Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 1.24: caturviṃśo'dhyāyaḥ | bhasmamāhātmam

Śivapurāṇa (complete text) 1.24

Language
Sanskrit

Contents

caturviṃśo'dhyāyaḥ | bhasmamāhātmam

1.24.1

sūta uvāca |
dvividhaṃ bhasma samproktaṃ sarvamaṅgaladaṃ param |
tatprakāramahaṃ vakṣye sāvadhānatayā śṛṇu ||

1.24.2

ekaṃ jñeyaṃ mahābhasma dvitīyaṃ svalpasaṃjñakam |
mahābhasma iti proktaṃ bhasma nānāvidhaṃ param ||

1.24.3

tadbhasma trividhaṃ proktaṃ śrautaṃ smārtaṃ ca laukikam |
bhasmaiva svalpasaṃjñaṃ hi bahudhā parikīrtitam ||

1.24.4

śrautaṃ bhasma tathā smārtaṃ dvijānāmeva kīrtitam |
anyeṣāmapi sarveṣāmaparaṃ bhasma laukikam ||

1.24.5

dhāraṇaṃ mantrataḥ proktaṃ dvijānāṃ munipuṅgavaiḥ |
kevalaṃ dhāraṇaṃ jñeyamanyeṣāṃ mantravarjitam ||

1.24.6

āgneyamucyate bhasma dagdhagomayasambhavam |
tadapi dravyamityuktaṃ tripuṇḍrasya mahāmune ||

1.24.7

agnihotrotthitaṃ bhasma saṅgrāhyaṃ vā manīṣibhiḥ |
anyayajñotthitaṃ vāpi tripuṇḍrasya ca dhāraṇe ||

1.24.8

agnirityādibhirmantrairjābālopaniṣadgataiḥ |
saptabhirdhūlanaṃ kāryaṃ bhasmanā sajalena ca ||

1.24.9

varṇānāmāśramāṇāṃ ca mantrato'mantrato'pi ca |
tripuṇḍroddhūlanaṃ proktaṃ jābālairādareṇa ca ||

1.24.10

bhasmanoddhūlanaṃ caiva dhṛtaṃ tiryak tripuṇḍrakam |
pramādādapi mokṣārthī na tyajediti vai śrutiḥ ||

1.24.11

śivena viṣṇunā caiva dhṛtaṃ tiryak tripuṇḍrakam |
umādevyā ca lakṣmyā ca stutamanyaiśca nityaśaḥ ||

1.24.12

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdrairapi ca saṅkaraiḥ |
apabhraṃśairdhṛtaṃ bhasma tripuṇḍroddhūlanātmanā ||

1.24.13

uddhūlanaṃ tripuṇḍraṃ ca śraddhayā nācaranti ye |
teṣāṃ nāsti samācāro varṇāśramasamanvitaḥ ||

1.24.14

uddhūlanaṃ tripuṇḍraṃ ca śraddhayā nācaranti ye |
teṣāṃ nāsti vinirmuktiḥ saṃsārājjanmakoṭibhiḥ ||

1.24.15

uddhūlanaṃ tripuṇḍrañca śraddhayā nācaranti ye |
teṣāṃ nāsti śivajñānaṃ kalpakoṭiśatairapi ||

1.24.16

uddhūlanaṃ tripuṇḍraṃ ca śraddhayā nācaranti ye |
te mahāpātakairyuktā iti śāstrīyanirṇayaḥ ||

1.24.17

uddhūlanaṃ tripuṇḍraṃ ca śraddhayā nācaranti ye |
teṣāmācaritaṃ sarvaṃ viparītaphalāya hi ||

1.24.18

mahāpātakayuktānāṃ jantūnāṃ sarvavidviṣām |
tripuṇḍroddhūlanadveṣo jāyate sudṛḍhaṃ mune ||

1.24.19

śivāgnikāryaṃ yaḥ kṛtvā kuryāttriyāyuṣātmavit |
mucyate sarvapāpaistu spṛṣṭena bhasmanā naraḥ ||

