Shivapurana 2.3.25: pañcaviṃśo'dhyāyaḥ | saptarṣikṛtā pārvatīparīkṣā
Śivapurāṇa (complete text) 2.3.25
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.3.25.73 — 5 parts
pañcaviṃśo'dhyāyaḥ | saptarṣikṛtā pārvatīparīkṣā
2.3.25.1
nārada uvāca |
gateṣu teṣu deveṣu vidhiviṣṇvādikeṣu ca |
sarveṣu muniṣu prītyā kiṃ babhūva tataḥ param ||
2.3.25.2
kiṃ kṛtaṃ śambhunā tāta varaṃ dātuṃ samāgataḥ |
kiyatkālena ca kathaṃ tadvada prītimāvaha ||
2.3.25.3
brahmovāca |
gateṣu teṣu deveṣu brahmādiṣu nijāśramam |
tattapaḥ suparīkṣārthaṃ samādhistho'bhavadbhavaḥ ||
2.3.25.4
svātmānamātmanā kṛtvā svātmanyeva vyacintayat |
parātparataraṃ svasthaṃ nirmāyaṃ niravagraham ||
2.3.25.5
tadvastubhūto bhagavānīśvaro vṛṣabhadhvajaḥ |
avijñātagatiḥsūtiḥsa haraḥ parameśvaraḥ ||
2.3.25.6
brahmovāca |
girijā hi tadā tāta tatāpa paramaṃ tapaḥ |
tapasā tena rudro'pi paraṃ vismayamāgataḥ ||
2.3.25.7
samādheścalitasso'bhūdbhaktādhīno'pi nānyathā |
vasiṣṭhādīnmunīnsapta sasmāra sūtikṛddharaḥ ||
2.3.25.8
saptāpi munayaḥ śīghramāyayuḥ smṛtimātrataḥ |
prasannavadanāḥ sarve varṇayanto vidhiṃ bahu ||
2.3.25.9
praṇamya taṃ maheśānaṃ tuṣṭuvurharṣanirbharāḥ |
vāṇyā gadgadayā baddhakarā vinatakandharāḥ ||
2.3.25.10
saptarṣaya ūcuḥ |
devadeva mahādeva karuṇāsāgara prabho |
jātā vayaṃ sudhanyā hi tvayā yadadhunā smṛtāḥ ||
2.3.25.11
kimarthaṃ saṃsmṛtā nātha śāsanaṃ dehi taddhi naḥ |
svadāsasadṛśīṃ svāminkṛpāṃ kuru namo'stu te ||
2.3.25.12
brahmovāca |
ityākarṇya munīnāṃ tu vijñaptiṃ karuṇānidhiḥ |
provāca vihasanprītyā protphullanayanāmbujaḥ ||
2.3.25.13
maheśvara uvāca |
he saptamunayastātāḥ śṛṇutāraṃ vaco mama |
asmaddhitakarā yūyaṃ sarvajñānavicakṣaṇāḥ ||
2.3.25.14
tapaścarati deveśī pārvatī girijādhunā |
gaurīśikharasaṃjñe hi parvate dṛḍhamānasā ||
2.3.25.15
māṃ patiṃ prāptukāmā hi sā sakhīsevitā dvijāḥ |
sarvānkāmānvihāyānyānparaṃ niścayamāgatā ||
2.3.25.16
tatra gacchata yūyaṃ macchāsanānmunisattamāḥ |
parīkṣāṃ dṛḍhatāyāstatkuruta premacetasaḥ ||
2.3.25.17
sarvathā chalasaṃyuktaṃ vacanīyaṃ vacaśca vaḥ |
na saṃśayaḥ prakartavyaḥ śāsanānmama suvratāḥ ||
2.3.25.18
brahmovāca |
ityājñaptāśca munayo jagmustatra drutaṃ hi te |
yatra rājati sā dīptā jaganmātā nagātmajā ||
2.3.25.19
tatra dṛṣṭvā śivā sākṣāttapaḥsiddhirivāparā |
mūrtā paramatejaskā vilasantī sutejasā ||
2.3.25.20
hṛdā praṇamya tāṃ te tu ṛṣayassapta suvratāḥ |
sannatā vacanaṃ procuḥ pūjitāśca viśeṣataḥ ||
2.3.25.21
ṛṣaya ūcuḥ |
śṛṇu śailasute devi kimarthaṃ tapyate tapaḥ |
icchasi tvaṃ suraṃ kaṃ ca kiṃ phalaṃ tadvadādhunā ||
2.3.25.22
brahmovāca |
ityuktā sā śivā devī girīndratanayā dvijaiḥ |
pratyuvāca vacaḥ satyaṃ sugūḍhamapi tatpuraḥ ||
2.3.25.23
pārvatyuvāca |
munīśvarāḥsaṃśṛṇuta madvākyaṃ prītito hṛdā |
bravīmi svavicāraṃ vai cintito yo dhiyā svayā ||
2.3.25.24
kariṣyatha prahāsaṃ me śrutvā vāco hyasambhavāḥ |
saṅkoco varṇanādviprā bhavatyeva karomi kim ||
2.3.25.25
idaṃ mano hi sudṛḍhamavaśaṃ parakarmakṛt |
jalopari mahābhittiṃ cikīrṣati mahonnatām ||
2.3.25.26
surarṣeḥ śāsanaṃ prāpya karomi sudṛḍhaṃ tapaḥ |
rudraḥ patirbhavenme hi vidhāyeti manoratham ||
2.3.25.27
apakṣo manmanaḥ pakṣī vyomni uḍḍīyate haṭhāt |
tadāśāṃ śaṅkaraḥ svāmī piparttu karuṇānidhiḥ ||
2.3.25.28
brahmovāca |
ityākarṇya vacastasyā vihasya munayaśca te |
sammānya girijāṃ prītyā procuśchalavaco mṛṣā ||
2.3.25.29
ṛṣaya ūcuḥ |
na jñātaṃ tasya caritaṃ vṛthāpaṇḍitamāninaḥ |
devarṣeḥ krūramanasaḥ sujñā bhūtvāpyagātmaje ||
2.3.25.30
nāradaḥ kūṭavādī ca paracittapramanthakaḥ |
tasya vārtāśravaṇato hānirbhavati sarvathā ||
2.3.25.31
tatra tvaṃ śṛṇu sad buddhyā cetihāsaṃ suśobhitam |
kramāttvāṃ bodhayanto hi prītyā tamupadhāraya ||
2.3.25.32
brahmaputro hi yo dakṣaḥ suṣuve piturājñayā |
svapatnyāmayutaṃ putrānayuṅkta tapasi priyān ||
2.3.25.33
te sutāḥ paścimadiśi nārāyaṇasaro gatāḥ |
tapo'rthe te pratijñāya nāradastatra vai yayau ||
2.3.25.34
kūṭopadeśamāśrāvya tatra tānnārado muniḥ |
tadājñayā ca te sarve piturna gṛhamāyayuḥ ||
2.3.25.35
tacchrutvā kupito dakṣaḥ pitrāśvāsitamānasaḥ |
utpādya putrānprāyuṅkta sahasrapramitāṃstataḥ ||
2.3.25.36
te'pi tatra gatāḥ putrāḥ tapo'rthaṃ piturājñayā |
nārado'pi yayau tatra punastatsvopadeśakṛt ||
2.3.25.37
dadau tadupadeśaṃ te tebhyo bhrātṛpathaṃ yayuḥ |
āyayurna piturgehaṃ bhikṣuvṛttiratāśca te ||
2.3.25.38
itthaṃ nāradasadvṛttirviśrutā śailakanyake |
anyāṃ śṛṇu hi tadvṛttiṃ vairāgyakaraṇīṃ nṛṇām ||
2.3.25.39
vidyādharaścitraketuryo babhūva purākarot |
svopadeśamayaṃ dattvā tasmai śūnyaṃ ca tadgṛham ||
2.3.25.40
prahlādāya svopadeśānhiraṇyakaśipoḥ param |
dattvā duḥkhaṃ dadau cāyaṃ parabuddhiprabhedakaḥ ||
2.3.25.41
muninā nijavidyā yacchrāvitā karṇarocanā |
sa svagehaṃ vihāyāśu bhikṣāṃ carati prāyaśaḥ ||
2.3.25.42
nārado malinātmā hi sarvadojjvaladehavān |
jānīmastaṃ viśeṣeṇa vayaṃ tatsahavāsinaḥ ||
2.3.25.43
bakaṃ sādhuṃ varṇayanti na matsyānatti sarvathā |
sahavāsī vijānīyāccaritraṃ sahavāsinām ||
2.3.25.44
labdhvā tadupadeśaṃ hi tvamapi prājñasammatā |
vṛthaiva mūrkhībhūtā tvaṃ tapaścarasi duṣkaram ||
2.3.25.45
yadarthamīdṛśaṃ bāle karoṣi vipulaṃ tapaḥ |
sodāsīno nirvikāro madanārirna saṃśayaḥ ||
2.3.25.46
amaṅgalavapurdhārī nirlajjo'sadano'kulī |
kuveṣī pretabhūtādisaṅgī nagno hi śūlabhṛt ||
2.3.25.47
sa dhūrtastava vijñānaṃ vināśya nijamāyayā |
mohayāmāsa sadyuktyā kārayāmāsa vai tapaḥ ||
2.3.25.46_2
īdṛśaṃ hi varaṃ labdhvā kiṃ sukhaṃ sambhaviṣyati |
vicāraṃ kuru deveśi tvameva girijātmaje ||
2.3.25.49
prathamaṃ dakṣajāṃ sādhvīṃ vivāhya sudhiyā satīm |
nirvāhaṃ kṛtavānnaiva mūḍhaḥ kiñciddināni hi ||
2.3.25.50
tāṃ tathaiva sa vai doṣaṃ dattvātyākṣīt svayaṃ prabhuḥ |
dhyāyansvarūpamakalamaśokamaramatsukhī ||
2.3.25.51
ekalaḥ paranirvāṇo hyasaṅgo'dvaya eva ca |
tena nāryāḥ kathaṃ devi nirvāhaḥ sambhaviṣyati ||
2.3.25.52
adyāpi śāsanaṃ prāpya gṛhamāyāhi durmatim |
tyajāsmākaṃ mahābhāge bhaviṣyati ca śaṃ tava ||
2.3.25.53
tvadyogyo hi varo viṣṇuḥ sarvasadguṇavānprabhuḥ |
vaikuṇṭhavāsī lakṣmīśo nānākrīḍāviśāradaḥ ||
2.3.25.54
tena te kārayiṣyāmo vivāhaṃ sarvasaukhyadam |
itīdṛśaṃ tyaja haṭhaṃ sukhitā bhava pārvati ||
2.3.25.55
brahmovāca |
ityevaṃ vacanaṃ śrutvā pārvatī jagadambikā |
vihasya ca punaḥ prāha munīnjñānaviśāradān ||
2.3.25.56
pārvatyuvāca |
satyaṃ bhavadbhiḥ kathitaṃ svajñānena munīśvarāḥ |
parantu me haṭho naiva mukto bhavati he dvijāḥ ||
2.3.25.57
svatanoḥ śailajātatvātkāṭhinyaṃ sahajaṃ sthitam |
itthaṃ vicārya sudhiyā māṃ niṣeddhuṃ na cārhatha ||
2.3.25.58
surarṣervacanaṃ pathyaṃ tyakṣye naiva kadācana |
gurūṇāṃ vacanaṃ pathyamiti vedavido viduḥ ||
2.3.25.59
gurūṇāṃ vacanaṃ satyamiti yeṣāṃ dṛḍhā matiḥ |
teṣāmihāmutra sukhaṃ paramaṃ nāsukhaṃ kvacit ||
2.3.25.60
gurūṇāṃ vacanaṃ satyamiti yaddhṛdaye na dhīḥ |
ihāmutrāpi teṣāṃ hi duḥkhaṃ na ca sukhaṃ kvacit ||
2.3.25.61
sarvathā na parityājyaṃ gurūṇāṃ vacanaṃ dvijāḥ |
gṛhaṃ vasedvā śūnyaṃ syānme haṭhaḥ sukhadaḥ sadā ||
2.3.25.62
yadbhavadbhiḥ subhaṇitaṃ vacanaṃ munisattamāḥ |
tadanyathā tadvivekaṃ varṇayāmi samāsataḥ ||
2.3.25.63
guṇālayo vihārī ca viṣṇuḥ satyaṃ prakīrtitaḥ |
sadāśivo'guṇaḥ proktastatra kāraṇamucyate ||
2.3.25.64
śivo brahmāvikāraḥ sa bhaktahetordhṛtākṛtiḥ |
prabhutāṃ laukikīṃ naiva sandarśayitumicchati ||
2.3.25.65
ataḥ paramahaṃsānāṃ dhāryate supriyā gatiḥ |
avadhūtasvarūpeṇa parānandena śambhunā ||
2.3.25.66
bhūṣaṇādirucirmāyāliptānāṃ brahmaṇo na ca |
sa prabhurnirguṇo'jo nirmāyo'lakṣyagatirvirāṭ ||
2.3.25.67
dharmajātyādibhiḥ śambhurnānugṛhṇāti vai dvijāḥ |
guroranugraheṇaiva śivaṃ jānāmi tattvataḥ ||
2.3.25.68
cecchivaḥ sa hi me viprā vivāhaṃ na kariṣyati |
avivāhā sadāhaṃ syāṃ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham ||
2.3.25.69
udayati yadi bhānuḥ paścime digvibhāge pracalati yadi meruḥ śītatāṃ yāti vahniḥ |
vikasati yadi padmaṃ parvatāgre śilāyāṃ na hi calati haṭho me satyametadbravīmi ||
2.3.25.70
brahmovāca |
ityuktvā tānpraṇamyāśu munīnsā parvatātmajā |
virarāma śivaṃ smṛtvā nirvikāreṇa cetasā ||
2.3.25.71
ṛṣayo'pītthamājñāya girijāyāḥ suniścayam |
procurjayagiraṃ tatra daduścāśiṣamuttamām ||
2.3.25.72
atha praṇamya tāṃ devīṃ munayo hṛṣṭamānasāḥ |
śivasthānaṃ drutaṃ jagmustatparīkṣākarā mune ||
2.3.25.73
tatra gatvā śivaṃ natvā vṛttāntaṃ vinivedya tat |
tadājñāṃ samanuprāpya svarlokaṃ jagmurādarāt ||
2.3.25.73.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṇḍe saptarṣikṛtaparīkṣāvarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ ||
2.3.25.73.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.3.25.73.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.3.25.73.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.3.25.73.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīyaḥ pārvatīkhaṇḍe