Shivapurana 2.1.15: pañcadaśo'dhyāyaḥ | rudrāvatārāvirbhāvavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 2.1.15
- Language
- Sanskrit
Contents
pañcadaśo'dhyāyaḥ | rudrāvatārāvirbhāvavarṇanam
2.1.15.1
nārada uvāca |
vidhe vidhe mahābhāga dhanyastvaṃ surasattama |
śrāvitādyādbhutā śaivakathā paramapāvanī ||
2.1.15.2
tatrādbhutā mahādivyā liṅgotpattiḥ śrutā śubhā |
śrutvā yasyāḥ prabhāvaṃ ca duḥkhanāśo bhavediha ||
2.1.15.3
anantaraṃ ca yajjātaṃ māhātmyaṃ caritaṃ tathā |
sṛṣṭeścaiva prakāraṃ ca kathaya tvaṃ viśeṣataḥ ||
2.1.15.4
brahmovāca |
samyak pṛṣṭaṃ ca bhavatā yajjātaṃ tadanantaram |
kathayiṣyāmi saṅkṣepādyathā pūrvaṃ śrutaṃ mayā ||
2.1.15.5
antarhite tadā deve śivarūpe sanātane |
ahaṃ viṣṇuśca viprendra adhikaṃ sukhamāptavān ||
2.1.15.6
mayā ca viṣṇunā rūpaṃ haṃsavārāhayostadā |
saṃvṛtaṃ tu tatastābhyāṃ lokasargāvanecchayā ||
2.1.15.7
nārada uvāca |
vidhe brahman mahāprājña saṃśayo hṛdi me mahān |
kṛpāṃ kṛtvātulāṃ śīghraṃ taṃ nāśayitumarhasi ||
2.1.15.8
haṃsavārāhayo rūpaṃ yuvābhyāṃ ca dhṛtaṃ katham |
anyadrūpaṃ vihāyaiva kimatra vada kāraṇam ||
2.1.15.9
sūta uvāca |
ityetadvacanaṃ śrutvā nāradasya mahātmanaḥ |
smṛtvā śivapadāmbhojaṃ brahmā sādaramabravīt ||
2.1.15.10
brahmovāca |
haṃsasya cordhvagamane gatirbhavati niścalā |
tattvātattvaviveko'sti jaladugdhavibhāgavat ||
2.1.15.11
ajñānajñānayostattvaṃ vivecayati haṃsakaḥ |
haṃsarūpaṃ dhṛtaṃ tena brahmaṇā sṛṣṭikāriṇā ||
2.1.15.12
viveko naiva labdhaśca yato haṃso vyalīyata |
śivasvarūpatattvasya jyotirūpasya nārada ||
2.1.15.13
sṛṣṭipravṛttikāmasya kathaṃ jñānaṃ prajāyate |
yato labdho viveko'pi na mayā haṃsarūpiṇā ||
2.1.15.14
gamane'dho varāhasya gatirbhavati niścalā |
dhṛtaṃ vārāharūpaṃ hi viṣṇunā vanacāriṇā ||
2.1.15.15
athavā bhavakalpārthaṃ tadrūpaṃ hi prakalpitam |
viṣṇunā ca varāhasya bhuvanāvanakāriṇā ||
2.1.15.16
yaddinaṃ hi samārabhya tadrūpaṃ dhṛtavānhariḥ |
taddinaṃ pratikalpo'sau kalpo vārāhasaṃjñakaḥ ||
2.1.15.17
tadicchā vā yadā jātā tasya rūpasya dhāraṇe |
taddinaṃ pratikalpo'sau kalpo vārāhasaṃjñakaḥ ||
2.1.15.18
iti praśnottaraṃ dattaṃ prastutaṃ śṛṇu nārada |
smṛtvā śivapadāmbhojaṃ vakṣye sṛṣṭividhiṃ mune ||
2.1.15.19
antarhite mahādeve tvahaṃ lokapitāmahaḥ |
tadīyaṃ vacanaṃ kartumadhyāyandhyānatatparaḥ ||
2.1.15.20
namaskṛtya tadā śambhuṃ jñānaṃ prāpya harestadā |
ānandaṃ paramaṃ gatvā sṛṣṭiṃ kartuṃ mano dadhe ||
2.1.15.21
viṣṇuścāpi tadā tatra praṇipatya sadāśivam |
upadiśya ca māṃ tāta hyantardhānamupāgataḥ ||
2.1.15.22
brahmāṇḍācca bahirgatvā prāpya śambhoranugraham |