1.24.20

sitena bhasmanā kuryāttrisandhyaṃ yastripuṇḍrakam |
sarvapāpavinirmuktaḥ śivena saha modate ||

1.24.21

sitena bhasmanā kuryāllalāṭe tu tripuṇḍrakam |
yo'sāvanādibhūtānhi lokānāpto'mṛto bhavet ||

1.24.22

akṛtvā bhasmanā snānaṃ na japedvai ṣaḍakṣaram |
tripuṇḍraṃ ca racitvā tu vidhinā bhasmanā japet ||

1.24.23

adayo vādhamo vāpi sarvapāpānvito'pi vā |
upapāpānvito vāpi mūrkho vā patito'pi vā ||

1.24.24

yasmindeśe vasennityaṃ bhūtiśāsanasaṃyutaḥ |
sarvatīrthaiśca kratubhiḥ sānnidhyaṃ kriyate sadā ||

1.24.25

tripuṇḍrasahito jīvaḥ pūjyaḥ sarvaiḥ surāsuraiḥ |
pāpānvito'pi śuddhātmā kiṃ punaḥ śraddhayā yutaḥ ||

1.24.26

yasmindeśe śivajñānī bhūtiśāsanasaṃyutaḥ |
gato yadṛcchayādyāpi tasmiṃstīrthāḥ samāgatāḥ ||

1.24.27

bahunātra kimuktena dhāryaṃ bhasma sadā budhaiḥ |
liṅgārcanaṃ sadā kāryaṃ japyo mantraḥ ṣaḍakṣaraḥ ||

1.24.28

brahmaṇā viṣṇunā vāpi rudreṇa munibhiḥ suraiḥ |
bhasmadhāraṇamāhātmyaṃ na śakyaṃ paribhāṣitum ||

1.24.29

iti varṇāśramācāro luptavarṇakriyo'pi ca |
pāpātsakṛttripuṇḍrasya dhāraṇātso'pi mucyate ||

1.24.30

ye bhasmadhāriṇaṃ tyaktvā karma kurvanti mānavāḥ |
teṣāṃ nāsti vinirmokṣaḥ saṃsārājjanmakoṭibhiḥ ||

1.24.31

tenādhītaṃ guroḥ sarvaṃ tena sarvamanuṣṭhitam |
yena vipreṇa śirasi tripuṇḍraṃ bhasmanā kṛtam ||

1.24.32

ye bhasmadhāriṇaṃ dṛṣṭvā narāḥ kurvanti tāḍanam |
teṣāṃ caṇḍālato janma brahmannūhyaṃ vipaścitā ||

1.24.33

mānastokena mantreṇa mantritaṃ bhasma dhārayet |
brāhmaṇaḥ kṣatriyaścaiva prokteṣvaṅgeṣu bhaktimān ||

1.24.34

vaiśyastriyambakenaiva śūdraḥ pañcākṣareṇa tu |
anyāsāṃ vidhavāstrīṇāṃ vidhiḥ proktaśca śūdravat ||

1.24.35

pañcabrahmādimanubhirgṛhasthasya vidhīyate |
triyambakena manunā vidhirvai brahmacāriṇaḥ ||

1.24.36

aghoreṇātha manunā vipinasthavidhiḥ smṛtaḥ |
yatistu praṇavenaiva tripuṇḍrādīni kārayet ||

1.24.37

ativarṇāśramī nityaṃ śivo'haṃ bhāvanātparāt |
śivayogī ca niyatamīśānenāpi dhārayet ||

1.24.38

na tyājyaṃ sarvavarṇaiśca bhasmadhāraṇamuttamam |
anyairapi yathā jīvaiḥ sadeti śivaśāsanam ||

1.24.39

bhasmasnānena yāvantaḥ kaṇāḥ svāṅge pratiṣṭhitāḥ |
tāvanti śivaliṅgāni tanau dhatte hi dhārakaḥ ||

