<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Śivapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.siva) › [Shivapurana (complete text)](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2) › 2.2.43

# Shivapurana 2.2.43: tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ | dakṣayajñānusandhānam

Śivapurāṇa (complete text) 2.2.43

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.2.43.44](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.44) — 2 parts

### tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ | dakṣayajñānusandhānam

### [2.2.43.1](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.1)

brahmovāca |  
iti stuto rameśena mayā caiva surarṣibhiḥ |  
tathānyaiśca mahādevaḥ prasannaḥ sambabhūva ha ||

### [2.2.43.2](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.2)

atha śambhuḥ kṛpādṛṣṭyā sarvān ṛṣisurādikān |  
brahmaviṣṇū samādhāya dakṣametaduvāca ha ||

### [2.2.43.3](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.3)

mahādeva uvāca |  
śṛṇu dakṣa pravakṣyāmi prasanno'smi prajāpate |  
bhaktādhīnaḥ sadāhaṃ vai svatantro'pyakhileśvaraḥ ||

### [2.2.43.4](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.4)

caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtinaḥ sadā |  
uttarottarataḥ śreṣṭhāsteṣāṃ dakṣa prajāpate ||

### [2.2.43.5](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.5)

ārto jijñāsurarthārthī jñānī caiva caturthakaḥ |  
pūrve trayaśca sāmānyāścaturtho hi viśiṣyate ||

### [2.2.43.6](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.6)

tatra jñānī priyataro mama rūpaṃ ca sa smṛtaḥ |  
tasmātpriyataro nānyaḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham ||

### [2.2.43.7](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.7)

jñānagamyo'hamātmajño vedāntaśrutipāragaiḥ |  
vinā jñānena māṃ prāptuṃ yatante cālpabuddhayaḥ ||

### [2.2.43.8](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.8)

na vedaiśca na yajñaiśca na dānaistapasā kvacit |  
na śaknuvanti māṃ prāptuṃ mūḍhāḥ karmavaśā narāḥ ||

### [2.2.43.9](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.9)

kevalaṃ karmaṇā tvaṃ sma saṃsāraṃ tartumicchasi |  
ata evābhavaṃ ruṣṭo yajñavidhvaṃsakārakaḥ ||

### [2.2.43.10](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.10)

itaḥ prabhṛti bho dakṣa matvā māṃ parameśvaram |  
buddhyā jñānaparo bhūtvā kuru karma samāhitaḥ ||

### [2.2.43.11](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.11)

anyacca śṛṇu sadbuddhyā vacanaṃ me prajāpate |  
vacmi guhyaṃ dharmahetoḥ saguṇatve'pyahaṃ tava ||

### [2.2.43.12](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.12)

ahaṃ brahmā ca viṣṇuśca jagataḥ kāraṇaṃ param |  
ātmeśvara upadraṣṭā svayandṛgaviśeṣaṇaḥ ||

### [2.2.43.13](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.13)

ātmamāyāṃ samāviśya so'haṃ guṇamayīṃ mune |  
sṛjan rakṣanharanviśvaṃ dadhe saṃjñāḥ kriyocitāḥ ||

### [2.2.43.14](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.14)

advitīye pare tasmin brahmaṇyātmani kevale |  
ajñaḥ paśyati bhedena bhūtāni brahma ceśvaram ||

### [2.2.43.15](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.15)

śiraḥkarādisvāṅgeṣu kurute na yathā pumān |  
pārakyaśemuṣīṃ kvāpi bhūteṣvevaṃ hi matparaḥ ||

### [2.2.43.16](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.16)

sarvabhūtātmanāmekabhāvanāṃ yo na paśyati |  
trisurāṇāṃ bhidāṃ dakṣa sa śāntimadhigacchati ||

### [2.2.43.17](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.17)

yaḥ karoti trideveṣu bhedabuddhiṃ narādhamaḥ |  
narake sa vasennūnaṃ yāvadācandratārakam ||

### [2.2.43.18](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.18)

matparaḥ pūjayeddevān sarvānapi vicakṣaṇaḥ |  
sa jñānaṃ labhate yena muktirbhavati śāśvatī ||

### [2.2.43.19](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.19)

vidhibhaktiṃ vinā naiva bhaktirbhavati vaiṣṇavī |  
viṣṇubhaktiṃ vinā me na bhaktiḥ kvāpi prajāyate ||

### [2.2.43.20](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.20)

ityuktvā śaṅkaraḥ svāmī sarveṣāṃ parameśvaraḥ |  
sarveṣāṃ śṛṇvatāṃ tatrovāca vāṇīṃ kṛpākaraḥ ||

### [2.2.43.21](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.21)

haribhakto hi māṃ nindettathā śaivo bhavedyadi |  
tayoḥ śāpā bhaveyuste tattvaprāptirbhavenna hi ||

### [2.2.43.22](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.22)

brahmovāca |  
ityākarṇya maheśasya vacanaṃ sukhakārakam |  
jaharṣuḥ sakalāstatra suramunyādayo mune ||

### [2.2.43.23](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.23)

dakṣo'bhavanmahāprītyā śivabhaktiratastadā |  
sakuṭumbaḥ surādyāste śivaṃ matvākhileśvaram ||

### [2.2.43.24](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.24)

yathā yena kṛtā śambhoḥ saṃstutiḥ paramātmanaḥ |  
tathā tasmai varo dattaḥ śambhunā tuṣṭacetasā ||

