Shivapurana 2.1.1: prathamo'dhyāyaḥ | munipraśnavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 2.1.1
- Language
- Sanskrit
Contents
prathamo'dhyāyaḥ | munipraśnavarṇanam
2.1.1.1
viśvodbhavasthitilayādiṣu hetumekaṃ gaurīpatiṃ viditatattvamanantakīrtim |
māyāśrayaṃ vigatamāyamacintyarūpaṃ bodhasvarūpamamalaṃ hi śivaṃ namāmi ||
2.1.1.2
vande śivaṃ taṃ prakṛteranādiṃ praśāntamekaṃ puruṣottamaṃ hi |
svamāyayā kṛtsnamidaṃ hi sṛṣṭvā nabhovadantarbahirāsthito yaḥ ||
2.1.1.3
vande'ntarasthaṃ nijagūḍharūpaṃ śivaṃ svataḥ sraṣṭumidaṃ vicaṣṭe |
jaganti nityaṃ parito bhramanti yatsannidhau cumbakalohavattam ||
2.1.1.4
vyāsa uvāca |
jagataḥ pitaraṃ śambhuṃ jagato mātaraṃ śivām |
tatputraśca gaṇādhīśaṃ natvaitadvarṇayāmahe ||
2.1.1.5
ekadā munayaḥ sarve naimiṣāraṇyavāsinaḥ |
papracchurvarayā bhaktyā sūtaṃ te śaunakādayaḥ ||
2.1.1.6
ṛṣaya ūcuḥ |
vidyeśvarasaṃhitāyāḥ śrutā sā satkathā śubhā |
sādhyasādhanakhaṇḍākhyā ramyādyā bhaktavatsalā ||
2.1.1.7
sūta sūta mahābhāga cirañjīva sukhī bhava |
yacchrāvayasi nastāta śāṅkarīṃ paramāṃ kathām ||
2.1.1.8
pibantastvanmukhāmbhojacyutaṃ jñānāmṛtaṃ vayam |
avitṛptāḥ punaḥ kiñcitpraṣṭumicchāmahe'nagha ||
2.1.1.9
vyāsaprasādātsarvajño prāpto'si kṛtakṛtyatām |
nājñātaṃ vidyate kiñcidbhūtaṃ bhavyaṃ bhavacca yat ||
2.1.1.10
gurorvyāsasya sadbhaktyā samāsādya kṛpāṃ parām |
sarvaṃ jñātaṃ viśeṣeṇa sarvaṃ sārthaṃ kṛtaṃ januḥ ||
2.1.1.11
idānīṃ kathaya prājña śivarūpamanuttamam |
divyāni vai caritrāṇi śivayorapyaśeṣataḥ ||
2.1.1.12
aguṇo guṇatāṃ yāti kathaṃ loke maheśvaraḥ |
śivatattvaṃ vayaṃ sarve na jānīmo vicārataḥ ||
2.1.1.13
sṛṣṭeḥ pūrvaṃ kathaṃ śambhuḥ svarūpeṇāvatiṣṭhate |
sṛṣṭimadhye sa hi kathaṃ krīḍansaṃvartate prabhuḥ ||
2.1.1.14
tadante ca kathaṃ devaḥ sa tiṣṭhati maheśvaraḥ |
kathaṃ prasannatāṃ yāti śaṅkaro lokaśaṅkaraḥ ||
2.1.1.15
sa prasanno maheśānaḥ kiṃ prayacchati satphalam |
svabhaktebhyaḥ parebhyaśca tatsarvaṃ kathayasva naḥ ||
2.1.1.16
sadyaḥ prasanno bhagavānbhavatītyanuśuśruma |
bhaktaprayāsaṃ sa mahānna paśyati dayāparaḥ ||
2.1.1.17
brahmā viṣṇurmaheśaśca trayo devāḥ śivāṅgajāḥ |
maheśastatra pūrṇāṃśaḥ svayameva śivo'paraḥ ||
2.1.1.18
tasyāvirbhāvamākhyāhi caritāni viśeṣataḥ |
umāvirbhāvamākhyāhi tadvivāhaṃ tathā prabho ||
2.1.1.19
tadgārhasthyaṃ viśeṣeṇa tathā līlāḥ parā api |
etatsarvaṃ tadanyacca kathanīyaṃ tvayānagha ||
2.1.1.20
vyāsa uvāca |
iti pṛṣṭastadā taistu sūto harṣasamanvitaḥ |
smṛtvā śambhupadāmbhojaṃ pratyuvāca munīśvarān ||
2.1.1.21
sūta uvāca |
samyak pṛṣṭaṃ bhavadbhiśca dhanyā yūyaṃ munīśvarāḥ |
sadāśivakathāyāṃ vo yajjātā naiṣṭhikī matiḥ ||