vaikuṇṭhanagaraṃ gatvā tatrovāsa hariḥ sadā ||
2.1.15.23
ahaṃ smṛtvā śivaṃ tatra viṣṇuṃ vai sṛṣṭikāmyayā |
pūrvaṃ sṛṣṭaṃ jalaṃ yacca tatrāñjalimudākṣipam ||
2.1.15.24
ato'ṇḍamabhavattatra caturviṃśatisaṃjñakam |
virāḍrūpamabhūdvipra jalarūpamapaśyataḥ ||
2.1.15.25
tataḥ saṃśayamāpannastapastepe sudāruṇam |
dvādaśābdamahaṃ tatra viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ ||
2.1.15.26
tasmiṃśca samaye tāta prādurbhūto hariḥ svayam |
māmuvāca mahāprītyā madaṅgaṃ saṃspṛśanmudā ||
2.1.15.27
viṣṇuruvāca |
varaṃ brūhi prasanno'smi nādeyo vidyate tava |
brahman śambhuprasādena sarvaṃ dātuṃ samarthakaḥ ||
2.1.15.28
brahmovāca |
yuktametanmahābhāga datto'haṃ śambhunā ca te |
taduktaṃ yācate me'dya dehi viṣṇo namo'stu te ||
2.1.15.29
virāḍrūpamidaṃ hyaṇḍaṃ caturviṃśatisaṃjñakam |
na caitanyaṃ bhavatyādau jaḍībhūtaṃ pradṛśyate ||
2.1.15.30
prādurbhūto bhavānadya śivānugrahato hare |
prāptaṃ śaṅkarasambhūtyā hyaṇḍaṃ caitanyamāvaha ||
2.1.15.31
ityukte ca mahāviṣṇuḥ śambhorājñāparāyaṇaḥ |
anantarūpamāsthāya praviveśa tadaṇḍakam ||
2.1.15.32
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sa bhūmiṃ sarvataḥ spṛttvā tadaṇḍaṃ vyāptavāniti ||
2.1.15.33
praviṣṭe viṣṇunā tasminnaṇḍe samyakstutena me |
sacetanamabhūdaṇḍaṃ caturviṃśatisaṃjñakam ||
2.1.15.34
pātālādisamārabhya satyalokādhipaḥ svayam |
rājate sma haristatra vairājaḥ puruṣaḥ prabhuḥ ||
2.1.15.35
kailāsanagaraṃ ramyaṃ sarvoparivirājitam |
nivāsārthaṃ nijasyaiva pañcavaktraścakāra ha ||
2.1.15.36
brahmāṇḍasya tathā nāśe vaikuṇṭhasya ca tasya ca |
kadācideva devarṣe nāśo nāsti tayoriha ||
2.1.15.37
satyaṃ padamupāśritya sthito'haṃ munisattama |
sṛṣṭikāmo'bhavaṃ tāta mahādevājñayā hyaham ||
2.1.15.37.p1
sisṛkṣoratha me prādurabhavatpāpasargakaḥ |
avidyāpañcakastāta buddhipūrvastamopamaḥ | 38 ||
2.1.15.39
tataḥ prasannacitto'hamasṛjaṃ sthāvarābhidham |
mukhyasargaṃ ca niḥsaṅgamadhyāyaṃ śambhuśāsanāt ||
2.1.15.40
taṃ dṛṣṭvā me sisṛkṣośca jñātvā sādhakamātmanaḥ |
sargo'vartata duḥkhāḍhyastiryaksrotā na sādhakaḥ ||
2.1.15.41
taṃ cāsādhakamājñāya punaścintayataśca me |
abhavatsāttvikaḥ sarga ūrdhvasrotā iti drutam ||
2.1.15.42
devasargaḥ pratikhyātaḥ satyo'tīva sukhāvahaḥ |
tamapyasādhakaṃ matvā'cintayaṃ prabhumātmanaḥ ||
2.1.15.43
prādurāsīttataḥ sargo rājasaḥ śaṅkarājñayā |
arvāksrotā iti khyāto mānuṣaḥ parasādhakaḥ ||
2.1.15.44
mahādevājñayā sargastato bhūtādiko'bhavat |
iti pañcavidhā sṛṣṭiḥ pravṛttā vai kṛtā mayā ||
2.1.15.45
trayaḥ sargāḥ prakṛtyāśca brahmaṇaḥ parikīrtitāḥ |
tatrādyo mahataḥ sargo dvitīyaḥ sūkṣmabhautikaḥ ||
2.1.15.46
vaikārikastṛtīyaśca ityete prākṛtāstrayaḥ |
evaṃ cāṣṭavidhāḥ sargāḥ prākṛtairvaikṛtaiḥ saha ||
2.1.15.47
kaumāro navamaḥ proktaḥ prākṛto vaikṛtaśca saḥ |
eṣāmavāntaro bhedo mayā vaktuṃ na śakyate ||
2.1.15.48
alpatvādupayogasya vacmi sargaṃ dvijātmakam |
kaumāraḥ sanakādīnāṃ yatra sargo mahānabhūt ||
2.1.15.49
sanakādyāḥ sutā me hi mānasā brahmasammitāḥ |
mahāvairāgyasampannā abhavanpañca suvratāḥ ||
2.1.15.50
mayājñaptā api ca te saṃsāravimukhā budhāḥ |
śivadhyānaikamanaso na sṛṣṭau cakrire matim ||
2.1.15.51
pratyuttaraṃ ca tairdattaṃ śrutvāhaṃ munisattama |
akārṣaṃ krodhamatyugraṃ mohamāptaśca nārada ||
2.1.15.52
kruddhasya mohitasyātha vihvalasya mune mama |
krodhena khalu netrābhyāṃ prāpatannaśrubindavaḥ ||
2.1.15.53
tasminnavasare tatra smṛtena manasā mayā |
prabodhito'haṃ tvaritamāgatena hi viṣṇunā ||
2.1.15.54
tapaḥ kuru śivasyeti hariṇā śikṣito'pyaham |
tapo'kārī mahad ghoraṃ paramaṃ munisattama ||
2.1.15.55
tapasyataśca sṛṣṭyarthaṃ bhruvorghrāṇasya madhyataḥ |
avimuktābhidhāddeśātsvakīyānme viśeṣataḥ ||
2.1.15.56
trimūrtīnāṃ maheśasya prādurāsīd ghṛṇānidhiḥ |
arddhanārīśvaro bhūtvā pūrṇāṃśaḥ sakaleśvaraḥ ||
2.1.15.57
tamajaṃ śaṅkaraṃ sākṣāttejorāśimumāpatim |
sarvajñaṃ sarvakartāraṃ nīlalohitasaṃjñakam ||
2.1.15.58
dṛṣṭvā natvā mahābhaktyā stutvāhaṃ tu praharṣitaḥ |
avocaṃ devadeveśaṃ sṛja tvaṃ vividhāḥ prajāḥ ||
2.1.15.59
śrutvā mama vacaḥ so'tha devadevo maheśvaraḥ |
sasarja svātmanastulyān rudro rudragaṇānbahūna ||
2.1.15.60
avocaṃ punareveśaṃ mahārudraṃ maheśvaram |
janmamṛtyubhayāviṣṭāḥ sṛja deva prajā iti ||
2.1.15.61
evaṃ śrutvā mahādevo madvacaḥ karuṇānidhiḥ |
prahasyovāca māṃ sadyaḥ prahasya munisattama ||
2.1.15.62
mahādeva uvāca |
janmamṛtyubhayāviṣṭā nāhaṃ srakṣye prajā vidhe |
aśobhanāḥ karmavaśā nimagnā duḥkhavāridhau ||
2.1.15.63
ahaṃ duḥkhodadhau magnā uddhariṣyāmi ca prajāḥ |
samyag jñānapradānena gurumūrtiparigrahaḥ ||
2.1.15.64
tvameva sṛja duḥkhāḍhyāḥ prajāḥ sarvāḥ prajāpate |
madājñayā na baddhastvaṃ māyayā sambhaviṣyasi ||
2.1.15.65
brahmovāca |
ityuktvā māṃ sa bhagavānsuśrīmānnīlalohitaḥ |
sagaṇaḥ paśyato me hi drutamantardadhe haraḥ ||
2.1.15.65.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupakrame rudrāvatārāvirbhāvavarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ ||
2.1.15.65.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.1.15.65.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.1.15.65.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.1.15.65.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍeḥ