Shivapurana 2.1.12: dvādaśo'dhyāyaḥ | pūjāvidhivarṇane sārāsāravicāravarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 2.1.12
- Language
- Sanskrit
Contents
dvādaśo'dhyāyaḥ | pūjāvidhivarṇane sārāsāravicāravarṇanam
2.1.12.1
nārada uvāca |
brahmanprajāpate tāta dhanyastvaṃ śivasaktadhīḥ |
etadeva punaḥ samyagbrūhi me vistarādvidhe ||
2.1.12.2
brahmovāca |
ekasminsamaye tāta ṛṣīnāhūya sarvataḥ |
nirjarāṃścāvadaṃ prītyā suvacaḥ padmasambhavaḥ ||
2.1.12.3
yadi nityasukhe śraddhā yadi siddheśca kāmukāḥ |
āgantavyaṃ mayā sārdhaṃ tīraṃ kṣīrapayonidheḥ ||
2.1.12.4
ityetadvacanaṃ śrutvā gatāste hi mayā saha |
yatrāste bhagavānviṣṇuḥ sarveṣāṃ hitakārakaḥ ||
2.1.12.5
tatra gatvā jagannāthaṃ devadevaṃ janārdanam |
upatasthuḥ surā natvā sukṛtāñjalayo mune ||
2.1.12.6
tāndṛṣṭvā ca tadā viṣṇurbrahmādyānamarānsthitān |
smaran śivapadāmbhojamabravītparamaṃ vacaḥ ||
2.1.12.7
viṣṇuruvāca |
kimarthamāgatā yūyaṃ brahmādyāśca surarṣayaḥ |
sarvaṃ vadata tatprītyā kiṃ kāryaṃ vidyate'dhunā ||
2.1.12.7.p1
brahmovāca |
iti pṛṣṭāstadā tena viṣṇunā ca mayā surāḥ |
punaḥ praṇamya taṃ prītyā kiṃ kāryaṃ vidyate'dhunā ||
2.1.12.8
vinivedayituṃ kāryaṃ hyabruvanvacanaṃ śubham ||
2.1.12.9
devā ūcuḥ |
nityaṃ sevā tu kasyaiva kāryā duḥkhāpahāriṇī ||
2.1.12.10
ityetadvacanaṃ śrutvā bhagavānbhaktavatsalaḥ |
sāmarasya mama prītyā kṛpayā vākyamabravīt ||
2.1.12.11
śrībhagavānuvāca |
brahman śṛṇu suraiḥ samyak śrutaṃ ca bhavatā purā |
tathāpi kathyate tubhyaṃ devebhyaśca tathā punaḥ ||
2.1.12.12
dṛṣṭaṃ ca dṛśyate'dyaiva kiṃ punaḥ pṛcchyate'dhunā |
brahmandevaiḥ samastaiśca bahudhā kāryatatparaiḥ ||
2.1.12.13
sevyaḥ sevyaḥ sadā devaḥ śaṅkaraḥ sarvaduḥkhahā |
mamāpi kathitaṃ tena brahmaṇo'pi viśeṣataḥ ||
2.1.12.14
prastutaṃ caiva dṛṣṭaṃ vaḥ sarvaṃ dṛṣṭāntamadbhutam |
tyājyaṃ tadarcanaṃ naiva kadāpi sukhamīpsubhiḥ ||
2.1.12.15
santyajya devadeveśaṃ liṅgamūrtiṃ maheśvaram |
tāraputrāstathaivaite naṣṭāste'pi sabāndhavāḥ ||
2.1.12.16
mayā ca mohitāste vai māyayā dūrataḥ kṛtāḥ |
sarve vinaṣṭāḥ pradhvastāḥ śivena rahitā yadā ||
2.1.12.17
tasmātsadā pūjanīyo liṅgamūrtidharo haraḥ |
sevanīyo viśeṣeṇa śraddhayā devasattama ||
2.1.12.18
śarvaliṅgārcanādeva devā daityāśca sattamāḥ |
ahaṃ tvaṃ ca tathā brahmankathaṃ tadvismṛtaṃ tvayā ||
2.1.12.19
talliṅgamarcayennityaṃ yena kenāpi hetunā |
tasmāt brahmansuraiḥ śarvaḥ sarvakāmaphalepsayā ||
2.1.12.20
sā hānistanmahāchidraṃ sāndhatā sā ca mugdhatā |
yanmuhūrtaṃ kṣaṇaṃ vāpi śivaṃ naiva samarcayet ||
2.1.12.21
bhavabhaktiparā ye ca bhavapraṇatacetasaḥ |