2.1.1.22
sadāśivakathāpraśnaḥ puruṣāṃstrīnpunāti hi |
vaktāraṃ pṛcchakaṃ śrotṝñjāhnavīsalilaṃ yathā ||
2.1.1.22.p1
śambhorguṇānuvādātko virajyeta pumāndvijāḥ |
vinā paśughnaṃ trividhajanānandakarātsadā | 23 ||
2.1.1.24
gīyamāno vitṛṣṇaiśca bhavarogauṣadho'pi hi |
manaḥśrotrābhirāmaśca yataḥ sarvārthadaḥ sa vai ||
2.1.1.25
kathayāmi yathābuddhi bhavatpraśnānusārataḥ |
śivalīlāṃ prayatnena dvijāstāṃ śṛṇutādarāt ||
2.1.1.26
bhavadbhiḥ pṛcchyate yadvattattathā nāradena vai |
pṛṣṭaṃ pitre preritena hariṇā śivarūpiṇā ||
2.1.1.27
brahmā śrutvā sutavacaḥ śivabhaktaḥ prasannadhīḥ |
jagau śivayaśaḥ prītyā harṣayanmunisattamam ||
2.1.1.28
vyāsa uvāca |
sūtoktamiti tadvākyamākarṇya dvijasattamāḥ |
papracchustatsusaṃvādaṃ kutūhalasamanvitāḥ ||
2.1.1.29
ṛṣaya ūcuḥ |
sūta sūta mahābhāga śaivottama mahāmate |
śrutvā tava vaco ramyaṃ ceto naḥ sakutūhalam ||
2.1.1.30
kadā babhūva sukhakṛdvidhināradayormahān |
saṃvādo yatra giriśasulīlā bhavamocanī ||
2.1.1.31
vidhināradasaṃvādapūrvakaṃ śāṅkaraṃ yaśaḥ |
brūhi nastāta tatprītyā tattatpraśnānusārataḥ ||
2.1.1.32
ityākarṇya vacasteṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām |
sūtaḥ provāca suprītastatsaṃvādānusārataḥ ||
2.1.1.32.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne munipraśnavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
2.1.1.32.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.1.1.32.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.1.1.32.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.1.1.32.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍaḥ
2.1.2.1
sūta uvāca |
ekasminsamaye viprā nārado munisattamaḥ |
brahmaputro vinītātmā tapo'rthaṃ mana ādadhe ||
2.1.2.2
himaśailaguhā kācidekā paramaśobhanā |
yatsamīpe suranadī sadā vahati vegataḥ ||
2.1.2.3
tatrāśramo mahādivyo nānāśobhāsamanvitaḥ |
tapo'rthaṃ sa yayau tatra nārado divyadarśanaḥ ||
2.1.2.4
tāṃ dṛṣṭvā muniśārdūlastepe sa suciraṃ tapaḥ |
badhvāsanaṃ dṛḍhaṃ maunī prāṇānāyamya śuddhadhīḥ ||
2.1.2.5
cakre muniḥ samādhiṃ tamahambrahmeti yatra ha |
vijñānaṃ bhavati brahmasākṣātkārakaraṃ dvijāḥ ||
2.1.2.6
itthaṃ tapati tasminvai nārade munisattame |
cakampe'tha śunāsīro manassantāpavihvalaḥ ||
2.1.2.7
manasīti vicintyāsau munirme rājyamicchati |
tadvighnakaraṇārthaṃ hi hariryatnamiyeṣa saḥ ||
2.1.2.8
sasmāra sa smaraṃ śakraścetasā devanāyakaḥ |
ājagāma drutaṃ kāmaḥ samadhīrmahiṣīyutaḥ ||
2.1.2.9
athāgataṃ smaraṃ dṛṣṭvā sambodhya surarāṭ prabhuḥ |
uvāca taṃ prapaśyāśu svārthe kuṭilaśemuṣiḥ ||
2.1.2.10
indra uvāca |
mitravarya mahāvīra sarvadā hitakāraka |
