Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 2.1.1: prathamo'dhyāyaḥ | munipraśnavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 2.1.1

Language
Sanskrit

Contents

prathamo'dhyāyaḥ | munipraśnavarṇanam

2.1.1.1

viśvodbhavasthitilayādiṣu hetumekaṃ gaurīpatiṃ viditatattvamanantakīrtim |
māyāśrayaṃ vigatamāyamacintyarūpaṃ bodhasvarūpamamalaṃ hi śivaṃ namāmi ||

2.1.1.2

vande śivaṃ taṃ prakṛteranādiṃ praśāntamekaṃ puruṣottamaṃ hi |
svamāyayā kṛtsnamidaṃ hi sṛṣṭvā nabhovadantarbahirāsthito yaḥ ||

2.1.1.3

vande'ntarasthaṃ nijagūḍharūpaṃ śivaṃ svataḥ sraṣṭumidaṃ vicaṣṭe |
jaganti nityaṃ parito bhramanti yatsannidhau cumbakalohavattam ||

2.1.1.4

vyāsa uvāca |
jagataḥ pitaraṃ śambhuṃ jagato mātaraṃ śivām |
tatputraśca gaṇādhīśaṃ natvaitadvarṇayāmahe ||

2.1.1.5

ekadā munayaḥ sarve naimiṣāraṇyavāsinaḥ |
papracchurvarayā bhaktyā sūtaṃ te śaunakādayaḥ ||

2.1.1.6

ṛṣaya ūcuḥ |
vidyeśvarasaṃhitāyāḥ śrutā sā satkathā śubhā |
sādhyasādhanakhaṇḍākhyā ramyādyā bhaktavatsalā ||

2.1.1.7

sūta sūta mahābhāga cirañjīva sukhī bhava |
yacchrāvayasi nastāta śāṅkarīṃ paramāṃ kathām ||

2.1.1.8

pibantastvanmukhāmbhojacyutaṃ jñānāmṛtaṃ vayam |
avitṛptāḥ punaḥ kiñcitpraṣṭumicchāmahe'nagha ||

2.1.1.9

vyāsaprasādātsarvajño prāpto'si kṛtakṛtyatām |
nājñātaṃ vidyate kiñcidbhūtaṃ bhavyaṃ bhavacca yat ||

2.1.1.10

gurorvyāsasya sadbhaktyā samāsādya kṛpāṃ parām |
sarvaṃ jñātaṃ viśeṣeṇa sarvaṃ sārthaṃ kṛtaṃ januḥ ||

2.1.1.11

idānīṃ kathaya prājña śivarūpamanuttamam |
divyāni vai caritrāṇi śivayorapyaśeṣataḥ ||

2.1.1.12

aguṇo guṇatāṃ yāti kathaṃ loke maheśvaraḥ |
śivatattvaṃ vayaṃ sarve na jānīmo vicārataḥ ||

2.1.1.13

sṛṣṭeḥ pūrvaṃ kathaṃ śambhuḥ svarūpeṇāvatiṣṭhate |
sṛṣṭimadhye sa hi kathaṃ krīḍansaṃvartate prabhuḥ ||

2.1.1.14

tadante ca kathaṃ devaḥ sa tiṣṭhati maheśvaraḥ |
kathaṃ prasannatāṃ yāti śaṅkaro lokaśaṅkaraḥ ||

2.1.1.15

sa prasanno maheśānaḥ kiṃ prayacchati satphalam |
svabhaktebhyaḥ parebhyaśca tatsarvaṃ kathayasva naḥ ||

2.1.1.16

sadyaḥ prasanno bhagavānbhavatītyanuśuśruma |
bhaktaprayāsaṃ sa mahānna paśyati dayāparaḥ ||

2.1.1.17

brahmā viṣṇurmaheśaśca trayo devāḥ śivāṅgajāḥ |
maheśastatra pūrṇāṃśaḥ svayameva śivo'paraḥ ||

2.1.1.18

tasyāvirbhāvamākhyāhi caritāni viśeṣataḥ |
umāvirbhāvamākhyāhi tadvivāhaṃ tathā prabho ||

2.1.1.19

tadgārhasthyaṃ viśeṣeṇa tathā līlāḥ parā api |
etatsarvaṃ tadanyacca kathanīyaṃ tvayānagha ||

2.1.1.20

vyāsa uvāca |
iti pṛṣṭastadā taistu sūto harṣasamanvitaḥ |
smṛtvā śambhupadāmbhojaṃ pratyuvāca munīśvarān ||

2.1.1.21

sūta uvāca |
samyak pṛṣṭaṃ bhavadbhiśca dhanyā yūyaṃ munīśvarāḥ |
sadāśivakathāyāṃ vo yajjātā naiṣṭhikī matiḥ ||

2.1.1.22

sadāśivakathāpraśnaḥ puruṣāṃstrīnpunāti hi |
vaktāraṃ pṛcchakaṃ śrotṝñjāhnavīsalilaṃ yathā ||

2.1.1.22.p1

śambhorguṇānuvādātko virajyeta pumāndvijāḥ |
vinā paśughnaṃ trividhajanānandakarātsadā | 23 ||

2.1.1.24

gīyamāno vitṛṣṇaiśca bhavarogauṣadho'pi hi |
manaḥśrotrābhirāmaśca yataḥ sarvārthadaḥ sa vai ||

2.1.1.25

kathayāmi yathābuddhi bhavatpraśnānusārataḥ |
śivalīlāṃ prayatnena dvijāstāṃ śṛṇutādarāt ||

2.1.1.26

bhavadbhiḥ pṛcchyate yadvattattathā nāradena vai |
pṛṣṭaṃ pitre preritena hariṇā śivarūpiṇā ||

2.1.1.27

brahmā śrutvā sutavacaḥ śivabhaktaḥ prasannadhīḥ |
jagau śivayaśaḥ prītyā harṣayanmunisattamam ||

2.1.1.28

vyāsa uvāca |
sūtoktamiti tadvākyamākarṇya dvijasattamāḥ |
papracchustatsusaṃvādaṃ kutūhalasamanvitāḥ ||

2.1.1.29

ṛṣaya ūcuḥ |
sūta sūta mahābhāga śaivottama mahāmate |
śrutvā tava vaco ramyaṃ ceto naḥ sakutūhalam ||

2.1.1.30

kadā babhūva sukhakṛdvidhināradayormahān |
saṃvādo yatra giriśasulīlā bhavamocanī ||

2.1.1.31

vidhināradasaṃvādapūrvakaṃ śāṅkaraṃ yaśaḥ |
brūhi nastāta tatprītyā tattatpraśnānusārataḥ ||

2.1.1.32

ityākarṇya vacasteṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām |
sūtaḥ provāca suprītastatsaṃvādānusārataḥ ||

2.1.1.32.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne munipraśnavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ ||

2.1.1.32.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

2.1.1.32.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

2.1.1.32.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

2.1.1.32.p5

dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍaḥ

2.1.2.1

sūta uvāca |
ekasminsamaye viprā nārado munisattamaḥ |
brahmaputro vinītātmā tapo'rthaṃ mana ādadhe ||

2.1.2.2

himaśailaguhā kācidekā paramaśobhanā |
yatsamīpe suranadī sadā vahati vegataḥ ||

2.1.2.3

tatrāśramo mahādivyo nānāśobhāsamanvitaḥ |
tapo'rthaṃ sa yayau tatra nārado divyadarśanaḥ ||

2.1.2.4

tāṃ dṛṣṭvā muniśārdūlastepe sa suciraṃ tapaḥ |
badhvāsanaṃ dṛḍhaṃ maunī prāṇānāyamya śuddhadhīḥ ||

2.1.2.5

cakre muniḥ samādhiṃ tamahambrahmeti yatra ha |
vijñānaṃ bhavati brahmasākṣātkārakaraṃ dvijāḥ ||

2.1.2.6

itthaṃ tapati tasminvai nārade munisattame |
cakampe'tha śunāsīro manassantāpavihvalaḥ ||

2.1.2.7

manasīti vicintyāsau munirme rājyamicchati |
tadvighnakaraṇārthaṃ hi hariryatnamiyeṣa saḥ ||

2.1.2.8

sasmāra sa smaraṃ śakraścetasā devanāyakaḥ |
ājagāma drutaṃ kāmaḥ samadhīrmahiṣīyutaḥ ||

2.1.2.9

athāgataṃ smaraṃ dṛṣṭvā sambodhya surarāṭ prabhuḥ |
uvāca taṃ prapaśyāśu svārthe kuṭilaśemuṣiḥ ||

2.1.2.10

indra uvāca |
mitravarya mahāvīra sarvadā hitakāraka |
śṛṇu prītyā vaco me tvaṃ kuru sāhāyyamātmanā ||

2.1.2.11

tvadbalānme bahūnāñca tapogarvo vināśitaḥ |
madrājyasthiratā mitra tvadanugrahataḥ sadā ||

2.1.2.12

himaśailaguhāyāṃ hi munistapati nāradaḥ |
manasoddiśya viśveśaṃ mahāsaṃyamavāndṛḍhaḥ ||

2.1.2.13

yācenna vidhito rājyaṃ sa mameti viśaṅkitaḥ |
adyaiva gaccha tatra tvaṃ tattapovighnamācara ||

2.1.2.14

ityājñapto mahendreṇa sa kāmaḥ samadhupriyaḥ |
jagāma tatsthalaṃ garvādupāyaṃ svaṃ cakāra ha ||

2.1.2.15

racayāmāsa tatrāśu svakalāḥ sakalā api |
vasanto'pi svaprabhāvaṃ cakāra vividhaṃ madāt ||

2.1.2.16

na babhūva muneśceto vikṛtaṃ munisattamāḥ |
bhraṣṭo babhūva tadgarvo maheśānugraheṇa ha ||

2.1.2.17

śṛṇutādaratastatra kāraṇaṃ śaunakādayaḥ |
īśvarānugraheṇātra na prabhāvaḥ smarasya hi ||

2.1.2.18

atraiva śambhunākāri sutapaśca smarāriṇā |
atraiva dagdhastenāśu kāmo munitapopahaḥ ||

2.1.2.19

kāmajīvanahetorhi ratyā samprārthitaiḥ suraiḥ |
samprārthita uvācedaṃ śaṅkaro lokaśaṅkaraḥ ||

2.1.2.20

kañcitsamayamāsādya jīviṣyati surāḥ smaraḥ |
parantviha smaropāyaścaliṣyati na kaścana ||

2.1.2.21

iha yāvaddṛṣyate bhūrjanaiḥ sthitvāmarāḥ sadā |
kāmabāṇaprabhāvo'tra na caliṣyatyasaṃśayam ||

2.1.2.22

iti śambhūktitaḥ kāmo mithyātmagatikastadā |
nārade sa jagāmāśu divamindrasamīpataḥ ||

2.1.2.23

ācakhyau sarvavṛttāntaṃ prabhāvaṃ ca muneḥ smaraḥ |
tadājñayā yayau sthānaṃ svakīyaṃ samadhupriyaḥ ||

2.1.2.24

vismito'bhūtsurādhīśaḥ praśaśaṃsātha nāradam |
tadvṛttāntānabhijño hi mohitaḥ śivamāyayā ||

2.1.2.25

durjñeyā śāmbhavī māyā sarveṣāṃ prāṇināmiha |
bhaktaṃ vinārpitātmānaṃ tayā sammohyate jagat ||

2.1.2.26

nārado'pi ciraṃ tasthau tatreśānugraheṇa ha |
pūrṇaṃ matvā tapastatsvaṃ virarāma tato muniḥ ||

2.1.2.27

kāmājjayaṃ nijaṃ matvā garvito'bhūnmunīśvaraḥ |
vṛthaiva vigatajñānaḥ śivamāyāvimohitaḥ ||

2.1.2.28

dhanyā dhanyā mahāmāyā śāmbhavī munisattamāḥ |
tadgatiṃ na hi paśyanti viṣṇubrahmādayo'pi hi ||

2.1.2.29

tayā sammohito'tīva nārado munisattamaḥ |
kailāsaṃ prayayau śīghraṃ svavṛttaṃ gadituṃ madī ||

2.1.2.30

rudraṃ natvābravītsarvaṃ svavṛttaṃ garvavānmuniḥ |
mattvātmānaṃ mahātmānaṃ svaprabhuñca smarañjayam ||

2.1.2.31

tacchrutvā śaṅkaraḥ prāha nāradaṃ bhaktavatsalaḥ |
svamāyāmohitaṃ hetvanabhijñaṃ bhraṣṭacetasam ||

2.1.2.32

rudra uvāca |
he tāta nārada prājña dhanyastvaṃ śṛṇu madvacaḥ |
vācyamevaṃ na kutrāpi hareragre viśeṣataḥ ||

2.1.2.33

pṛcchamāno'pi na brūyāḥ svavṛttaṃ me yaduktavān |
gopyaṃ gopyaṃ sarvathā hi naiva vācyaṃ kadācana ||

2.1.2.34

śāsmyahaṃ tvāṃ viśeṣeṇa mama priyatamo bhavān |
viṣṇubhakto yatastvaṃ hi tadbhakto'tīva me'nugaḥ ||

2.1.2.34.p1

śāsti smetthañca bahuśo rudraḥ sūtikaraḥ prabhuḥ |
nārado na hitaṃ mene śivamāyāvimohitaḥ | 35 ||

2.1.2.36

prabalā bhāvinī karmagatirjñeyā vicakṣaṇaiḥ |
na nivāryā janaiḥ kaiścidapīcchā saiva śāṅkarī ||

2.1.2.37

tataḥ sa munivaryo hi brahmalokaṃ jagāma ha |
vidhiṃ natvābravītkāmajayaṃ svasya tapobalāt ||

2.1.2.38

tadākarṇya vidhiḥ so'tha smṛtvā śambhupadāmbujam |
vijñāya kāraṇaṃ sarvaṃ niṣiṣedha sutaṃ tadā ||

2.1.2.39

mene hitaṃ na vidhyuktaṃ nārado jñānisattamaḥ |
śivamāyāmohitaśca rūḍhacittamadāṅkuraḥ ||

2.1.2.40

śivecchā yādṛśī loke bhavatyeva hi sā tadā |
tadadhīnaṃ jagatsarvaṃ vacastantyāṃ sthitaṃ yataḥ ||

2.1.2.41

nārado'tha yayau śīghraṃ viṣṇulokaṃ vinaṣṭadhīḥ |
madāṅkuramanā vṛttaṃ gadituṃ svaṃ tadagrataḥ ||

2.1.2.42

āgacchantaṃ muniṃ dṛṣṭvā nāradaṃ viṣṇurādarāt |
utthitvāgre gato'raṃ taṃ śiśleṣa jñātahetukaḥ ||

2.1.2.43

svāsane samupāveśya smṛtvā śivapadāmbujam |
hariḥ prāha vacastathyaṃ nāradaṃ madanāśanam ||

2.1.2.44

viṣṇuruvāca |
kuta āgamyate tāta kimarthamiha cāgataḥ |
dhanyastvaṃ muniśārdūla tīrtho'haṃ tu tavāgamāt ||

2.1.2.45

viṣṇuvākyamiti śrutvā nārado garvito muniḥ |
svavṛttaṃ sarvamācaṣṭa samadaṃ madamohitaḥ ||

2.1.2.46

śrutvā munivaco viṣṇuḥ samadaṃ kāraṇaṃ tataḥ |
jñātavānakhilaṃ smṛtvā śivapādāmbujaṃ hṛdi ||

2.1.2.47

tuṣṭāva giriśaṃ bhaktyā śivātmā śaivarāḍḍhariḥ |
sāñjalirvisudhīrnamramastakaḥ parameśvaram ||

2.1.2.48

viṣṇuruvāca |
deva deva mahādeva prasīda parameśvara |
dhanyastvaṃ śiva dhanyā te māyā sarvavimohinī ||

2.1.2.49

ityādi sa stutiṃ kṛtvā śivasya paramātmanaḥ |
nimīlya nayane dhyātvā virarāma padāmbujam ||

2.1.2.50

yatkartavyaṃ śaṅkarasya sa jñātvā viśvapālakaḥ |
śivaśāsanataḥ prāha hṛdātha munisattamam ||

2.1.2.51

viṣṇuruvāca |
dhanyastvaṃ muniśārdūla taponidhirudāradhīḥ |
bhaktitrikaṃ na yasyāsti kāmamohādayo mune ||

2.1.2.52

vikārāstasya sadyo vai bhavantyakhiladuḥkhadāḥ |
naiṣṭhiko brahmacārī tvaṃ jñānavairāgyavānsadā ||

2.1.2.53

kathaṃ kāmavikārī syājjanmanāvikṛtaḥ sudhīḥ |
ityādyuktaṃ vaco bhūri śrutvā sa munisattamaḥ ||

2.1.2.54

vijahāsa hṛdā natvā pratyuvāca vaco harim |
nārada uvāca |
kimprabhāvaḥ smaraḥ svāminkṛpā yadyasti te mayi ||

2.1.2.55

ityuktvā harimānamya yayau yādṛcchiko muniḥ ||

2.1.2.55.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne nāradatapovarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||

2.1.2.55.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

2.1.2.55.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

2.1.2.55.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

2.1.2.55.p5

dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍaḥ