Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 2.3.44: catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ | menāprabodhavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 2.3.44

Language
Sanskrit

Contents

catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ | menāprabodhavarṇanam

2.3.44.1

brahmovāca |
saṃjñāṃ labdhvā tataḥ sā ca menā śailapriyā satī |
vilalāpātisaṅkṣubdhā tiraskāramathākarot ||

2.3.44.2

tatra tāvatsvaputrāṃśca nininda skhalitā muhuḥ |
prathamaṃ sā tataḥ putrīṃ kathayāmāsa durvacaḥ ||

2.3.44.3

menovāca |
mune purā tvayā proktaṃ variṣyati śivā śivam |
paścāddhimavataḥ kṛtyaṃ pūjārthaṃ viniveśitam ||

2.3.44.4

tato dṛṣṭaṃ phalaṃ satyaṃ viparītamanarthakam |
mune'dhamāhaṃ durbuddhe sarvathā vañcitā tvayā ||

2.3.44.5

punastayā tapastaptaṃ duṣkaraṃ munibhiśca yat |
tasya labdhaṃ phalaṃ hyetatpaśyatāṃ duḥkhadāyakam ||

2.3.44.6

kiṃ karomi kva gacchāmi ko me duḥkhaṃ vyapohatām |
kulādikaṃ vinaṣṭaṃ me vihitaṃ jīvitaṃ mama ||

2.3.44.7

kva gatā ṛṣayo divyāḥ śmaśrūṇi troṭayāmyaham |
tapasvinī ca yā patnī sā dhūrtā svayamāgatā ||

2.3.44.8

keṣāñcaivāparādhena sarvaṃ naṣṭaṃ mamādhunā |
ityuktvā vīkṣya ca sutāmuvāca vacanaṃ kaṭu ||

2.3.44.9

kiṃ kṛtaṃ te sute duṣṭe karma duḥkhakaraṃ mama |
hema dattvā tvayānītaḥ kāco vai duṣṭayā svayam ||

2.3.44.10

hitvā tu candanaṃ bhūyo lepitaḥ kardamastvayā |
haṃsamuḍḍīya kāko vai gṛhīto hastapañjare ||

2.3.44.11

hitvā brahmajalaṃ dūre pītaṃ kūpodakaṃ tvayā |
sūryaṃ hitvā tu khadyoto gṛhīto yatnatastvayā ||

2.3.44.12

taṇḍulāṃśca tathā hitvā kṛtaṃ vai tuṣabhakṣaṇam |
prakṣipyājyaṃ tathā tailaṃ kāraṇḍaṃ bhuktamādarāt ||

2.3.44.13

siṃhasevāṃ tathā muktvā śṛgālaḥ sevitastvayā |
brahmavidyāṃ tathā muktvā kugāthā ca śrutā tvayā ||

2.3.44.14

gṛhe yajñavibhūtiṃ hi dūrīkṛtya sumaṅgalām |
gṛhītaśca citābhasma tvayā putri hyamaṅgalam ||

2.3.44.15

sarvān devavarāṃstyaktvā viṣṇvādīnparameśvarān |
kṛtaṃ tvayā kubuddhyā vai śivārthaṃ tapa īdṛśam ||

2.3.44.16

dhiktvāṃ ca tava buddhiṃ ca dhigrūpaṃ caritaṃ tava |
dhik copadeśakartāraṃ dhiksakhyāvapi te tathā ||

2.3.44.17

āvāṃ ca dhiktathā putri yau te janmapravartakau |
dhikte nārada buddhiñca saptarṣīṃśca kubuddhidān ||

2.3.44.18

dhikkulaṃ dhik kriyādākṣyaṃ sarvaṃ dhigyatkṛtaṃ tvayā |
gṛhaṃ tu dhukṣitaṃ tvetanmaraṇaṃ tu mamaiva hi ||

2.3.44.19

parvatānāmayaṃ rājā nāyātu nikaṭe mama |
saptarṣayaḥ svayaṃ naiva darśayantu mukhaṃ mama ||

2.3.44.20

sādhitaṃ kiṃ ca sarvaistu militvā ghātitaṃ kulam |
bandhyāhaṃ na kathaṃ jātā garbho na galitaḥ katham ||

2.3.44.21

atho na vā mṛtā cāhaṃ putrikā na mṛtā katham |
rākṣasādyaiḥ kathaṃ no vā bhakṣitā gagane punaḥ ||

2.3.44.22

chedayāmi śiraste'dya kiṃ karomi kalevaraiḥ |
tyaktvā tvāṃ ca kuto yāyāṃ hāhā me jīvitaṃ hatam ||

2.3.44.23

brahmovāca |
ityuktvā patitā sā ca menā bhūmau vimūrchitā |
vyākulā śokaroṣādyairna gatā bhartṛsannidhau ||

2.3.44.24

hāhākāro mahānāsīttasminkāle munīśvara |
sarve samāgatāstatra kramāttatsannidhau surāḥ ||

2.3.44.25

purā devamune cāhamāgatastu svayaṃ tadā |
māṃ dṛṣṭvā tvaṃ vacastāṃ vai prāvoca ṛṣisattama ||

2.3.44.26

nārada uvāca |
yathārthaṃ sundaraṃ rūpaṃ na jñātaṃ te śivasya vai |
līlayedaṃ dhṛtaṃ rūpaṃ na yathārthaṃ śivena ca ||

2.3.44.27

tasmātkrodhaṃ parityajya svasthā bhava pativrate |
kāryaṃ kuru haṭhaṃ tyaktvā śivāṃ dehi śivāya ca ||

2.3.44.28

brahmovāca |
tadākarṇya vacaste sā menā tvāṃ vākyamabravīt |
uttiṣṭheto gaccha dūraṃ duṣṭādhamavaro bhavān ||

2.3.44.29

ityukte tu tayā devā indrādyāḥ sakalāḥ kramāt |
samāgatya ca dikpālā vacanaṃ cedamabruvan ||

2.3.44.30

devā ūcuḥ |
he mene pitṛkanye hi śṛṇvasmadvacanaṃ mudā |
ayaṃ vai paramaḥ sākṣācchivaḥ parasukhāvahaḥ ||

2.3.44.31

kṛpayā ca bhavatputryāstapo dṛṣṭvātidussaham |
darśanaṃ dattavān śambhurvaraṃ sadbhaktavatsalaḥ ||

2.3.44.32

brahmovāca |
athovāca surānmenā vilapyāti muhurmuhuḥ |
na deyā tu mayā kanyā giriśāyograrūpiṇe ||

2.3.44.33

kimarthaṃ tu bhavantaśca sarve devāḥ pravañcitāḥ |
rūpamasyāḥ parannāma vyarthīkartuṃ samudyatāḥ ||

2.3.44.34

ityukte ca tayā tatra ṛṣayaḥsapta eva hi |
ūcuste vaca āgatya vasiṣṭhādyā munīśvara ||

2.3.44.35

saptarṣaya ūcuḥ |
kāryaṃ sādhayituṃ prāptāḥ pitṛkanye giripriye |
viruddhaṃ cātra yuktārthe kathaṃ manyāmahe vayam ||

2.3.44.36

ayaṃ vai paramo lābho darśanaṃ śaṅkarasya yat |
dānapātraṃ sa te bhūtvāgatastava ca mandiram ||

2.3.44.37

brahmovāca |
ityuktā taistato menā munivākyaṃ mṛṣākarot |
pratyuvāca ca ruṣṭā sā tānṛṣīn jñānadurbalā ||

2.3.44.38

menovāca |
śastrādyairghātayiṣye'haṃ na dāsye śaṅkarāya tām |
dūraṃ gacchata sarve hi nāgantavyaṃ madantike ||

2.3.44.39

brahmovāca |
ityuktvā virarāmāśu sā vilapyātivihvalā |
hāhākāro mahānāsīttatra tadvṛttato mune ||

2.3.44.40

tato himālayastatrājagāmātisamākulaḥ |
tāñca bodhayituṃ prītyā prāha tattvaṃ ca darśayan ||

2.3.44.41

himālaya uvāca |
śṛṇu mene vaco me'dya vikalāsi kathaṃ priye |
ke ke samāgatā gehaṃ kathaṃ caitānvinindasi ||

2.3.44.42

śaṅkaraṃ tvaṃ ca jānāsi rūpaṃ dṛṣṭvāsi vihvalā |
vikaṭaṃ tasya śambhostu nānārūpābhidhasya hi ||

2.3.44.43

sa śaṅkaro mayā jñātaḥ sarveṣāṃ pratipālakaḥ |
pūjyānāṃ pūjya evāsau kartānugrahanigrahau ||

2.3.44.44

haṭhaṃ na kuru muñca tvaṃ duḥkhaṃ prāṇapriye'naghe |
uttiṣṭhāraṃ tathā kāryaṃ kartumarhasi suvrate ||

2.3.44.45

yadvai dvāragataḥ śambhuḥ purā vikaṭarūpadhṛk |
nānālīlāṃ ca kṛtavān cetayāmi ca tāmimām ||

2.3.44.46

tanmāhātmyaṃ paraṃ dṛṣṭvā kanyāṃ dātuṃ tvayā mayā |
aṅgīkṛtaṃ tadā devi tatpramāṇaṃ kuru priye ||

2.3.44.47

brahmovāca |
ityuktvā so'drinātho hi virarāma tato mune |
tadākarṇya śivāmātā menovāca himālayam ||

2.3.44.48

menovāca |
madvacaḥ śrūyatāṃ nātha tathā kartuṃ tvamarhasi |
gṛhītvā tanujāṃ caināṃ baddhvā kaṇṭhe tu pārvatīm ||

2.3.44.49

adhaḥ pātaya niḥśaṅkaṃ dāsye tāṃ na harāya hi |
tathaināmathavā nātha gatvā vai sāgare sutām ||

2.3.44.49.p1

nimajjaya dayāṃ tyaktvā tato'drīśa sukhī bhava |
yadi dāsyasi putrīṃ tvaṃ rudrāya vikaṭātmane ||

2.3.44.49.p2

tarhi tyakṣyāmyahaṃ svāminniścayena kalevaram | 50 ||

2.3.44.51

brahmovāca |
ityukte ca tadā tatra vacane menayā haṭhāt |
uvāca vacanaṃ ramyaṃ pārvatī svayamāgatā ||

2.3.44.52

pārvatyuvāca |
mātaste viparītā hi buddhirjātāśubhāvahā |
dharmāvalambanāttvaṃ hi kathaṃ dharmaṃ jahāsi vai ||

2.3.44.52.p1

ayaṃ rudro'paraḥ sākṣātsarvaprabhava īśvaraḥ |
śambhuḥ surūpaḥ sukhadaḥ sarvaśrutiṣu varṇitaḥ | 53 ||

2.3.44.54

maheśaḥ śaṅkaraścāyaṃ sarvadevaprabhuḥ svarāṭ |
nānārūpābhidho mātarharirbrahmādisevitaḥ ||

2.3.44.55

adhiṣṭhānaṃ ca sarveṣāṃ kartā hartā ca sa prabhuḥ |
nirvikārī trideveśo hyavināśī sanātanaḥ ||

2.3.44.56

yadarthe devatāḥ sarvā āyātā kiṅkarīkṛtāḥ |
dvāri te sotsavāścādya kimato'nyatparaṃ sukham ||

2.3.44.56.p1

uttiṣṭhātaḥ prayatnena jīvitaṃ saphalaṃ kuru |
dehi māṃ tvaṃ śivāyāsmai svāśramaṃ kuru sārthakam | 57 ||

2.3.44.58

dehi māṃ parameśāya śaṅkarāya jananyaho |
svīkuru tvamimaṃ mātarvinayaṃ me bravīmi te ||

2.3.44.59

cenna dāsyasi tasmai māṃ na vṛṇe'nyamahaṃ varam |
bhāgaṃ labhetkathaṃ saiṃhaṃ śṛgālaḥ paravañcakaḥ ||

2.3.44.60

manasā vacasā mātaḥ karmaṇā ca haraḥ svayam |
mayā vṛto vṛtaścaiva yadicchasi tathā kuru ||

2.3.44.61

brahmovāca |
ityākarṇya śivāvākyaṃ menā śaileśvarapriyā |
suvilapya mahākruddhā gṛhītvā tatkalevaram ||

2.3.44.62

muṣṭibhiḥ kūrparaiścaiva dantāndharṣayatī ca sā |
tāḍayāmāsa tāṃ putrīṃ vihvalātiruṣānvitā ||

2.3.44.63

ye tatra ṛṣayastāta tvadādyāścāpare mune |
taddhastāttāṃ paricchidya ninyurdūrataraṃ tataḥ ||

2.3.44.64

tānvai tathāvidhāndṛṣṭvā bhartsayitvā punaḥ punaḥ |
uvāca śrāvayantī sā durvaco nikhilānpunaḥ ||

2.3.44.65

menovāca |
kimenāṃ hi kariṣye'haṃ duṣṭāgrahavatīṃ śivām |
dāsyāmyasyai garaṃ tīvraṃ kūpe kṣepsyāmi vā dhruvam ||

2.3.44.66

chetsyāmi kālīmathavā śastrāstrairbhūrikhaṇḍaśaḥ |
nimajjayiṣye vā sindhau svasutāṃ pārvatīṃ khalu ||

2.3.44.67

athavā svaśarīraṃ hi tyakṣyāmyāśvanyathā dhruvam |
na dāsye śambhave kanyāṃ durgāṃ vikaṭarūpiṇe ||

2.3.44.68

varo'yaṃ kīdṛśo bhīmo'nayā labdhaśca duṣṭayā |
kāritaścopahāso me gireścāpi kulasya hi ||

2.3.44.69

na mātā na pitā bhrātā na bandhurgotrajo'pi hi |
no surūpaṃ na cāturyaṃ na gṛhaṃ vāsya kiñcana ||

2.3.44.70

na vastraṃ nāpyalaṅkārāḥ sahāyāḥ ke'pi tasya na |
vāhanaṃ na śubhaṃ hyasya na vayo na dhanaṃ tathā ||

2.3.44.71

na pāvitryaṃ na vidyā ca kīdṛśaḥ kāya ārtidaḥ |
kiṃ vilokya mayā putrī deyāsmai syātsumaṅgalā ||

2.3.44.72

brahmovāca |
ityādi suvilapyātha bahuśo menakā tadā |
rurodoccairmune sā hi duḥkhaśokapariplutā ||

2.3.44.73

athāhaṃ drutamāgatyākathayaṃ menakāṃ ca tām |
śivatattvaṃ ca paramaṃ kujñānaharamuttamam ||

2.3.44.74

brahmovāca |
śrotavyaṃ prītito mene madīyaṃ vacanaṃ śubham |
yasya śravaṇataḥ prītyā kubuddhiste vinaśyati ||

2.3.44.75

śaṅkaro jagataḥ kartā bhartā hartā tathaiva ca |
na tvaṃ jānāsi tadrūpaṃ kathaṃ duḥkhaṃ samīhase ||

2.3.44.76

anekarūpanāmā ca nānālīlākaraḥ prabhuḥ |
sarvasvāmī svatantraśca māyādhīśo'vikalpakaḥ ||

2.3.44.77

iti vijñāya mene tvaṃ śivāṃ dehi śivāya vai |
kuhaṭhaṃ tyaja kujñānaṃ sarvakāryavināśanam ||

2.3.44.78

brahmovāca |
ityuktā sā mayā menā vilapantī muhurmuhuḥ |
lajjāṃ kiñcicchanaistyaktvā mune māṃ vākyamabravīt ||

2.3.44.79

menovāca |
kimarthaṃ tu bhavānbrahman rūpamasyā mahāvaram |
vyarthīkaroti kimiyaṃ hanyatāṃ na svayaṃ śivā ||

2.3.44.80

na vaktavyaṃ ca bhavatā śivāya pratidīyatām |
na dāsye'haṃ śivāyaināṃ svasutāṃ prāṇavallabhām ||

2.3.44.81

brahmovāca |
ityukte tu tadā siddhāḥ sanakādyā mahāmune |
samāgatya mahāprītyā vacanaṃ hīdamabruvan ||

2.3.44.82

siddhā ūcuḥ |
ayaṃ vai paramaḥ sākṣācchivaḥ parasukhāvahaḥ |
kṛpayā ca bhavatputryai darśanaṃ dattavānprabhuḥ ||

2.3.44.83

brahmovāca |
athovāca tu tānmenā vilapya ca muhurmuhuḥ |
na deyā tu mayā samyaggiriśāyograrūpiṇe ||

2.3.44.84

kimarthaṃ tu bhavantaśca sarve siddhāḥ prapañcinaḥ |
rūpamasyāḥ paraṃ nāma vyarthīkartuṃ samudyatāḥ ||

2.3.44.85

ityukte ca tayā tatra mune'haṃ cakito'bhavam |
sarve vismayamāpannā devasiddharṣimānavāḥ ||

2.3.44.86

etasminsamaye tasyā haṭhaṃ śrutvā dṛḍhaṃ mahat |
drutaṃ śivapriyo viṣṇuḥ samāgatyābravīdidam ||

2.3.44.87

viṣṇuruvāca |
pitṝṇāṃ ca priyā putrī mānasī guṇasaṃyutā |
patnī himavataḥ sākṣādbrahmaṇaḥ kulamuttamam ||

2.3.44.88

sahāyāstādṛśā loke dhanyā hyasi vadāmi kim |
dharmasyādhārabhūtāsi kathaṃ dharmaṃ jahāsi hi ||

2.3.44.89

devaiśca ṛṣibhiścaiva brahmaṇā vā mayā tathā |
viruddhaṃ kathyate kiṃ nu tvayaiva suvicāryatām ||

2.3.44.90

śivaṃ tvaṃ na ca jānāsi nirguṇaḥ saguṇaḥ sa hi |
virūpaḥ sasurūpo hi sarvasevyaḥ satāṃ gatiḥ ||

2.3.44.91

tenaiva nirmitā devī mūlaprakṛtirīśvarī |
tatpārśve ca tadā tena nirmitaḥ puruṣottamaḥ ||

2.3.44.92

tābhyāṃ cāhaṃ tathā brahmā tataśca guṇarūpataḥ |
avatīrya svayaṃ rudro lokānāṃ hitakārakaḥ ||

2.3.44.93

tato vedāstathā devā yatkiñciddṛśyate jagat |
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva tatsarvaṃ śakarādabhūt ||

2.3.44.94

tadrūpaṃ varṇitaṃ kena jñāyate kena vā punaḥ |
mayā ca brahmaṇā yasya hyanto labdhaśca naiva hi ||

2.3.44.95

ābrahmastambaparyantaṃ yatkiñcid dṛśyate jagat |
tatsarvaṃ ca śivaṃ viddhi nātra kāryā vicāraṇā ||

2.3.44.96

sa evedṛksurūpeṇāvatīrṇo nijalīlayā |
śivātapaḥprabhāvāddhi tava dvāri samāgataḥ ||

2.3.44.97

tasmāttvaṃ himavatpatni duḥkhaṃ muñca śivaṃ bhaja |
bhaviṣyati mahānandaḥ kleśo yāsyati saṅkṣayam ||

2.3.44.98

brahmovāca |
evaṃ prabodhitāyāstu menakāyā abhūnmune |
tasyāstu komalaṃ kiñcinmano viṣṇuprabodhitam ||

2.3.44.99

paraṃ haṭhaṃ na tatyāja kanyāṃ dātuṃ harāya na |
svīcakāra tadā menā śivamāyāvimohitā ||

2.3.44.100

uvāca ca hariṃ menā kiñcidbuddhā giripriyā |
śrutvā viṣṇuvaco ramyaṃ girijājananī hi sā ||

2.3.44.101

yadi ramyatanuḥ saḥ syāttadā deyā mayā sutā |
nānyathā koṭiśo yatnairvacmi satyaṃ dṛḍhaṃ vacaḥ ||

2.3.44.102

brahmovāca |
ityuktvā vacanaṃ menā tūṣṇīmāsa dṛḍhavratā |
śivecchāpreritā dhanyā tathā yākhilamohinī ||

2.3.44.102.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṇḍe menāprabodhavarṇanaṃ nāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ ||

2.3.44.102.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

2.3.44.102.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

2.3.44.102.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

2.3.44.102.p5

dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīyaḥ pārvatīkhaṇḍe