1.24.40

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścāpi ca saṅkarāḥ |
striyo'tha vidhavā bālāḥ prāptā pākhaṇḍikāstathā ||

1.24.41

brahmacārī gṛhī vanyaḥ saṃnyāsī vā vratī tathā |
nāryo bhasmatripuṇḍrāṅkā muktā eva na saṃśayaḥ ||

1.24.42

jñānājñānadhṛto vāpi vahnidāhasamo yathā |
jñānājñānadhṛtaṃ bhasma pāvayetsakalaṃ naram ||

1.24.43

nāśnīyājjalamannamalpamapi vā bhasmākṣadhṛtyā vinā bhuktvā vātha gṛhī vanīpatiyatirvarṇī tathā saṅkaraḥ |
enobhuṅ narakaṃ prayāti sa tadā gāyatrijāpena tad varṇānāṃ tu yatestu mukhyapraṇavājāpena muktirbhavet ||

1.24.44

tripuṇḍraṃ ye vinindanti nindanti śivameva te |
dhārayanti ca ye bhaktyā dhārayanti tameva te ||

1.24.45

dhigbhasmarahitaṃ bhālaṃ dhiggrāmamaśivālayam |
dhiganīśārcanaṃ janma dhigvidyāmaśivāśrayām ||

1.24.46

ye nindanti maheśvaraṃ trijagatāmādhārabhūtaṃ haraṃ ye nindanti tripuṇḍradhāraṇakaraṃ doṣastu taddarśane |
te vai saṅkarasūkarāsurakharaśvakroṣṭukīṭopamā jātā eva bhavanti pāpaparamāste nārakāḥ kevalam ||

1.24.47

te dṛṣṭvā śaśibhāskarau niśi dine svapne'pi no kevalaṃ paśyantu śrutirudrasūktajapato mucyeta tenādṛtāḥ |
tatsambhāṣaṇato bhadeddhi narakaṃ nistāravānāsthitaṃ ye bhasmādividhāraṇaṃ hi puruṣaṃ nindanti mandā hi te ||

1.24.48

na tāntrikastvadhikṛto nordhvapuṇḍradharo mune |
santaptacakracihno'tra śivayajñe bahiṣkṛtaḥ ||

1.24.49

tatraite bahavo lokā bṛhajjābālacoditāḥ |
te vicāryāḥ prayatnena tato bhasmarato bhavet ||

1.24.50

yaccandanaiścandanake'pi miśraṃ dhāryaṃ hi bhasmaiva tripuṇḍrabhasmanā |
vibhūtibhālopari kiñcanāpi dhāryaṃ sadā no yadi santi buddhayaḥ ||

1.24.51

strībhistripuṇḍramalakāvadhi dhāraṇīyaṃ bhasma dvijādibhiratho vidhavābhirevam |
tadvatsadāśramavatāṃ viśadā vibhūti-rdhāryāpavargaphaladā sakalāghahantrī ||

1.24.52

tripuṇḍraṃ kurute yastu bhasmanā vidhipūrvakam |
mahāpātakasaṅghātairmucyate copapātakaiḥ ||

1.24.53

brahmacārī gṛhastho vā vānaprastho'thavā yatiḥ |
brahmakṣatrāśca viṭśūdrāstathānye patitādhamāḥ ||

1.24.54

uddhūlanaṃ tripuṇḍraṃ ca dhṛtvā śuddhā bhavanti ca |
bhasmano vidhinā samyak pāparāśiṃ vihāya ca ||

1.24.55

bhasmadhārī viśeṣeṇa strīgohatyādipātakaiḥ |
vīrahatyāśvahatyābhyāṃ mucyate nātra saṃśayaḥ ||

1.24.56

paradravyāpaharaṇaṃ paradārābhimarśanam |
paranindāṃ parakṣetraharaṇaṃ parapīḍanam ||

