasvāmī ca bhagavānbharga ityucyate budhaiḥ ||

1.16.104

bhagena sahitaṃ liṅgaṃ bhagaṃ liṅgena saṃyutam |
ihāmutra ca bhogārthaṃ nityabhogārthameva ca ||

1.16.105

bhagavantaṃ mahādevaṃ śivaliṅgaṃ prapūjayet |
lokaprasavitā sūryastaccihnaṃ prasavādbhavet ||

1.16.106

liṅge prasūtikartāraṃ liṅginaṃ puruṣo yajet |
liṅgārthagamakaṃ cihnaṃ liṅgamityabhidhīyate ||

1.16.107

liṅgamarthaṃ hi puruṣaṃ śivaṃ gamayatītyadaḥ |
śivaśaktyośca cihnasya melanaṃ liṅgamucyate ||

1.16.108

svacihnapūjanātprītaścihnakāryaṃ na vīyate |
cihnakāryaṃ tu janmādi janmādyaṃ vinivartate ||

1.16.109

prākṛtaiḥ puruṣaiścāpi bāhyābhyantarasambhavaiḥ |
ṣoḍaśairupacāraiśca śivaliṅgaṃ prapūjayet ||

1.16.110

evamādityavāre hi pūjā janmanivartikā |
ādivāre mahāliṅgaṃ praṇavenaiva pūjayet ||

1.16.111

ādivāre pañcagavyairabhiṣeko viśiṣyate |
gomayaṃ gojalaṃ kṣīraṃ dadhyājyaṃ pañcagavyakam ||

1.16.112

kṣīrādyaṃ ca pṛthakcaiva madhunā cekṣusārakaiḥ |
gavyakṣīrānnanaivedyaṃ praṇavenaiva kārayet ||

1.16.113

praṇavaṃ dhvaniliṅgaṃ tu nādaliṅgaṃ svayambhuvaḥ |
binduliṅgaṃ tu yantraṃ syānmakāraṃ tu pratiṣṭhitam ||

1.16.114

ukāraṃ caraliṅgaṃ syādakāraṃ guruvigraham |
ṣaḍliṅgapūjayā nityaṃ jīvanmukto na saṃśayaḥ ||

1.16.115

śivasya bhaktyā pūjā hi janmamuktikarī nṛṇām |
rudrākṣadhāraṇātpādamardhaṃ vai bhūtidhāraṇāt ||

1.16.116

tripādaṃ mantrajāpyācca pūjayā pūrṇabhaktimān |
śivaliṅgaṃ ca bhaktaṃ ca pūjya mokṣaṃ labhennaraḥ ||

1.16.117

ya imaṃ paṭhate'dhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ |
tasyaiva śivabhaktiśca vardhate sudṛḍhā dvijāḥ ||

1.16.117.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ pārthivapūjāprakārādivarṇanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ ||

1.16.117.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

1.16.117.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

1.16.117.p4

vidyeśvarasaṃhitā

Other recensions (2)

Linked texts (1)