śṛṇu prītyā vaco me tvaṃ kuru sāhāyyamātmanā ||
2.1.2.11
tvadbalānme bahūnāñca tapogarvo vināśitaḥ |
madrājyasthiratā mitra tvadanugrahataḥ sadā ||
2.1.2.12
himaśailaguhāyāṃ hi munistapati nāradaḥ |
manasoddiśya viśveśaṃ mahāsaṃyamavāndṛḍhaḥ ||
2.1.2.13
yācenna vidhito rājyaṃ sa mameti viśaṅkitaḥ |
adyaiva gaccha tatra tvaṃ tattapovighnamācara ||
2.1.2.14
ityājñapto mahendreṇa sa kāmaḥ samadhupriyaḥ |
jagāma tatsthalaṃ garvādupāyaṃ svaṃ cakāra ha ||
2.1.2.15
racayāmāsa tatrāśu svakalāḥ sakalā api |
vasanto'pi svaprabhāvaṃ cakāra vividhaṃ madāt ||
2.1.2.16
na babhūva muneśceto vikṛtaṃ munisattamāḥ |
bhraṣṭo babhūva tadgarvo maheśānugraheṇa ha ||
2.1.2.17
śṛṇutādaratastatra kāraṇaṃ śaunakādayaḥ |
īśvarānugraheṇātra na prabhāvaḥ smarasya hi ||
2.1.2.18
atraiva śambhunākāri sutapaśca smarāriṇā |
atraiva dagdhastenāśu kāmo munitapopahaḥ ||
2.1.2.19
kāmajīvanahetorhi ratyā samprārthitaiḥ suraiḥ |
samprārthita uvācedaṃ śaṅkaro lokaśaṅkaraḥ ||
2.1.2.20
kañcitsamayamāsādya jīviṣyati surāḥ smaraḥ |
parantviha smaropāyaścaliṣyati na kaścana ||
2.1.2.21
iha yāvaddṛṣyate bhūrjanaiḥ sthitvāmarāḥ sadā |
kāmabāṇaprabhāvo'tra na caliṣyatyasaṃśayam ||
2.1.2.22
iti śambhūktitaḥ kāmo mithyātmagatikastadā |
nārade sa jagāmāśu divamindrasamīpataḥ ||
2.1.2.23
ācakhyau sarvavṛttāntaṃ prabhāvaṃ ca muneḥ smaraḥ |
tadājñayā yayau sthānaṃ svakīyaṃ samadhupriyaḥ ||
2.1.2.24
vismito'bhūtsurādhīśaḥ praśaśaṃsātha nāradam |
tadvṛttāntānabhijño hi mohitaḥ śivamāyayā ||
2.1.2.25
durjñeyā śāmbhavī māyā sarveṣāṃ prāṇināmiha |
bhaktaṃ vinārpitātmānaṃ tayā sammohyate jagat ||
2.1.2.26
nārado'pi ciraṃ tasthau tatreśānugraheṇa ha |
pūrṇaṃ matvā tapastatsvaṃ virarāma tato muniḥ ||
2.1.2.27
kāmājjayaṃ nijaṃ matvā garvito'bhūnmunīśvaraḥ |
vṛthaiva vigatajñānaḥ śivamāyāvimohitaḥ ||
2.1.2.28
dhanyā dhanyā mahāmāyā śāmbhavī munisattamāḥ |
tadgatiṃ na hi paśyanti viṣṇubrahmādayo'pi hi ||
2.1.2.29
tayā sammohito'tīva nārado munisattamaḥ |
kailāsaṃ prayayau śīghraṃ svavṛttaṃ gadituṃ madī ||
2.1.2.30
rudraṃ natvābravītsarvaṃ svavṛttaṃ garvavānmuniḥ |
mattvātmānaṃ mahātmānaṃ svaprabhuñca smarañjayam ||
2.1.2.31
tacchrutvā śaṅkaraḥ prāha nāradaṃ bhaktavatsalaḥ |
svamāyāmohitaṃ hetvanabhijñaṃ bhraṣṭacetasam ||
2.1.2.32
rudra uvāca |
he tāta nārada prājña dhanyastvaṃ śṛṇu madvacaḥ |
vācyamevaṃ na kutrāpi hareragre viśeṣataḥ ||
2.1.2.33
pṛcchamāno'pi na brūyāḥ svavṛttaṃ me yaduktavān |
gopyaṃ gopyaṃ sarvathā hi naiva vācyaṃ kadācana ||
2.1.2.34
śāsmyahaṃ tvāṃ viśeṣeṇa mama priyatamo bhavān |
viṣṇubhakto yatastvaṃ hi tadbhakto'tīva me'nugaḥ ||
2.1.2.34.p1
śāsti smetthañca bahuśo rudraḥ sūtikaraḥ prabhuḥ |
nārado na hitaṃ mene śivamāyāvimohitaḥ | 35 ||
2.1.2.36
prabalā bhāvinī karmagatirjñeyā vicakṣaṇaiḥ |
na nivāryā janaiḥ kaiścidapīcchā saiva śāṅkarī ||
2.1.2.37
tataḥ sa munivaryo hi brahmalokaṃ jagāma ha |
vidhiṃ natvābravītkāmajayaṃ svasya tapobalāt ||
2.1.2.38
tadākarṇya vidhiḥ so'tha smṛtvā śambhupadāmbujam |
vijñāya kāraṇaṃ sarvaṃ niṣiṣedha sutaṃ tadā ||
2.1.2.39
mene hitaṃ na vidhyuktaṃ nārado jñānisattamaḥ |
śivamāyāmohitaśca rūḍhacittamadāṅkuraḥ ||
2.1.2.40
śivecchā yādṛśī loke bhavatyeva hi sā tadā |
tadadhīnaṃ jagatsarvaṃ vacastantyāṃ sthitaṃ yataḥ ||
2.1.2.41
nārado'tha yayau śīghraṃ viṣṇulokaṃ vinaṣṭadhīḥ |
madāṅkuramanā vṛttaṃ gadituṃ svaṃ tadagrataḥ ||
2.1.2.42
āgacchantaṃ muniṃ dṛṣṭvā nāradaṃ viṣṇurādarāt |
utthitvāgre gato'raṃ taṃ śiśleṣa jñātahetukaḥ ||
2.1.2.43
svāsane samupāveśya smṛtvā śivapadāmbujam |
hariḥ prāha vacastathyaṃ nāradaṃ madanāśanam ||
2.1.2.44
viṣṇuruvāca |
kuta āgamyate tāta kimarthamiha cāgataḥ |
dhanyastvaṃ muniśārdūla tīrtho'haṃ tu tavāgamāt ||
2.1.2.45
viṣṇuvākyamiti śrutvā nārado garvito muniḥ |
svavṛttaṃ sarvamācaṣṭa samadaṃ madamohitaḥ ||
2.1.2.46
śrutvā munivaco viṣṇuḥ samadaṃ kāraṇaṃ tataḥ |
jñātavānakhilaṃ smṛtvā śivapādāmbujaṃ hṛdi ||
2.1.2.47
tuṣṭāva giriśaṃ bhaktyā śivātmā śaivarāḍḍhariḥ |
sāñjalirvisudhīrnamramastakaḥ parameśvaram ||
2.1.2.48
viṣṇuruvāca |
deva deva mahādeva prasīda parameśvara |
dhanyastvaṃ śiva dhanyā te māyā sarvavimohinī ||
2.1.2.49
ityādi sa stutiṃ kṛtvā śivasya paramātmanaḥ |
nimīlya nayane dhyātvā virarāma padāmbujam ||
2.1.2.50
yatkartavyaṃ śaṅkarasya sa jñātvā viśvapālakaḥ |
śivaśāsanataḥ prāha hṛdātha munisattamam ||
2.1.2.51
viṣṇuruvāca |
dhanyastvaṃ muniśārdūla taponidhirudāradhīḥ |
bhaktitrikaṃ na yasyāsti kāmamohādayo mune ||
2.1.2.52
vikārāstasya sadyo vai bhavantyakhiladuḥkhadāḥ |
naiṣṭhiko brahmacārī tvaṃ jñānavairāgyavānsadā ||
2.1.2.53
kathaṃ kāmavikārī syājjanmanāvikṛtaḥ sudhīḥ |
ityādyuktaṃ vaco bhūri śrutvā sa munisattamaḥ ||
2.1.2.54
vijahāsa hṛdā natvā pratyuvāca vaco harim |
nārada uvāca |
kimprabhāvaḥ smaraḥ svāminkṛpā yadyasti te mayi ||
2.1.2.55
ityuktvā harimānamya yayau yādṛcchiko muniḥ ||
2.1.2.55.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne nāradatapovarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||
2.1.2.55.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.1.2.55.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.1.2.55.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.1.2.55.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍaḥ