Shivapurana 2.2.36: ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ | viṣṇuvīrabhadrasaṃvādaḥ
Śivapurāṇa (complete text) 2.2.36
- Language
- Sanskrit
Contents
ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ | viṣṇuvīrabhadrasaṃvādaḥ
2.2.36.1
brahmovāca |
indro'pi prahasan viṣṇumātmavādarataṃ tadā |
vajrapāṇiḥ suraiḥ sārdhaṃ yoddhukāmo'bhavattadā ||
2.2.36.2
tadendro gajamārūḍho bastārūḍho'nalastathā |
yamo mahiṣamārūḍho nirṛtiḥ pretameva ca ||
2.2.36.3
pāśī ca makarārūḍho mṛgārūḍhaḥ sadāgatiḥ |
kuberaḥ puṣpakārūḍhaḥ sannaddho'bhūdatandritaḥ ||
2.2.36.4
tathānye surasaṅghāśca yakṣacāraṇaguhyakāḥ |
āruhya vāhanānyeva svāni svāni pratāpinaḥ ||
2.2.36.5
teṣāmudyogamālokya dakṣaścāsṛṅmukhastathā |
tadantikaṃ samāgatya sakalatro'bhyabhāṣata ||
2.2.36.6
dakṣa uvāca |
yuṣmadbalenaiva mayā yajñaḥ prārambhito mahān |
satkarmasiddhaye yūyaṃ pramāṇāḥ syurmahāprabhāḥ ||
2.2.36.7
brahmovāca |
tacchrutvā dakṣavacanaṃ sarve devāḥ savāsavāḥ |
niryayustvaritaṃ tatra yuddhaṃ kartuṃ samudyatāḥ ||
2.2.36.8
atha devagaṇāḥ sarve yuyudhuste balānvitāḥ |
śakrādayo lokapālā mohitāḥ śivamāyayā ||
2.2.36.9
devānāṃ ca gaṇānāṃ ca tadāsītsamaro mahān |
tīkṣṇatomaranārācairyuyudhuste parasparam ||
2.2.36.10
neduḥ śaṅkhāśca bheryaśca tasmin raṇamahotsave |
mahādundubhayo neduḥ paṭahā ḍiṇḍimādayaḥ ||
2.2.36.11
tena śabdena mahatā ślāghyamānāstadā surāḥ |
lokapālaiśca sahitā jaghnustān śivakiṅkarān ||
2.2.36.12
indrādyairlokapālaiśca gaṇāḥ śambhoḥ parāṅmukhāḥ |
kṛtāśca muniśārdūla bhṛgormantrabalena ca ||
2.2.36.13
uccāṭanaṃ kṛtaṃ teṣāṃ bhṛguṇā yajvanā tadā |
yajanārthaṃ ca devānāṃ tuṣṭyarthaṃ dīkṣitasya ca ||
2.2.36.14
parājitān svakān dṛṣṭvā vīrabhadro ruṣānvitaḥ |
bhūtapretapiśācāṃśca kṛtvā tāneva pṛṣṭhataḥ ||
2.2.36.15
vṛṣabhasthān puraskṛtya svayaṃ caiva mahābalaḥ |
mahātriśūlamādāya pātayāmāsa nirjarān ||
2.2.36.16
devān yakṣān sādhyagaṇān guhyakān cāraṇānapi |
śūlaghātaiśca te sarve gaṇā vegāt prajaghnire ||
2.2.36.17
kecid dvidhā kṛtāḥ khaḍgairmudgaraiśca vipothitāḥ |
anyaiḥ śastrairapi surā gaṇairbhinnāstadābhavan ||
2.2.36.18
evaṃ parājitāḥ sarve palāyanaparāyaṇāḥ |
parasparaṃ parityajya gatā devāstriviṣṭapam ||
2.2.36.19
kevalaṃ lokapālāste śakrādyāstasthurutsukāḥ |
saṅgrāme dāruṇe tasmin dhṛtvā dhairyaṃ mahābalāḥ ||
2.2.36.20
sarve militvā śakrādyā devāstatra raṇājire |
bṛhaspatiṃ ca papracchurvinayāvanatāstadā ||
2.2.36.21
lokapālā ūcuḥ |
guro bṛhaspate tāta mahāprājña dayānidhe |
śīghraṃ vada pṛcchato naḥ kuto'smākaṃ jayo bhavet ||
2.2.36.22
brahmovāca |
ityākarṇya vacasteṣāṃ smṛtvā śambhuṃ prayatnavān |
bṛhaspatiruvācedaṃ mahendraṃ jñānadurbalam ||
2.2.36.23
bṛhaspatiruvāca |
yaduktaṃ viṣṇunā pūrvaṃ tatsarvaṃ jātamadya vai |
tadeva vivṛṇomīndra sāvadhānatayā śṛṇu ||
2.2.36.24
asti yaśceśvaraḥ kaścit phaladaḥ sarvakarmaṇām |
kartāraṃ bhajate so'pi na svakartuḥ prabhurhi saḥ ||
