Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 2.1.17: saptadaśo'dhyāyaḥ | guṇanidhicaritravarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 2.1.17

Language
Sanskrit

Contents

saptadaśo'dhyāyaḥ | guṇanidhicaritravarṇanam

2.1.17.1

sūta uvāca |
ityākarṇya vacastasya brahmaṇaḥ sa tu nāradaḥ |
punaḥ papraccha taṃ natvā vinayena munīśvarāḥ ||

2.1.17.2

nārada uvāca |
kadā gato hi kailāsaṃ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ |
kva vā sakhitvaṃ tasyāsīt kubereṇa mahātmanā ||

2.1.17.3

kiṃ cakāra harastatra paripūrṇaḥ śivākṛtiḥ |
etatsarvaṃ samācakṣva paraṃ kautūhalaṃ mama ||

2.1.17.4

brahmovāca |
śṛṇu nārada vakṣyāmi caritaṃ śaśimaulinaḥ |
yathā jagāma kailāsaṃ sakhitvaṃ dhanadasya ca ||

2.1.17.5

asīt kāmpilyanagare somayājikulodbhavaḥ |
dīkṣito yajñadattākhyo yajñavidyāviśāradaḥ ||

2.1.17.6

vedavedāṅgavitprājño vedāntādiṣu dakṣiṇaḥ |
rājamānyo'tha bahudhā vadānyaḥ kīrtibhājanaḥ ||

2.1.17.7

agniśuśrūṣaṇarato vedādhyayanatatparaḥ |
sundaro ramaṇīyāṅgaścandrabimbasamākṛtiḥ ||

2.1.17.7.p1

āsīd guṇanidhirnāma dīkṣitasyāsya vai sutaḥ |
kṛtopanayanaḥ so'ṣṭau vidyāṃ jagrāha bhūriśaḥ ||

2.1.17.7.p2

atha pitrānabhijñāto dyūtakarmarato'bhavat | 8 ||

2.1.17.9

ādāyādāya bahuśo dhanaṃ mātuḥ sakāśataḥ |
samadād dyūtakārebhyo maitrīṃ taiśca cakāra saḥ ||

2.1.17.10

santyaktabrāhmaṇācāraḥ sandhyāsnānaparāṅmukhaḥ |
nindako vedaśāstrāṇāṃ devabrāhmaṇanindakaḥ ||

2.1.17.11

smṛtyācāravihīnastu gītavādyavinodabhāk |
naṭapākhaṇḍabhāṇḍaistu baddhapremaparamparaḥ ||

2.1.17.12

prerito'pi jananyā sa na yayau piturantikam |
gṛhakāryāntaravyāpto dīkṣito dīkṣitāyinīm ||

2.1.17.13

yadā yadaiva tāṃ pṛcchedaye guṇanidhiḥ sutaḥ |
na dṛśyate mayā gehe kalyāṇi vidadhāti kim ||

2.1.17.14

tadā tadeti sā brūyādidānīṃ sa bahirgataḥ |
snātvā samarcya vai devānetāvantamanehasam ||

2.1.17.15

adhītyādhyayanārthaṃ sa dvitrairmitraiḥ samaṃ yayau |
ekaputreti tanmātā pratārayati dīkṣitam ||

2.1.17.16

na tatkarma ca tadvṛttaṃ kiñcidvetti sa dīkṣitaḥ |
sarvaṃ keśāntakarmāsya cakre varṣe'tha ṣoḍaśe ||

2.1.17.17

atho sa dīkṣito yajñadattaḥ putrasya tasya ca |
gṛhyoktena vidhānena pāṇigrāhamakārayam ||

2.1.17.18

pratyahaṃ tasya jananī sutaṃ guṇanidhiṃ mṛdu |
śāsti snehārdrahṛdayā hyupaveśya sma nārada ||

2.1.17.19

krodhanaste'sti tanaya sa mahātmā pitetyalam |
yadi jñāsyati te vṛttaṃ tvāṃ ca māṃ tāḍayiṣyati ||

2.1.17.20

ācchādayāmi te nityaṃ pituragre kuceṣṭitam |
lokamānyo'sti te tātaḥ sadācārairna vai dhanaiḥ ||

2.1.17.21

brāhmaṇānāṃ dhanaṃ tāta sadvidyā sādhusaṅgamaḥ |
kimarthaṃ na karoṣi tvaṃ svaruciṃ prītamānasaḥ ||

2.1.17.22

sacchrotriyāste'nūcānā dīkṣitāḥsomayājinaḥ |
iti rūḍhimiha prāptāstava pūrvapitāmahāḥ ||

2.1.17.23

tyaktvā durvṛttasaṃsargaṃ sādhusaṅgarato bhava |
sadvidyāsu mano dhehi brāhmaṇācāramācara ||

2.1.17.24

tātānurūpo rūpeṇa yaśasā kulaśīlataḥ |
tato na trapase kiṃ naḥ tyaja durvṛttatāṃ svakām ||

2.1.17.25

ūnaviṃśatiko'si tvameṣā ṣoḍaśavārṣikī |
etāṃ saṃvṛṇu sadvṛttāṃ pitṛbhaktiyuto bhava ||

2.1.17.26

śvaśuro'pi hi te mānyaḥ sarvatra guṇaśīlataḥ |
tato na trapase kiṃ naḥ tyaja durvṛttatāṃ suta ||

2.1.17.27

mātulāste'tulāḥ putra vidyāśīlakulādibhiḥ |
tebhyo'pi na bibheṣi tvaṃ śuddho'syubhayavaṃśataḥ ||

2.1.17.28

paśyaitānprativeśmasthānbrāhmaṇānāṃ kumārakān |
gṛhe'pi śiṣyānpaśyaitānpituste vinayocitān ||

2.1.17.29

rājāpi śroṣyati yadā tava duśceṣṭitaṃ suta |
śraddhāṃ vihāya te tāte vṛttilopaṃ kariṣyati ||

2.1.17.30

bālaceṣṭitamevaitad vadantyadyāpi te janāḥ |
anantaraṃ hariṣyanti yuktāṃ dīkṣitatāmiha ||

2.1.17.31

sarve'pyākṣārayiṣyanti tava tātaṃ ca māmapi |
mātuścaritraṃ tanayo dhatte durbhāṣaṇairiti ||

2.1.17.32

pitāpi te na pāpīyāñchrutismṛtipathānugaḥ |
tadaṅghrilīnamanaso mama sākṣī maheśvaraḥ ||

2.1.17.33

na cartusnātayāpīha mukhaṃ duṣṭasya vīkṣitam |
aho balīyānsa vidhiryena jāto bhavāniti ||

2.1.17.34

pratikṣaṇaṃ jananyeti śikṣyamāṇo'tidurmatiḥ |
na tatyāja ca taddharmaṃ durbodho vyasanī yataḥ ||

2.1.17.35

mṛgayāmadyapaiśunyānṛtacauryadurodaraiḥ |
sa vāradārairvyasanairebhiḥ ko'tra na khaṇḍitaḥ ||

2.1.17.36

yadyanmadhyagṛhe paśyettattannītvā sudurmatiḥ |
arpayed dyūtakārāṇāṃ sakupyaṃ vasanādikam ||

2.1.17.37

nyastāṃ ratnamayīṃ gehe karasya piturūrmikām |
corayitvaikadādāya durodarakare'rpayat ||

2.1.17.38

dīkṣitena parijñāto daivād dyūtakṛtaḥ kare |
uvāca dīkṣitastaṃ ca kuto labdhā tvayormikā ||

2.1.17.39

pṛṣṭastenātha nirbandhādasakṛttamuvāca saḥ |
māmākṣipasi viproccaiḥ kiṃ mayā cauryakarmaṇā ||

2.1.17.40

labdhā mudrā tvadīyena putreṇaiva samarpitā |
mama māturhi pūrvedyurjitvā nīto hi śāṭakaḥ ||

2.1.17.41

na kevalaṃ mamaivaitadaṅgulīyaṃ samarpitam |
anyeṣāṃ dyūtakartṝṇāṃ bhūri tenārpitaṃ vasu ||

2.1.17.42

ratnakupyadukūlāni bhṛṅgāraprabhṛtīni ca |
bhājanāni vicitrāṇi kāṃsyatāmramayāni ca ||

2.1.17.43

nagnīkṛtya pratidinaṃ badhyate dyūtakāribhiḥ |
na tena sadṛśaḥ kaścidākṣiko bhūmimaṇḍale ||

2.1.17.44

adyāvadhi tvayā vipra durodaraśiromaṇiḥ |
kathaṃ nājñāyi tanayo'vinayānayakovidaḥ ||

2.1.17.45

iti śrutvā trapābhāravinamratarakandharaḥ |
prāvṛtya vāsasā mauliṃ prāviśannijamandiram ||

2.1.17.46

mahāpativratāmasya patnīṃ provāca tāmatha |
sa dīkṣito yajñadattaḥ śrautakarmaparāyaṇaḥ ||

2.1.17.47

yajñadatta uvāca |
dīkṣitāyani kutrāsti dhūrto guṇanidhiḥ sutaḥ |
atha tiṣṭhatu kiṃ tena kva sā mama śubhormikā ||

2.1.17.48

aṅgodvartanakāle yā tvayā me'ṅgulito hṛtā |
sā tvaṃ ratnamayīṃ śīghraṃ tāmānīya prayaccha me ||

2.1.17.49

iti śrutvātha tadvākyaṃ bhītā sā dīkṣitāyanī |
provāca snānamadhyāhnīṃ kriyāṃ niṣpādayantyatha ||

2.1.17.50

vyagrāsmi devapūjārthamupahārādikarmaṇi |
samayo'yamatikrāmedatithīnāṃ priyātithe ||

2.1.17.51

idānīmeva pakvānnakaraṇavyagrayā mayā |
sthāpitā bhājane kvāpi vismṛteti na vedmyaham ||

2.1.17.52

dīkṣita uvāca |
haṃ he'satputrajanani nityaṃ satyaprabhāṣiṇi |
yadā yadā tvāṃ sampṛcche tanayaḥ kva gatastviti ||

2.1.17.53

tadā tadeti tvaṃ brūyānnāthedānīṃ sa nirgataḥ |
adhītyādhyayanārthaṃ ca dvitrairmitraiḥ sayugbahiḥ ||

2.1.17.54

kutaste śāṭakaḥ patni māñjiṣṭho yo mayārpitaḥ |
lambate yo'niśaṃ dhāmni tathyaṃ brūhi bhayaṃ tyaja ||

2.1.17.55

sāmprataṃ nekṣyate so'pi bhṛṅgāro maṇimaṇḍitaḥ |
paṭṭasūtramayī sāpi tripaṭī yā mayārpitā ||

2.1.17.56

kva dākṣiṇātyaṃ tatkāṃsyaṃ gauḍī tāmraghaṭī kva sā |
nāgadantamayī sā kva sukhakautukamañcikā ||

2.1.17.57

kva sā parvatadeśīyā candrakāntirivādbhutā |
dīpakavyagrahastāgrālaṅkṛtā śālabhañjikā ||

2.1.17.58

kiṃ bahūktena kulaje tubhyaṃ kupyāmyahaṃ vṛthā |
tadābhyavahariṣye'hamupayaṃsyāmyahaṃ yadā ||

2.1.17.59

anapatyo'smi tenāhaṃ duṣṭena kuladūṣiṇā |
uttiṣṭhānaya pāthastvaṃ tasmai dadyāṃ tilāñjalim ||

2.1.17.60

aputratvaṃ varaṃ nṛṇāṃ kuputrātkulapāṃsanāt |
tyajedekaṃ kulasyārthe nītireṣā sanātanī ||

2.1.17.61

snātvā nityavidhiṃ kṛtvā tasminnevāhni kasyacit |
śrotriyasya sutāṃ prāpya pāṇiṃ jagrāha dīkṣitaḥ ||

2.1.17.61.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamakhaṇḍe sṛṣṭyupākhyāne guṇanidhicaritravarṇanaṃ nāma saptadaśo'dhyāyaḥ ||

2.1.17.61.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

2.1.17.61.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

2.1.17.61.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

2.1.17.61.p5

dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ prathamaḥ sṛṣṭikhaṇḍeḥ

Linked texts (2)