bhavasaṃsmaraṇā ye ca na te duḥkhasya bhājanāḥ ||
2.1.12.22
bhavanāni manojñāni manojñābharaṇāḥ striyaḥ |
dhanaṃ ca tuṣṭiparyantaṃ putrapautrādisantatiḥ ||
2.1.12.23
ārogyaṃ ca śarīraṃ ca pratiṣṭhāṃ cāpyalaukikīm |
ye vāñchanti mahābhāgāḥ sukhaṃ vā tridaśālayam ||
2.1.12.24
ante muktiphalaṃ caiva bhaktiṃ vā parameśituḥ |
pūrvapuṇyātirekeṇa te'rcayanti sadāśivam ||
2.1.12.25
yo'rcayecchivaliṅgaṃ vai nityaṃ bhaktiparāyaṇaḥ |
tasya vai saphalā siddhirna sa pāpaiḥ prayujyate ||
2.1.12.26
brahmovāca |
ityuktāśca tadā devāḥ praṇipatya hariṃ svayam |
liṅgāni prārthayāmāsuḥ sarvakāmāptaye nṛṇām ||
2.1.12.27
tacchrutvā ca tadā viṣṇurviśvakarmāṇamabravīt |
ahaṃ ca muniśārdūla jīvoddhāraparāyaṇaḥ ||
2.1.12.28
viśvakarmanyathā śambhoḥ kalpayitvā śubhāni ca |
liṅgāni sarvadevebhyo deyāni vacanānmama ||
2.1.12.29
brahmovāca |
liṅgāni kalpayitvaivamadhikārānurūpataḥ |
viśvakarmā dadau tebhyo niyogānmama vā hareḥ ||
2.1.12.30
tadeva kathayāmyadya śrūyatāmṛṣisattama |
padmarāgamayaṃ śakro haimaṃ viśravasaḥ sutaḥ ||
2.1.12.31
pītaṃ maṇimayaṃ dharmo varuṇaḥ śyāmalaṃ śivam |
indranīlamayaṃ viṣṇurbrahmā hemamayaṃ tathā ||
2.1.12.32
viśvedevāstathā raupyaṃ vasavaśca tathaiva ca |
ārakūṭamayaṃ vāpi pārthivaṃ hyaśvinau mune ||
2.1.12.33
lakṣmīśca sphāṭikaṃ devī hyādityāstāmranirmitam |
mauktikaṃ somarājo vai vajraliṅgaṃ vibhāvasuḥ ||
2.1.12.34
mṛṇmayaṃ caiva viprendrā viprapatnyastathaiva ca |
cāndanaṃ ca mayo nāgāḥ pravālamayamādarāt ||
2.1.12.35
navanītamayaṃ devī yogī bhasmamayaṃ tathā |
yakṣā dadhimayaṃ liṅgaṃ chāyā piṣṭamayaṃ tathā ||
2.1.12.36
śivaliṅgaṃ ca brahmāṇī ratnaṃ pūjayati dhruvam |
pāradaṃ pārthivaṃ bāṇaḥ samarcati pare'pi vā ||
2.1.12.37
evaṃvidhāni liṅgāni dattāni viśvakarmaṇā |
te pūjayanti sarve vai devā ṛṣigaṇāstathā ||
2.1.12.38
viṣṇurdattvā ca liṅgāni devebhyo hitakāmyayā |
pūjāvidhiṃ samācaṣṭa brahmaṇe me pinākinaḥ ||
2.1.12.39
tacchrutvā vacanaṃ tasya brahmāhaṃ devasattamaiḥ |
āgacchaṃ ca svakaṃ dhāma harṣanirbharamānasaḥ ||
2.1.12.40
tatrāgatya ṛṣīnsarvāndevāṃścāhaṃ tathā mune |
śivapūjāvidhiṃ samyagabruvaṃ sakaleṣṭadam ||
2.1.12.41
brahmovāca |
śrūyatāmṛṣayaḥ sarve sāmarāḥ prematatparāḥ |
śivapūjāvidhiṃ prītyā kathaye bhuktimuktidam ||
2.1.12.42
mānuṣaṃ janma samprāpya durlabhaṃ sarvajantuṣu |
tatrāpi satkule devā duṣprāpyaṃ ca munīśvarāḥ ||
2.1.12.43
avyaṅgaṃ caiva vipreṣu sācāreṣu sapuṇyataḥ |
śivasantoṣahetośca karma svoktaṃ samācaret ||
2.1.12.44
yadyajjātisamuddiṣṭaṃ tattatkarma na laṅghayet |
yāvaddānasya sampattistāvatkarma samāvahet ||
2.1.12.45
karmayajñasahasrebhyastapoyajño viśiṣyate |
tapoyajñasahasrebhyo japayajño viśiṣyate ||
2.1.12.46
dhyānayajñātparaṃ nāsti dhyānaṃ jñānasya sādhanam |
yataḥ samarasaṃ sveṣṭaṃ yogī dhyānena paśyati ||
2.1.12.47
dhyānayajñaratasyāsya sadā sannihitaḥ śivaḥ |
nāsti vijñānināṃ kiñcitprāyaścittādiśodhanam ||
2.1.12.48
viśuddhā vidyayā ye ca brahmanbrahmavido janāḥ |
nāsti kriyā ca teṣāṃ vai sukhaṃ duḥkhaṃ vicārataḥ ||
2.1.12.49
dharmādharmau japo homo dhyānaṃ dhyānavidhistathā |
sarvadā nirvikārāste vidyayā ca tayāmarāḥ ||
2.1.12.50
parānandakaraṃ liṅgaṃ viśuddhaṃ śivamakṣaram |
niṣkalaṃ sarvagaṃ jñeyaṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitam ||
2.1.12.51
liṅgaṃ tu dvividhaṃ proktaṃ bāhyamābhyantaraṃ dvijāḥ |
bāhyaṃ sthūlaṃ samuddiṣṭaṃ sūkṣmamābhyantaraṃ matam ||
2.1.12.52
karmayajñaratā ye ca sthūlaliṅgārcane ratāḥ |
asatāṃ bhāvanārthāya sūkṣmeṇa sthūlavigrahāḥ ||
2.1.12.53
ādhyātmikaṃ tu yalliṅgaṃ pratyakṣaṃ yasya no bhavet |
sa talliṅge tathā sthūle kalpayecca na cānyathā ||
2.1.12.54
jñānināṃ sūkṣmamamalaṃ bhāvātpratyakṣamavyayam |
yathā sthūlamayuktānāmutkṛṣṭādau prakalpitam ||
2.1.12.55
aho vicārato nāsti hyanyattatvārthavādinaḥ |
niṣkalaṃ sakalaṃ citte sarvaṃ śivamayaṃ jagat ||
2.1.12.56
evaṃ jñānavimuktānāṃ nāsti doṣavikalpanā |
vidhiścaiva tathā nāsti vihitāvihite tathā ||
2.1.12.57
yathā jaleṣu kamalaṃ salilairnāvalipyate |
tathā jñānī gṛhe tiṣṭhankarmaṇā nāvabadhyate ||
2.1.12.58
iti jñānaṃ samutpannaṃ yāvannaiva narasya vai |
tāvacca karmaṇā devaṃ śivamārādhayennaraḥ ||
2.1.12.59
pratyayārthaṃ ca jagatāmekastho'pi divākaraḥ |
eko'pi bahudhā dṛṣṭo jalādhārādivastuṣu ||
2.1.12.60
dṛśyate śrūyate loke yadyatsadasadātmakam |
tattatsarvaṃ surā vitta paraṃ brahma śivātmakam ||
2.1.12.61
bhedo jalānāṃ loke'sminpratibhāve'vicārataḥ |
evamāhustathā cānye sarve vedārthatattvagāḥ ||
2.1.12.62
hṛdi saṃsāriṇaḥ sākṣātsakalaḥ parameśvaraḥ |
iti vijñānayuktasya kiṃ tasya pratimādibhiḥ ||
2.1.12.63
iti vijñānahīnasya pratimākalpanā śubhā |
padamuccaiḥ samāroḍhuṃ puṃso hyālambanaṃ smṛtam ||
2.1.12.64
ālambanaṃ vinā tasya padamuccaiḥ suduṣkaram |
nirguṇaprāptaye nṝṇāṃ pratimālambanaṃ smṛtam ||
2.1.12.65
saguṇānnirguṇaprāptirbhavatīti suniścitam |
evaṃ ca sarvadevānāṃ pratimā pratyayāvahā ||
2.1.12.66
devaścāyaṃ mahīyānvai tasyārthe pūjanaṃ tvidam |
gandhacandanapuṣpādi kimarthaṃ pratimāṃ vinā ||
2.1.12.67
tāvacca pratimā pūjyā yāvadvijñānasambhavaḥ |
jñānābhāve na pūjyeta patanaṃ tasya niścitam ||
2.1.12.68
etasmātkāraṇādviprāḥ śrūyatāṃ paramārthataḥ |
svajātyuktaṃ tu yatkarma kartavyaṃ tatprayatnataḥ ||
2.1.12.69
yatra yatra yathā bhaktiḥ kartavyaṃ pūjanādikam |
vinā pūjanadānādi pātakaṃ na ca dūrataḥ ||
2.1.12.70
yāvacca pātakaṃ dehe tāvatsiddhirna jāyate |
gate ca pātake tasya sarvaṃ ca saphalaṃ bhavet ||
2.1.12.71
tathā ca maline vastre raṅgaḥ śubhataro na hi |
kṣālane hi kṛte śuddhe sarvo raṅgaḥ prasajjate ||
2.1.12.72
tathā ca nirmale dehe devānāṃ samyagarcayā |
jñānaraṅgaḥ prajāyeta tadā vijñānasambhavaḥ ||
2.1.12.73
vijñānasya ca sanmūlaṃ bhaktiravyabhicāriṇī |
jñānasyāpi ca sanmūlaṃ bhaktirevā'bhidhīyate ||
2.1.12.74
bhaktermūlaṃ tu satkarma sveṣṭadevādipūjanam |
tanmūlaṃ sadguruḥ proktastanmūlaṃ saṅgatiḥ satām ||
2.1.12.74_2
saṅgatyā gururāpyeta gurormantrādipūjanam |
pūjanājjāyate bhaktirbhaktyā jñānaṃ prajāyate ||
2.1.12.76
vijñānaṃ jāyate jñānātparabrahmaprakāśakam |
vijñānaṃ ca yadā jātaṃ tadā bhedo nivartate ||
2.1.12.77
bhede nivṛtte sakale dvandvaduḥkhavihīnatā |
dvandvaduḥkhavihīnastu śivarūpo bhavatyasau ||
2.1.12.78
dvandvāprāptau na jāyetāṃ sukhaduḥkhe vijānataḥ |
vihitāvihite tasya na syātāṃ ca surarṣayaḥ ||
2.1.12.79
īdṛśo viralo loke gṛhāśramavivarjitaḥ |
yadi loke bhavatyasmindarśanātpāpahārakaḥ ||
2.1.12.80
tīrthāni ślāghayantīha tādṛśaṃ jñānavittamam |
devāśca munayaḥ sarve parabrahmātmakaṃ śivam ||
2.1.12.81
tādṛśāni na tīrthāni na devā mṛcchilāmayāḥ |
te punantyurukālena vijñānī darśanādapi ||
2.1.12.82
yāvadgṛhāśrame tiṣṭhettāvadākārapūjanam |
kuryācchreṣṭhasya suprītyā sureṣu khalu pañcasu ||
2.1.12.83
athavā ca śivaḥ pūjyo mūlamekaṃ viśiṣyate |
mūle sikte tathā śākhāḥ tṛptāḥ satyakhilāḥ surāḥ ||
2.1.12.84
śākhāsu ca sutṛptāsu mūlaṃ tṛptaṃ na karhicit |
evaṃ sarveṣu tṛpteṣu sureṣu munisattamāḥ ||
2.1.12.85
sarvathā śivatṛptirno vijñeyā sūkṣmabuddhibhiḥ |
śive ca pūjite devāḥ pūjitāḥ sarva eva hi ||
2.1.12.86
tasmācca pūjayeddevaṃ śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram |
sarvakāmaphalāvāptyai sarvabhūtahite rataḥ ||
2.1.12.86.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudra saṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne pūjāvidhivarṇane sārāsāravicāravarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ ||
2.1.12.86.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.1.12.86.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.1.12.86.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.1.12.86.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍaḥ
Linked texts (1)
- Kulavṛtti — Sanskrit