Shivapurana 2.1.17: saptadaśo'dhyāyaḥ | guṇanidhicaritravarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 2.1.17
- Language
- Sanskrit
Contents
saptadaśo'dhyāyaḥ | guṇanidhicaritravarṇanam
2.1.17.1
sūta uvāca |
ityākarṇya vacastasya brahmaṇaḥ sa tu nāradaḥ |
punaḥ papraccha taṃ natvā vinayena munīśvarāḥ ||
2.1.17.2
nārada uvāca |
kadā gato hi kailāsaṃ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ |
kva vā sakhitvaṃ tasyāsīt kubereṇa mahātmanā ||
2.1.17.3
kiṃ cakāra harastatra paripūrṇaḥ śivākṛtiḥ |
etatsarvaṃ samācakṣva paraṃ kautūhalaṃ mama ||
2.1.17.4
brahmovāca |
śṛṇu nārada vakṣyāmi caritaṃ śaśimaulinaḥ |
yathā jagāma kailāsaṃ sakhitvaṃ dhanadasya ca ||
2.1.17.5
asīt kāmpilyanagare somayājikulodbhavaḥ |
dīkṣito yajñadattākhyo yajñavidyāviśāradaḥ ||
2.1.17.6
vedavedāṅgavitprājño vedāntādiṣu dakṣiṇaḥ |
rājamānyo'tha bahudhā vadānyaḥ kīrtibhājanaḥ ||
2.1.17.7
agniśuśrūṣaṇarato vedādhyayanatatparaḥ |
sundaro ramaṇīyāṅgaścandrabimbasamākṛtiḥ ||
2.1.17.7.p1
āsīd guṇanidhirnāma dīkṣitasyāsya vai sutaḥ |
kṛtopanayanaḥ so'ṣṭau vidyāṃ jagrāha bhūriśaḥ ||
2.1.17.7.p2
atha pitrānabhijñāto dyūtakarmarato'bhavat | 8 ||
2.1.17.9
ādāyādāya bahuśo dhanaṃ mātuḥ sakāśataḥ |
samadād dyūtakārebhyo maitrīṃ taiśca cakāra saḥ ||
2.1.17.10
santyaktabrāhmaṇācāraḥ sandhyāsnānaparāṅmukhaḥ |
nindako vedaśāstrāṇāṃ devabrāhmaṇanindakaḥ ||
2.1.17.11
smṛtyācāravihīnastu gītavādyavinodabhāk |
naṭapākhaṇḍabhāṇḍaistu baddhapremaparamparaḥ ||
2.1.17.12
prerito'pi jananyā sa na yayau piturantikam |
gṛhakāryāntaravyāpto dīkṣito dīkṣitāyinīm ||
2.1.17.13
yadā yadaiva tāṃ pṛcchedaye guṇanidhiḥ sutaḥ |
na dṛśyate mayā gehe kalyāṇi vidadhāti kim ||
2.1.17.14
tadā tadeti sā brūyādidānīṃ sa bahirgataḥ |
snātvā samarcya vai devānetāvantamanehasam ||
2.1.17.15
adhītyādhyayanārthaṃ sa dvitrairmitraiḥ samaṃ yayau |
ekaputreti tanmātā pratārayati dīkṣitam ||
2.1.17.16
na tatkarma ca tadvṛttaṃ kiñcidvetti sa dīkṣitaḥ |
sarvaṃ keśāntakarmāsya cakre varṣe'tha ṣoḍaśe ||
2.1.17.17
atho sa dīkṣito yajñadattaḥ putrasya tasya ca |
gṛhyoktena vidhānena pāṇigrāhamakārayam ||
2.1.17.18
pratyahaṃ tasya jananī sutaṃ guṇanidhiṃ mṛdu |
śāsti snehārdrahṛdayā hyupaveśya sma nārada ||
2.1.17.19
krodhanaste'sti tanaya sa mahātmā pitetyalam |
yadi jñāsyati te vṛttaṃ tvāṃ ca māṃ tāḍayiṣyati ||
2.1.17.20
ācchādayāmi te nityaṃ pituragre kuceṣṭitam |
lokamānyo'sti te tātaḥ sadācārairna vai dhanaiḥ ||