### [2.2.43.25](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.25)

jñaptaḥ śivenāśu dakṣaḥ śivabhaktaḥ prasannadhīḥ |  
yajñaṃ cakāra sampūrṇaṃ śivānugrahato mune ||

### [2.2.43.26](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.26)

dadau bhāgānsurebhyo hi pūrṇabhāgaṃ śivāya saḥ |  
dānaṃ dadau dvijebhyaśca prāptaḥ śambhoranugrahaḥ ||

### [2.2.43.27](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.27)

atha devasya sumahattatkarma vidhipūrvakam |  
dakṣaḥ samāpya vidhivatsahartvigbhiḥ prajāpatiḥ ||

### [2.2.43.28](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.28)

evaṃ dakṣamakhaḥ pūrṇo'bhavattatra munīśvara |  
śaṅkarasya prasādena parabrahmasvarūpiṇaḥ ||

### [2.2.43.29](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.29)

atha devarṣayaḥ sarve śaṃsantaḥ śāṅkaraṃ yaśaḥ |  
svadhāmāni yayustuṣṭāḥ pare'pi sukhatastadā ||

### [2.2.43.30](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.30)

ahaṃ viṣṇuśca suprītāvapi svaṃ svaṃ paraṃ mudā |  
gāyantau suyaśaḥ śambhoḥ sarvamaṅgaladaṃ sadā ||

### [2.2.43.31](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.31)

dakṣasammānitaḥ prītyā mahādevo'pi sadgatiḥ |  
kailāsaṃ sa yayau śailaṃ suprītaḥ sagaṇo nijam ||

### [2.2.43.32](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.32)

āgatya svagiriṃ śambhuḥ sasmāra svapriyāṃ satīm |  
gaṇebhyaḥ kathayāmāsa pradhānebhyaśca tatkathām ||

### [2.2.43.33](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.33)

kālaṃ nināya vijñānī bahu taccaritaṃ vadan |  
laukikīṃ gatimāśritya darśayan kāmitāṃ prabhuḥ ||

### [2.2.43.34](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.34)

nānītikārakaḥ svāmī parabrahma satāṃ gatiḥ |  
tasya mohaḥ kva vā śokaḥ kva vikāraḥ paro mune ||

### [2.2.43.35](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.35)

ahaṃ viṣṇuśca jānīvastadbhedaṃ na kadācana |  
ke pare munayo devā mānuṣādyāśca yoginaḥ ||

### [2.2.43.36](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.36)

mahimā śāṅkaro'nanto durvijñeyo manīṣibhiḥ |  
bhaktajñātaśca sadbhaktyā tatprasādādvinā śramam ||

### [2.2.43.37](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.37)

eko'pi na vikāro hi śivasya paramātmanaḥ |  
sandarśayati lokebhyaḥ kṛtvā tāṃ tādṛśīṃ gatim ||

### [2.2.43.38](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.38)

yatpaṭhitvā ca saṃśrutya sarvalokasudhīrmune |  
labhate sadgatiṃ divyāmihāpi sukhamuttamam ||

### [2.2.43.39](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.39)

itthaṃ dākṣāyaṇī hitvā nijadehaṃ satī punaḥ |  
jajñe himavataḥ patnyāṃ menāyāmiti viśrutam ||

### [2.2.43.40](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.40)

punaḥ kṛtvā tapastatra śivaṃ vavre patiṃ ca sā |  
gaurī bhūtvārdhavāmāṅgī līlāścakre'dbhutāḥ śivā ||

### [2.2.43.41](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.41)

itthaṃ satīcaritraṃ te varṇitaṃ paramādbhutam |  
bhuktimuktipradaṃ divyaṃ sarvakāmapradāyakam ||

### [2.2.43.42](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.42)

idamākhyānamanaghaṃ pavitraṃ parapāvanam |  
svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ putrapautraphalapradam ||

### [2.2.43.43](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.43)

ya idaṃ śṛṇuyād bhaktyā śrāvayedbhaktimānnarān |  
sarvakarmā labhettāta paratra paramāṃ gatim ||

### [2.2.43.44](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.44)

yaḥ paṭhetpāṭhayedvāpi samākhyānamidaṃ śubham |  
so'pi bhuktvākhilān bhogānante mokṣamavāpnuyāt ||

### [2.2.43.44.c1](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.44.c1)

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ dvitīye satīkhaṇḍe dakṣayajñānusandhānavarṇanaṃ nāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ ||

### [2.2.43.44.c2](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43.44.c2)

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyarudrasaṃhitāyāṃ dvitīyaḥ satīkhaṇḍaḥ samāptaḥ ||

## Linked texts (5)

- [Bhāgavatapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.bhagavata.4.7.50) — Vyāsa, Sanskrit
- [Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*early*bakker.1.6.41.p1) — Sanskrit
- [Bhāgavatamāhātmya](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.vaisnava.tantra.bhagavatamahatmya.90.50) — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- [Anvitārthaprakāśikā](https://indike.org/pramana/in.purana.anvitarthaprakasika.79.50) — Gaṅgāsahāya Śarman, Sanskrit
- [Vaiṣṇavakhaṇḍa](https://indike.org/pramana/in.purana.vaisnavakhanda.9.42) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.2.2.43) · Pramāṇa