2.2.36.25
na mantrauṣadhayaḥ sarve nābhicārā na laukikāḥ |
na karmāṇi na vedāśca na mīmāṃsādvayaṃ tathā ||
2.2.36.26
anyānyapi ca śāstrāṇi nānāvedayutāni ca |
jñātuṃ neśaṃ sambhavanti vadantyevaṃ purātanāḥ ||
2.2.36.27
na svajñeyo maheśānaḥ sarvavedāyutena saḥ |
bhaktairananyaśaraṇairnānyatheti mahāśrutiḥ ||
2.2.36.28
śāntyā ca parayā dṛṣṭyā sarvathā nirvikārayā |
tadanugrahato nūnaṃ jñātavyo hi sadāśivaḥ ||
2.2.36.29
paraṃ tu saṃvadiṣyāmi kāryākārya vivakṣitau |
siddhayaṃśaṃ ca sureśāna taṃ śṛṇu tvaṃ hitāya vai ||
2.2.36.30
tvamindra bāliśo bhūtvā lokapālaiḥ sahādya vai |
āgato dakṣayajñaṃ hi kiṃ kariṣyasi vikramam ||
2.2.36.31
ete rudrasahāyāśca gaṇāḥ paramakopanāḥ |
āgatā yajñavighnārthaṃ taṃ kariṣyantyasaṃśayam ||
2.2.36.32
sarvathā na hyupāyo'tra keṣāñcidapi tattvataḥ |
yajñavighnavināśārthaṃ satyaṃ satyaṃ bravīmyaham ||
2.2.36.33
brahmovāca |
evaṃ bṛhaspatervākyaṃ śrutvā te hi divaukasaḥ |
cintāmāpedire sarve lokapālāḥ savāsavāḥ ||
2.2.36.34
tato'bravīd vīrabhadro mahāvīragaṇairvṛtaḥ |
indrādīn lokapālāṃstān smṛtvā manasi śaṅkaram ||
2.2.36.35
vīrabhadra uvāca |
sarve yūyaṃ bāliśatvādavadānārthamāgatāḥ |
avadānaṃ prayacchāmi āgacchata mamāntikam ||
2.2.36.36
he śakra he śuce bhāno he śaśin he dhanādhipa |
he pāśapāṇe he vāyo nirṛte yama śeṣa he ||
2.2.36.37
he surāsurasaṅghā hīhaita yūyaṃ vicakṣaṇāḥ |
avadānāni dāsyāmi ātṛptyādyāsatāṃ varān ||
2.2.36.38
brahmovāca |
evamuktvā sitairbāṇairjaghānātha ruṣānvitaḥ |
nikhilāṃstān surān sadyo vīrabhadro gaṇāgraṇīḥ |
tairbāṇairnihatāḥsarve vāsavādyāḥ sureśvarāḥ ||
2.2.36.38.p1
palāyanaparā bhūtvā jagmuste ca diśo daśa |
gateṣu lokapāleṣu vidruteṣu sureṣu ca ||
2.2.36.38.p2
yajñavāṭopakaṇṭhe hi vīrabhadro'gamad gaṇaiḥ | 39 ||
2.2.36.40
tadā te ṛṣayaḥ sarve subhītā hi rameśvaram |
vijñaptukāmāḥ sahasā śīghramūcurnatā bhṛśam ||
2.2.36.41
ṛṣaya ūcuḥ |
devadeva ramānātha sarveśvara mahāprabho |
rakṣa yajñaṃ hi dakṣasya yajño'si tvaṃ na saṃśayaḥ ||
2.2.36.42
yajñakarmā yajñarūpo yajñāṅgo yajñarakṣakaḥ |
rakṣa yajñamato rakṣa tvatto'nyo na hi rakṣakaḥ ||
2.2.36.43
brahmovāca |
ityākarṇya vacasteṣāmṛṣīṇāṃ vacanaṃ hariḥ |
yoddhukāmo'bhavadviṣṇurvīrabhadreṇa tena vai ||
2.2.36.44
caturbhujaḥ susannaddho cakrāyudhadharaḥ karaiḥ |
mahābalo'maragaṇairyajñavāṭātsa niryayau ||
2.2.36.45
vīrabhadraḥ śūlapāṇirnānāgaṇasamanvitaḥ |
dadarśa viṣṇuṃ sannaddhaṃ yoddhukāmaṃ mahāprabhum ||
2.2.36.46
taṃ dṛṣṭvā vīrabhadro'bhūd bhrukuṭīkuṭilānanaḥ |
kṛtānta iva pāpiṣṭhaṃ mṛgendra iva vāraṇam ||
2.2.36.47
tathāvidhaṃ hariṃ dṛṣṭvā vīrabhadro'rimardanaḥ |
avadattvaritaḥ kruddho gaṇairvīraiḥ samāvṛtaḥ ||
2.2.36.48
vīrabhadra uvāca |
re re hare mahādevaśapathollaṅghanaṃ tvayā |
kathamadya kṛtaṃ citte garvaḥ kimabhavattava ||
2.2.36.49
tava śrīrudraśapathollaṅghane śaktirasti kim |
ko vā tvamasi ko vā te rakṣa'ko'sti jagattraye ||
2.2.36.50
atra tvamāgataḥ kasmādvayaṃ tannaiva vidmahe |
dakṣasya yajñapātā tvaṃ kathaṃ jāto'si tadvada ||
2.2.36.52
dākṣāyaṇyā kṛtaṃ yacca tanna dṛṣṭaṃ kimu tvayā |
proktaṃ yacca dadhīcena śrutaṃ tanna kimu tvayā cāpi dakṣayajñe'smin avadānārthamāgataḥ |
avadānaṃ prayacchāmi tava cāpi mahābhuja ||
2.2.36.53
vakṣo vidārayiṣyāmi triśūlena hare tava |
kastavāsti samāyāto rakṣako'dya mamāntikam ||
2.2.36.54
pātayiṣyāmi bhūpṛṣṭhe jvālayiṣyāmi vahninā |
dagdhaṃ bhavantamadhunā peṣayiṣyāmi satvaram ||
2.2.36.55
re re hare durācāra maheśavimukhādhama |
śrīmahārudramāhātmyaṃ kinna jānāsi pāvanam ||
2.2.36.56
athāpi tvaṃ mahābāho yoddhukāmo'grataḥ sthitaḥ |
neṣyāmi punarāvṛttiṃ yadi tiṣṭhestvamātmanā ||
2.2.36.57
brahmovāca |
tasya tadvacanaṃ śrutvā vīrabhadrasya buddhimān |
uvāca vihasan prītyā viṣṇustatra sureśvaraḥ ||
2.2.36.58
viṣṇuruvāca |
śṛṇu tvaṃ vīrabhadrādya pravakṣyāmi tvadagrataḥ |
na rudravimukhaṃ māṃ tvaṃ vada śaṅkarasevakam ||
2.2.36.59
anena prārthitaḥ pūrvaṃ yajñārthaṃ ca punaḥ punaḥ |
dakṣeṇāviditārthena karmaniṣṭhena mauḍhyataḥ ||
2.2.36.60
ahaṃ bhaktaparādhīnastathā so'pi maheśvaraḥ |
dakṣo bhakto hi me tāta tasmādatrāgato makhe ||
2.2.36.61
śṛṇu pratijñāṃ me vīra rudrakopasamudbhava |
rudratejaḥsvarūpo hi supratāpālaya prabho ||
2.2.36.62
ahaṃ nivārayāmi tvāṃ tvaṃ ca māṃ vinivāraya |
tadbhaviṣyati yadbhāvi kariṣye'haṃ parākramam ||
2.2.36.63
brahmovāca |
ityuktavati govinde prahasya sa mahābhujaḥ |
avadatsuprasanno'smi tvāṃ jñātvāsmatprabhoḥ priyam ||
2.2.36.64
tato vihasya suprīto vīrabhadro gaṇāgraṇīḥ |
praśrayāvanato'vādīdviṣṇuṃ devaṃ hi tattvataḥ ||
2.2.36.65
vīrabhadra uvāca |
tava bhāvaparīkṣārthamityuktaṃ me mahāprabho |
idānīṃ tattvato vacmi śṛṇu tvaṃ sāvadhānataḥ ||
2.2.36.66
yathā śivastathā tvaṃ hi yathā tvaṃ ca tathā śivaḥ |
iti vedā varṇayanti śivaśāsanato hare ||
2.2.36.67
śivājñayā vayaṃ sarve sevakāḥ śaṅkarasya vai |
tathāpi ca ramānātha pravādocitamādarāt ||
2.2.36.68
brahmovāca |
tacchrutvā vacanaṃ tasya vīrabhadrasya so'cyutaḥ |
prahasya cedaṃ provāca vīrabhadramidaṃ vacaḥ ||
2.2.36.69
viṣṇuruvāca |
yuddhaṃ kuru mahāvīra mayā sārdhamaśaṅkitaḥ |
tavāstraiḥ pūryamāṇo'haṃ gamiṣyāmi svamāśramam ||
2.2.36.70
brahmovāca |
ityuktvā hi viramyāsau sannaddho'bhūd raṇāya ca |
svagaṇairvīrabhadro'pi sannaddho'bhūnmahābalaḥ ||
2.2.36.70.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvitīye satīkhaṇḍe viṣṇuvīrabhadrasaṃvādo nāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ ||
2.2.36.70.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.2.36.70.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.2.36.70.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.2.36.70.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvitīyaḥ satīkhaṇḍe
Linked texts (2)
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit