Shivapurana 2.3.54: catuḥpañcāśattamo'dhyāyaḥ | pativratādharmavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 2.3.54
- Language
- Sanskrit
Contents
catuḥpañcāśattamo'dhyāyaḥ | pativratādharmavarṇanam
2.3.54.1
brahmovāca |
atha saptarṣayaste ca procurhimagirīśvaram |
kāraya svātmajādevyā yātrāmadyocitāṃ gire ||
2.3.54.2
iti śrutvā girīśo hi buddhvā tadvirahaṃ param |
viṣaṇṇo'bhūnmahāpremṇā kiyatkālaṃ munīśvara ||
2.3.54.3
kiyatkālena samprāpya cetanāṃ śailarāṭ tataḥ |
tathāstviti girāmuktvā menāṃ sandeśamabravīt ||
2.3.54.4
śailasandeśamākarṇya harṣaśokavaśā mune |
menā saṃyāpayāmāsa kartumāsītsamudyatā ||
2.3.54.5
śrutisvakulajācāraṃ cacāra vidhivanmune |
utsavaṃ vividhaṃ tatra sā menā kṣitibhṛtpriyā ||
2.3.54.6
girijāṃ bhūṣayāmāsa nānāratnāṃśukairvaraiḥ |
dvādaśābharaṇaiścaiva śṛṅgārairnṛpasammitaiḥ ||
2.3.54.7
menāmanogatiṃ buddhvā sādhvyekā dvijakāminī |
girijāṃ śikṣayāmāsa pātivratyavrataṃ param ||
2.3.54.8
dvijapatnyuvāca |
girije śṛṇu suprītyā madvaco dharmavardhanam |
ihāmutrānandakaraṃ śṛṇvatāṃ ca sukhapradam ||
2.3.54.9
dhanyā pativratā nārī nānyā pūjyā viśeṣataḥ |
pāvanī sarvalokānāṃ sarvapāpaughanāśinī ||
2.3.54.10
sevate yā patiṃ premṇā parameśvaravacchive |
iha bhuktvākhilān bhogānante patyā śivāṃ gatim ||
2.3.54.11
pativratā ca sāvitrī lopāmudrā hyarundhatī |
śāṇḍilyā śatarūpānasūyā lakṣmīḥ svadhā satī ||
2.3.54.12
saṃjñā ca sumatiḥ śraddhā menā svāhā tathaiva ca |
anyā bahvyo'pi sādhvyo hi noktā vistārajādbhayāt ||
2.3.54.13
pātivratyavṛṣeṇaiva tā gatāḥ sarvapūjyatām |
brahmaviṣṇuharaiścāpi mānyā jātā munīśvaraiḥ ||
2.3.54.14
sevyastvayā patistasmātsarvadā śaṅkaraḥ prabhuḥ |
dīnānugrahakartā ca sarvasevyaḥ satāṃ gatiḥ ||
2.3.54.15
mahānpativratādharmaḥ śrutismṛtiṣu noditaḥ |
yathaiṣa varṇyate śreṣṭho na tathānyo'sti niścitam ||
2.3.54.16
bhuñjyādbhukte priye patyau pātivratyaparāyaṇā |
tiṣṭhettasmiṃñchive nārī sarvathā sati tiṣṭhati ||
2.3.54.17
svapyātsvapiti sā nityaṃ budhyettu prathamaṃ sudhīḥ |
sarvadā taddhitaṃ kuryādakaitavagatiḥ priyā ||
2.3.54.18
analaṅkṛtamātmānaṃ darśayenna kvacicchive |
kāryārthaṃ proṣite tasmin bhavenmaṇḍanavarjitā ||
2.3.54.18.p1
patyurnāma na gṛhṇīyāt kadācana pativratā |
ākruṣṭāpi na cākrośetprasīdettāḍitāpi ca ||
2.3.54.18.p2
hanyatāmiti ca brūyātsvāminniti kṛpāṃ kuru | 19 ||
2.3.54.20
āhūtā gṛhakāryāṇi tyaktvā gacchettadantikam |
satvaraṃ sāñjaliḥ prītyā supraṇamya vadediti ||
2.3.54.21
kimarthaṃ vyāhṛtā nātha sa prasādo vidhīyatām |
tadādiṣṭā caretkarma suprasannena cetasā ||
2.3.54.22
ciraṃ tiṣṭhenna ca dvāre gacchennaiva parālaye |
ādāya tattvaṃ yatkiñcitkasmaicinnārpayetkvacit ||
2.3.54.23
pūjopakaraṇaṃ sarvamanuktā sādhayetsvayam |
pratīkṣamāṇāvasaraṃ yathākālocitaṃ hitam ||
2.3.54.24
na gacchettīrthayātrāṃ vai patyājñāṃ na vinā kvacit |
dūrato varjayetsā hi samājotsavadarśanam ||
2.3.54.25
tīrthārthinī tu yā nārī patipādodakaṃ pibet |
tasminsarvāṇi tīrthāni kṣetrāṇi ca na saṃśayaḥ ||
2.3.54.26
bhuñjyātsā bharturucchiṣṭamiṣṭamannādikaṃ ca yat |
mahāprasāda ityuktvā patidattaṃ pativratā ||
2.3.54.27
avibhajya na cāśnīyāddevapitratithiṣvapi |
paricārakavargeṣu goṣu bhikṣukuleṣu ca ||
2.3.54.28
saṃyatopaskarā dakṣā hṛṣṭā vyayaparāṅmukhī |
bhavetsā sarvadā devī pativrataparāyaṇā ||
2.3.54.29
kuryātpatyananujñātā nopavāsavratādikam |
anyathā tatphalaṃ nāsti paratra narakaṃ vrajet ||
2.3.54.30
sukhapūrvaṃ sukhāsīnaṃ ramamāṇaṃ yadṛcchayā |
āntareṣvapi kāryeṣu patiṃ notthāpayetkvacit ||
2.3.54.31
klībaṃ vā duravasthaṃ vā vyādhitaṃ vṛddhameva ca |
sukhitaṃ duḥkhitaṃ vāpi patimekaṃ na laṅghayet ||
2.3.54.32
strīdharmiṇī trirātraṃ ca svamukhaṃ naiva darśayet |
svavākyaṃ śrāvayennāpi yāvatsnānānna śudhyati ||
2.3.54.33
susnātā bhartṛvadanamīkṣetānyasya na kvacit |
athavā manasi dhyātvā patiṃ bhānuṃ vilokayet ||
2.3.54.34
haridrākuṅkumaṃ caiva sindūraṃ kajjalādikam |
kūrpāsakaṃ ca tāmbūlaṃ māṅgalyābharaṇādikam ||
2.3.54.35
keśasaṃskārakabarīkarakarṇādibhūṣaṇam |
bharturāyuṣyamicchantī dūrayenna pativratā ||
2.3.54.36
na rajakyā na bandhakyā tathā śramaṇayā na ca |
na ca durbhagayā kvāpi sakhitvaṃ kārayet kvacit ||
2.3.54.37
patividveṣiṇīṃ nārīṃ na sā sambhāṣayet kvacit |
naikākinī kvacittiṣṭhennagnā snāyānna ca kvacit ||
2.3.54.38
nolūkhale na musale na varddhanyāṃ dṛṣadyapi |
na yantrake na dehalyāṃ satī ca pravaset kvacit ||
2.3.54.39
vinā vyavāyasamayaṃ prāgalbhyaṃ nācaret kvacit |
yatra yatra rucirbhartustatra premavatī bhavet ||
2.3.54.40
hṛṣṭāhṛṣṭe viṣaṇṇā syādviṣaṇṇāsye priye priyā |
pativratā bhaveddevī sadā patihitaiṣiṇī ||
2.3.54.41
ekarūpā bhavetpuṇyā sampatsu ca vipatsu ca |
vikṛtiṃ svātmanaḥ kvāpi na kuryāddhairyadhāriṇī ||
2.3.54.42
sarpirlavaṇatailādikṣaye'pi ca pativratā |
patiṃ nāstīti na brūyādāyāseṣu na yojayet ||
2.3.54.43
vidherviṣṇorharādvāpi patireko'dhiko mataḥ |
pativratāyā deveśi svapatiśśiva eva ca ||
2.3.54.44
vratopavāsaniyamaṃ patimullaṅghya yācaret |
āyuṣyaṃ harate bharturmṛtā nirayamṛcchati ||
2.3.54.45
uktā pratyuttaraṃ dadyādyā nārī krodhatatparā |
saramā jāyate grāme śṛgālī nirjane vane ||
2.3.54.46
uccāsanaṃ na seveta na vrajedduṣṭasannidhau |
na ca kātaravākyāni vadennārī patiṃ kvacit ||
2.3.54.47
apavādaṃ na ca brūyātkalahaṃ dūratastyajet |
gurūṇāṃ sannidhau kvāpi noccairbrūyānna vai haset ||
2.3.54.48
bāhyādāyāntamālokya tvaritānnajalāśanaiḥ |
tāmbūlairvasanaiścāpi pādasaṃvāhanādibhiḥ ||
2.3.54.49
tathaiva cāṭuvacanaiḥ khedasannodanaiḥ paraiḥ |
yā priyaṃ prīṇayetprītā trilokī prīṇitā tayā ||
2.3.54.50
mitaṃ dadāti janako mitaṃ bhrātā mitaṃ sutaḥ |
amitasya hi dātāraṃ bhartāraṃ pūjayetsadā ||
2.3.54.51
bhartā devo gururbhartā dharmatīrthavratāni ca |
tasmātsarvaṃ parityajya patimekaṃ samarcayet ||
2.3.54.52
yā bhartāraṃ parityajya rahaścarati durmatiḥ |
ulūkī jāyate krūrā vṛkṣakoṭaraśāyinī ||
2.3.54.53
tāḍitā tāḍituṃ cecchetsā vyāghrī vṛṣadaṃśikā |
kaṭākṣayati yānyaṃ vai kekarākṣī tu sā bhavet ||
2.3.54.54
yā bhartāraṃ parityajya miṣṭamaśnāti kevalam |
grāme vā sūkarī bhūyādvalgurvāpi svaviḍbhujā ||
2.3.54.55
yā tuṃ kṛtya priyaṃ brūyān mūkā sā jāyate khalu |
yā sapatnīṃ saderṣyeta durbhagā sā punaḥ punaḥ ||
2.3.54.56
dṛṣṭiṃ vilupya bhartturyā kaścidanyaṃ samīkṣate |
kāṇā ca vimukhī cāpi kurūpāpi ca jāyate ||
2.3.54.57
jīvahīno yathā dehaḥ kṣaṇādaśucitāṃ vrajet |
bhartṛhīnā tathā yoṣitsusnātāpyaśuciḥ sadā ||
2.3.54.58
sā dhanyā jananī loke sa dhanyo janakaḥ pitā |
dhanyaḥsa ca patiryasya gṛhe devī pativratā ||
2.3.54.59
pitṛvaṃśyāḥ mātṛvaṃśyāḥ pativaṃśyāstrayastrayaḥ |
pativratāyāḥ puṇyena svarge saukhyāni bhuñjate ||
2.3.54.60
śīlabhaṅgena durvṛttāḥ pātayanti kulatrayam |
piturmātustathā patyurihāmutrāpi duḥkhitā ||
2.3.54.61
pativratāyāścaraṇo yatra yatra spṛśedbhuvam |
tatra tatra bhavetsā hi pāpahantrī supāvanī ||
2.3.54.62
vibhuḥ pativratāsparśaṃ kurute bhānumānapi |
somo gandhavahaścāpi svapāvitryāya nānyathā ||
2.3.54.63
āpaḥ pativratāsparśamabhilaṣyanti sarvadā |
adya jāḍyavināśo no jātastvadyānyapāvanāḥ ||
2.3.54.64
bhāryā mūlaṃ gṛhasthasya bhāryā mūlaṃ sukhasya ca |
bhāryā dharmaphalāvāptyai bhāryā santānavṛddhaye ||
2.3.54.65
gṛhe gṛhe na kiṃ nāryo rūpalāvaṇyagarvitāḥ |
paraṃ viśveśabhaktyaiva labhyate strī pativratā ||
2.3.54.66
paralokastvayaṃ loko jīyate bhāryayā dvayam |
devapitratithījyādi nābhāryaḥ karma cārhati ||
2.3.54.67
gṛhasthaḥ sa hi vijñeyo yasya gehe pativratā |
grasyate'nyānpratidinaṃ rākṣasyā jarayā yathā ||
2.3.54.68
yathā gaṅgāvagāhena śarīraṃ pāvanaṃ bhavet |
tathā pativratāṃ dṛṣṭvā sakalaṃ pāvanaṃ bhavet ||
2.3.54.69
na gaṅgāyā tayā bhedo yā nārī patidevatā |
umāśivasamau sākṣāttasmāttau pūjayedbudhaḥ ||
2.3.54.70
tāraḥ patiḥ śrutirnārī kṣamā sā sa svayaṃ tapaḥ |
phalaṃ patiḥ satkriyā sā dhanyau tau dampatī śive ||
2.3.54.71
evaṃ pativratādharmo varṇitaste girīndraje |
tadbhedān śṛṇu suprītyā sāvadhānatayādya me ||
2.3.54.72
caturvidhāstāḥ kathitā nāryo devi pativratāḥ |
uttamādivibhedena smaratāṃ pāpahārikāḥ ||
2.3.54.73
uttamā madhyamā caiva nikṛṣṭātinikṛṣṭikā |
bruve tāsāṃ lakṣaṇāni sāvadhānatayā śṛṇu ||
2.3.54.74
svapne'pi yanmano nityaṃ svapatiṃ paśyati dhruvam |
nānyaṃ parapatiṃ bhadre uttamā sā prakīrtitā ||
2.3.54.75
yā pitṛbhrātṛsutavat paraṃ paśyati saddhiyā |
madhyamā sā hi kathitā śailaje vai pativratā ||
2.3.54.76
buddhvā svadharmaṃ manasā vyabhicāraṃ karoti na |
nikṛṣṭā kathitā sā hi sucaritrā ca pārvati ||
2.3.54.77
patyuḥ kulasya ca bhayādvyabhicāraṃ karoti na |
pativratā'dhamā sā hi kathitā pūrvasūribhiḥ ||
2.3.54.78
caturvidhā api śive pāpahantryaḥ pativratāḥ |
pāvanāḥ sarvalokānāmihāmutrāpi harṣitāḥ ||
2.3.54.79
pātivratyaprabhāveṇātristriyā trisurārthanāt |
jīvito vipra eko hi mṛto vārāhaśāpataḥ ||
2.3.54.80
evaṃ jñātvā śive nityaṃ kartavyaṃ patisevanam |
tvayā śailātmaje prītyā sarvakāmapradaṃ sadā ||
2.3.54.81
jagadambā maheśī tvaṃ śivaḥ sākṣātpatistava |
tava smaraṇato nāryo bhavanti hi pativratāḥ ||
2.3.54.82
tvadagre kathanenānena kiṃ devi prayojanam |
tathāpi kathitaṃ me'dya jagadācārataḥ śive ||
2.3.54.83
brahmovāca |
ityuktvā virarāmāsau dvijastrī supraṇamya tām |
śivāṃ mudamatiprāpa pārvatī śaṅkarapriyā ||
2.3.54.83.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṇḍe pativratādharmavarṇanaṃ nāma catuḥpañcāśattamo'dhyāyaḥ ||
2.3.54.83.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.3.54.83.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.3.54.83.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.3.54.83.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīyaḥ pārvatīkhaṇḍe
Linked texts (2)
- Varṣakriyākaumudī — Govindānanda Kavikaṅkaṇa 1510, Sanskrit
- Kriyākaumudī (Govindānanda) — Govindānanda 1500, Sanskrit