2.1.17.21
brāhmaṇānāṃ dhanaṃ tāta sadvidyā sādhusaṅgamaḥ |
kimarthaṃ na karoṣi tvaṃ svaruciṃ prītamānasaḥ ||
2.1.17.22
sacchrotriyāste'nūcānā dīkṣitāḥsomayājinaḥ |
iti rūḍhimiha prāptāstava pūrvapitāmahāḥ ||
2.1.17.23
tyaktvā durvṛttasaṃsargaṃ sādhusaṅgarato bhava |
sadvidyāsu mano dhehi brāhmaṇācāramācara ||
2.1.17.24
tātānurūpo rūpeṇa yaśasā kulaśīlataḥ |
tato na trapase kiṃ naḥ tyaja durvṛttatāṃ svakām ||
2.1.17.25
ūnaviṃśatiko'si tvameṣā ṣoḍaśavārṣikī |
etāṃ saṃvṛṇu sadvṛttāṃ pitṛbhaktiyuto bhava ||
2.1.17.26
śvaśuro'pi hi te mānyaḥ sarvatra guṇaśīlataḥ |
tato na trapase kiṃ naḥ tyaja durvṛttatāṃ suta ||
2.1.17.27
mātulāste'tulāḥ putra vidyāśīlakulādibhiḥ |
tebhyo'pi na bibheṣi tvaṃ śuddho'syubhayavaṃśataḥ ||
2.1.17.28
paśyaitānprativeśmasthānbrāhmaṇānāṃ kumārakān |
gṛhe'pi śiṣyānpaśyaitānpituste vinayocitān ||
2.1.17.29
rājāpi śroṣyati yadā tava duśceṣṭitaṃ suta |
śraddhāṃ vihāya te tāte vṛttilopaṃ kariṣyati ||
2.1.17.30
bālaceṣṭitamevaitad vadantyadyāpi te janāḥ |
anantaraṃ hariṣyanti yuktāṃ dīkṣitatāmiha ||
2.1.17.31
sarve'pyākṣārayiṣyanti tava tātaṃ ca māmapi |
mātuścaritraṃ tanayo dhatte durbhāṣaṇairiti ||
2.1.17.32
pitāpi te na pāpīyāñchrutismṛtipathānugaḥ |
tadaṅghrilīnamanaso mama sākṣī maheśvaraḥ ||
2.1.17.33
na cartusnātayāpīha mukhaṃ duṣṭasya vīkṣitam |
aho balīyānsa vidhiryena jāto bhavāniti ||
2.1.17.34
pratikṣaṇaṃ jananyeti śikṣyamāṇo'tidurmatiḥ |
na tatyāja ca taddharmaṃ durbodho vyasanī yataḥ ||
2.1.17.35
mṛgayāmadyapaiśunyānṛtacauryadurodaraiḥ |
sa vāradārairvyasanairebhiḥ ko'tra na khaṇḍitaḥ ||
2.1.17.36
yadyanmadhyagṛhe paśyettattannītvā sudurmatiḥ |
arpayed dyūtakārāṇāṃ sakupyaṃ vasanādikam ||
2.1.17.37
nyastāṃ ratnamayīṃ gehe karasya piturūrmikām |
corayitvaikadādāya durodarakare'rpayat ||
2.1.17.38
dīkṣitena parijñāto daivād dyūtakṛtaḥ kare |
uvāca dīkṣitastaṃ ca kuto labdhā tvayormikā ||
2.1.17.39
pṛṣṭastenātha nirbandhādasakṛttamuvāca saḥ |
māmākṣipasi viproccaiḥ kiṃ mayā cauryakarmaṇā ||
2.1.17.40
labdhā mudrā tvadīyena putreṇaiva samarpitā |
mama māturhi pūrvedyurjitvā nīto hi śāṭakaḥ ||
2.1.17.41
na kevalaṃ mamaivaitadaṅgulīyaṃ samarpitam |
anyeṣāṃ dyūtakartṝṇāṃ bhūri tenārpitaṃ vasu ||
2.1.17.42
ratnakupyadukūlāni bhṛṅgāraprabhṛtīni ca |
bhājanāni vicitrāṇi kāṃsyatāmramayāni ca ||
2.1.17.43
nagnīkṛtya pratidinaṃ badhyate dyūtakāribhiḥ |
na tena sadṛśaḥ kaścidākṣiko bhūmimaṇḍale ||
2.1.17.44
adyāvadhi tvayā vipra durodaraśiromaṇiḥ |
kathaṃ nājñāyi tanayo'vinayānayakovidaḥ ||
2.1.17.45
iti śrutvā trapābhāravinamratarakandharaḥ |
prāvṛtya vāsasā mauliṃ prāviśannijamandiram ||
2.1.17.46
mahāpativratāmasya patnīṃ provāca tāmatha |
sa dīkṣito yajñadattaḥ śrautakarmaparāyaṇaḥ ||
2.1.17.47
yajñadatta uvāca |
dīkṣitāyani kutrāsti dhūrto guṇanidhiḥ sutaḥ |
atha tiṣṭhatu kiṃ tena kva sā mama śubhormikā ||
2.1.17.48
aṅgodvartanakāle yā tvayā me'ṅgulito hṛtā |
sā tvaṃ ratnamayīṃ śīghraṃ tāmānīya prayaccha me ||
2.1.17.49
iti śrutvātha tadvākyaṃ bhītā sā dīkṣitāyanī |
provāca snānamadhyāhnīṃ kriyāṃ niṣpādayantyatha ||
2.1.17.50
vyagrāsmi devapūjārthamupahārādikarmaṇi |
samayo'yamatikrāmedatithīnāṃ priyātithe ||
2.1.17.51
idānīmeva pakvānnakaraṇavyagrayā mayā |
sthāpitā bhājane kvāpi vismṛteti na vedmyaham ||
2.1.17.52
dīkṣita uvāca |
haṃ he'satputrajanani nityaṃ satyaprabhāṣiṇi |
yadā yadā tvāṃ sampṛcche tanayaḥ kva gatastviti ||
2.1.17.53
tadā tadeti tvaṃ brūyānnāthedānīṃ sa nirgataḥ |
adhītyādhyayanārthaṃ ca dvitrairmitraiḥ sayugbahiḥ ||
2.1.17.54
kutaste śāṭakaḥ patni māñjiṣṭho yo mayārpitaḥ |
lambate yo'niśaṃ dhāmni tathyaṃ brūhi bhayaṃ tyaja ||
2.1.17.55
sāmprataṃ nekṣyate so'pi bhṛṅgāro maṇimaṇḍitaḥ |
paṭṭasūtramayī sāpi tripaṭī yā mayārpitā ||
2.1.17.56
kva dākṣiṇātyaṃ tatkāṃsyaṃ gauḍī tāmraghaṭī kva sā |
nāgadantamayī sā kva sukhakautukamañcikā ||
2.1.17.57
kva sā parvatadeśīyā candrakāntirivādbhutā |
dīpakavyagrahastāgrālaṅkṛtā śālabhañjikā ||
2.1.17.58
kiṃ bahūktena kulaje tubhyaṃ kupyāmyahaṃ vṛthā |
tadābhyavahariṣye'hamupayaṃsyāmyahaṃ yadā ||
2.1.17.59
anapatyo'smi tenāhaṃ duṣṭena kuladūṣiṇā |
uttiṣṭhānaya pāthastvaṃ tasmai dadyāṃ tilāñjalim ||
2.1.17.60
aputratvaṃ varaṃ nṛṇāṃ kuputrātkulapāṃsanāt |
tyajedekaṃ kulasyārthe nītireṣā sanātanī ||
2.1.17.61
snātvā nityavidhiṃ kṛtvā tasminnevāhni kasyacit |
śrotriyasya sutāṃ prāpya pāṇiṃ jagrāha dīkṣitaḥ ||
2.1.17.61.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne guṇanidhicaritravarṇanaṃ nāma saptadaśo'dhyāyaḥ ||
2.1.17.61.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.1.17.61.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.1.17.61.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.1.17.61.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍeḥ
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Mudgalapurāṇa — Sanskrit