1.24.57

sasyārāmādiharaṇaṃ gṛhadāhādikarma ca |
gohiraṇyamahiṣyāditilakambalavāsasām ||

1.24.58

annadhānyajalādīnāṃ nīcebhyaśca parigrahaḥ |
dāśaveśyāmataṅgīṣu vṛṣalīṣu naṭīṣu ca ||

1.24.59

rajasvalāsu kanyāsu vidhavāsu ca maithunam |
māṃsacarmarasādīnāṃ lavaṇasya ca vikrayaḥ ||

1.24.60

paiśunyaṃ kūṭavādaśca sākṣimithyābhilāṣiṇām |
evamādīnyasaṅkhyāni pāpāni vividhāni ca |
sadya eva vinaśyanti tripuṇḍrasya ca dhāraṇāt ||

1.24.61

śivadravyāpaharaṇaṃ śivanindā ca kutracit |
nindā ca śivabhaktānāṃ prāyaścittairna śuddhyati ||

1.24.62

rudrākṣaṃ yasya gātreṣu lalāṭe tu tripuṇḍrakam |
sa cāṇḍālo'pi sampūjyaḥ sarvavarṇottamottamaḥ ||

1.24.63

yāni tīrthāni loke'smin gaṅgādyāḥ saritaśca yāḥ |
snāto bhavati sarvatra lalāṭe tu yastripuṇḍrakam ||

1.24.64

saptakoṭimahāmantrāḥ pañcākṣarapurassarāḥ |
tathānye koṭiśo mantrāḥ śaivakaivalyahetavaḥ ||

1.24.65

anye mantrāśca devānāṃ sarvasaukhyakarā mune |
te sarve tasya vaśyāḥ syuryo bibharti tripuṇḍrakam ||

1.24.66

sahasraṃ pūrvajātānāṃ sahasraṃ janayiṣyatām |
svavaṃśajānāṃ jñātīnāmuddharedyastripuṇḍrakṛt ||

1.24.67

iha bhuktvākhilānbhogāndīrghāyurvyādhivarjitaḥ |
jīvitānte ca maraṇaṃ sukhenaiva prapadyate ||

1.24.68

aṣṭaiśvaryaguṇopetaṃ prāpya divyavapuḥ śivam |
divyaṃ vimānamāruhya divyatridaśasevitam ||

1.24.69

vidyādharāṇāṃ sarveṣāṃ gandharvāṇāṃ mahaujasām |
indrādilokapālānāṃ lokeṣu ca yathākramam ||

1.24.70

bhuktvā bhogānsuvipulānprajeśānāṃ padeṣu ca |
brahmaṇaḥ padamāsādya tatra kanyāśataṃ ramet ||

1.24.71

tatra brahmāyuṣo mānaṃ bhuktvā bhogānanekaśaḥ |
viṣṇorloke labhedbhogaṃ yāvad brahmaśatātyayaḥ ||

1.24.72

śivalokaṃ tataḥ prāpya labdhveṣṭaṃ kāmamakṣayam |
śivasāyujyamāpnoti saṃśayo nātra jāyate ||

1.24.73

sarvopaniṣadāṃ sāraṃ samālokya muhurmuhuḥ |
idameva hi nirṇītaṃ paraṃ śreyastripuṇḍrakam ||

1.24.74

vibhūtiṃ nindate yo vai brāhmaṇaḥ so'nyajātakaḥ |
prayāti narake ghore yāvad brahmā caturmukhaḥ ||

1.24.75

śrāddhe yajñe jape home vaiśvadeve surārcane |
dhṛtatripuṇḍraḥ pūtātmā mṛtyuṃ jayati mānavaḥ ||

1.24.76

jalasnānaṃ malatyāge bhasmasnānaṃ sadā śuciḥ |
mantrasnānaṃ haretpāpaṃ jñānasnāne paraṃ padam ||

1.24.77

sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ sarvatīrtheṣu yatphalam |
tatphalaṃ samavāpnoti bhasmasnānakaro naraḥ ||

1.24.78

bhasmasnānaṃ paraṃ tīrthaṃ gaṅgāsnānaṃ dine dine |
bhasmarūpī śivaḥ sākṣādbhasma trailokyapāvanam ||

1.24.79

na tatsnānaṃ na taddhyānaṃ na taddānaṃ japo na saḥ |
tripuṇḍreṇa vinā yena vipreṇa yadanuṣṭhitam ||

1.24.80

vānaprasthasya kanyānāṃ dīkṣāhīnanṛṇāṃ tathā |
madhyāhnātprāgjalairyuktaṃ parato jalavarjitam ||

1.24.81

evaṃ tripuṇḍraṃ yaḥ kuryānnityaṃ niyatamānasaḥ |
śivabhaktaḥ sa vijñeyo bhuktiṃ muktiṃ ca vindati ||

1.24.82

yasyāṅge naiva rudrākṣa eko'pi bahupuṇyadaḥ |
tasya janma nirarthaṃ syāttripuṇḍrarahito yadi ||

1.24.83

evaṃ tripuṇḍramāhātmyaṃ samāsāt kathitaṃ mayā |
rahasyaṃ sarvajantūnāṃ gopanīyamidaṃ tvayā ||

1.24.84

tisro rekhā bhavantyeva sthāneṣu munipuṅgavāḥ |
lalāṭādiṣu sarveṣu yathokteṣu budhairmune ||

1.24.85

bhruvormadhyaṃ samārabhya yāvadanto bhaved bhruvoḥ |
tāvatpramāṇaṃ sandhāryaṃ lalāṭe ca tripuṇḍrakam ||

1.24.86

madhyamānāmikāṅgulyā madhye tu pratilomataḥ |
aṅguṣṭhena kṛtā rekhā tripuṇḍrākhyābhidhīyate ||

1.24.87

madhye'ṅgulibhirādāya tisṛbhirbhasma yatnataḥ |
tripuṇḍraṃ dhārayedbhaktyā bhuktimuktipradaṃ param ||

1.24.88

tisṛṇāmapi rekhānāṃ pratyekaṃ navadevatāḥ |
sarvatrāṅgeṣu tā vakṣye sāvadhānatayā śṛṇu ||

1.24.89

akāro gārhapatyāgnirbhūrdharmaśca rajoguṇaḥ |
ṛgvedaśca kriyāśaktiḥ prātaḥsavanameva ca ||

1.24.90

mahādevaśca rekhāyāḥ prathamāyāśca devatā |
vijñeyā muniśārdūlāḥ śivadīkṣāparāyaṇaiḥ ||

1.24.91

ukāro dakṣiṇāgniśca nabhastattvaṃ yajustathā |
madhyandinaṃ ca savanamicchāśaktyantarātmakau ||

1.24.92

maheśvaraśca rekhāyā dvitīyāyāśca devatā |
vijñeyā muniśārdūla śivadīkṣāparāyaṇaiḥ ||

1.24.93

makārāhavanīyau ca paramātmā tamo divau |
jñānaśaktiḥ sāmavedastṛtīyaṃ savanaṃ tathā ||

1.24.94

śivaścaiva ca rekhāyāstṛtīyāyāśca devatā |
vijñeyā muniśārdūla śivadīkṣāparāyaṇaiḥ ||

1.24.95

evaṃ nityaṃ namaskṛtya sadbhaktyā sthānadevatāḥ |
tripuṇḍraṃ dhārayecchuddho bhuktiṃ muktiṃ ca vindati ||

1.24.96

ityuktāḥ sthānadevāśca sarvāṅgeṣu muniśvarāḥ |
teṣāṃ sambandhino bhaktyā sthānāni śṛṇu sāmpratam ||

1.24.97

dvātriṃśatsthānake vārdhaṣoḍaśasthānake'pi ca |
aṣṭasthāne tathā caiva pañcasthāne'pi nānyaset ||

1.24.98

uttamāṅge lalāṭe ca karṇayornetrayostathā |
nāsāvaktragaleṣvevaṃ hastayorubhayostataḥ ||

1.24.99

kūrpare maṇibandhe ca hṛdaye pārśvayordvayoḥ |
nābhau muṣkadvaye caivamūrvorgulphe ca jānuni ||

1.24.100

jaṅghādvaye padadvandve dvātriṃśatsthānamuttamam |
agnyabbhūvāyudigdeśadikpālān vasubhiḥ saha ||

1.24.101

dharā dhruvaśca somaśca āpaścaivānilo'nalaḥ |
pratyūṣaśca prabhātaśca vasavo'ṣṭa prakīrtitāḥ ||

1.24.102

eteṣāṃ nāmamātreṇa tripuṇḍraṃ dhārayed budhāḥ |
kuryādvā ṣoḍaśasthāne tripuṇḍraṃ tu samāhitaḥ ||

1.24.103

śīrṣake ca lalāṭe ca kaṇṭhe cāṃsadvaye bhuje |
kūrpare maṇibandhe ca hṛdaye nābhipārśvake ||

1.24.104

pṛṣṭhe caivaṃ pratiṣṭhāpya yajettatrāśvidaivate |
śivaṃ śaktiṃ tathā rudramīśaṃ nāradameva ca ||

1.24.105

vāmādinavaśaktīśca etā ṣoḍaśa devatāḥ |
nāsatyau dasrakaścaiva aśvinau dvau prakīrtitau ||

1.24.106

athavā mūrdhni keśe ca karṇayorvadane tathā |
bāhudvaye ca hṛdaye nābhyāmūruyuge tathā ||

1.24.107

jānudvaye ca padayoḥ pṛṣṭhabhāge ca ṣoḍaśa |
śivaścandraśca rudraḥ ko vighneśo viṣṇureva vā ||

1.24.108

śrīścaiva hṛdaye śambhustathā nābhau prajāpatiḥ |
nāgaśca nāgakanyāśca ubhayorṛṣikanyakāḥ ||

1.24.109

pādayośca samudrāśca tīrthāḥ pṛṣṭhe viśālataḥ |
ityevaṃ ṣoḍaśasthānamaṣṭasthānamathocyate ||

1.24.110

guhyasthānaṃ lalāṭaśca karṇadvayamanuttamam |
aṃsayugmaṃ ca hṛdayaṃ nābhirityevamaṣṭakam ||

1.24.111

brahmā ca ṛṣayaḥ sapta devatāśca prakīrtitāḥ |
ityevaṃ tu samuddiṣṭaṃ bhasmavidbhirmunīśvarāḥ ||

1.24.112

athavā mastakaṃ bāhū hṛdayaṃ nābhireva ca |
pañcasthānānyamūnyāhurdhāraṇe bhasmavijjanāḥ ||

1.24.113

yathāsambhavanaṃ kuryāddeśakālādyapekṣayā |
uddhūlane'pyaśaktiścettripuṇḍrādīni kārayet ||

1.24.114

trinetraṃ triguṇādhāraṃ tridevajanakaṃ śivam |
smarannamaḥ śivāyeti lalāṭe tu tripuṇḍrakam ||

1.24.115

īśābhyāṃ nama ityuktvā pārśvayośca tripuṇḍrakam |
bījābhyāṃ nama ityuktvā dhārayettu prakoṣṭhayoḥ ||

1.24.116

kuryādadhaḥ pitṛbhyāṃ ca umeśābhyāṃ tathopari |
bhīmāyeti tataḥ pṛṣṭhe śirasaḥ paścime tathā ||

1.24.116.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe prathamāyāṃ vidyeśvarasaṃhitāyāṃ bhasmadhāraṇavarṇanaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ ||

1.24.116.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

1.24.116.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

1.24.116.p4

vidyeśvarasaṃhitā

Other recensions (2)

Linked texts (11)