Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 2.5.4: caturtho'dhyāyaḥ | sanatkumārapārāśarya saṃvāde tripuradīkṣāvidhānam

Śivapurāṇa (complete text) 2.5.4

Language
Sanskrit

Contents

caturtho'dhyāyaḥ | sanatkumārapārāśarya saṃvāde tripuradīkṣāvidhānam

2.5.4.1

sanatkumāra uvāca |
asṛjacca mahātejāḥ puruṣaṃ svātmasambhavam |
ekaṃ māyāmayaṃ teṣāṃ dharmavighnārthamacyutaḥ ||

2.5.4.2

muṇḍinaṃ mlānavastraṃ ca gumphipātrasamanvitam |
dadhānaṃ puñjikāṃ haste cālayantaṃ pade pade ||

2.5.4.3

vastrayuktaṃ tathā hastaṃ kṣīyamāṇaṃ mukhe sadā |
dharmeti vyāharantaṃ hi vācā viklavayā munim ||

2.5.4.4

sa namaskṛtya viṣṇuṃ taṃ tatpuraḥ saṃsthito'tha vai |
uvāca vacanaṃ tatra hariṃ sa prāñjalistadā ||

2.5.4.5

arihannacyutaṃ pūjyaṃ kiṃ karomi tadādiśa |
kāni nāmāni me deva sthānaṃ vāpi vada prabho ||

2.5.4.6

ityevaṃ bhagavānviṣṇuḥ śrutvā tasya śubhaṃ vacaḥ |
prasannamānaso bhūtvā vacanaṃ cedamabravīt ||

2.5.4.7

viṣṇuruvāca |
yadarthaṃ nirmito'si tvaṃ nibodha kathayāmi te |
madaṅgaja mahāprājña madrūpastvaṃ na saṃśayaḥ ||

2.5.4.8

mamāṅgācca samutpanno matkāryaṃ kartumarhasi |
madīyastvaṃ sadā pūjyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

2.5.4.9

arihannāma te syāttu hyanyāni na śubhāni ca |
sthānaṃ vakṣyāmi te paścācchṛṇu prastutamādarāt ||

2.5.4.10

māyinmāyāmayaṃ śāstraṃ tatṣoḍaśasahasrakam |
śrautasmārtaviruddhaṃ ca varṇāśramavivarjitam ||

2.5.4.11

apabhraṃśamayaṃ śāstraṃ karmavādamayaṃ tathā |
racayeti prayatnena tadvistāro bhaviṣyati ||

2.5.4.12

dadāmi tava nirmāṇe sāmarthyaṃ tadbhaviṣyati |
māyā ca vividhā śīghraṃ tvadadhīnā bhaviṣyati ||

2.5.4.13

tacchrutvā vacanaṃ tasya hareśca paramātmanaḥ |
namaskṛtya pratyuvāca sa māyī taṃ janārdanam ||

2.5.4.14

muṇḍyuvāca |
yatkartavyaṃ mayā deva drutamādiśa tatprabho |
tvadājñayākhilaṃ karma saphalaṃ ca bhaviṣyati ||

2.5.4.15

sanatkumāra uvāca |
ityuktvā pāṭhayāmāsa śāstraṃ māyāmayaṃ tathā |
ihaiva svarganarakapratyayo nānyathā punaḥ ||

2.5.4.16

tamuvāca punarviṣṇuḥ smṛtvā śivapadāmbujam |
mohanīyā ime daityāḥ sarve tripuravāsinaḥ ||

2.5.4.17

kāryāste dīkṣitā nūnaṃ pāṭhanīyāḥ prayatnataḥ |
madājñayā na doṣaste bhaviṣyati mahāmate ||

2.5.4.18

dharmāstatra prakāśante śrautasmārttā na saṃśayaḥ |
anayā vidyayā sarve sphoṭanīyā dhruvaṃ yate ||

2.5.4.19

gantumarhasi nāśārthaṃ muṇḍiṃstripuravāsinām |
tamodharmaṃ samprakāśya nāśayasva puratrayam ||

2.5.4.20

tataścaiva punargatvā marusthalyāṃ tvayā vibho |
sthātavyaṃ ca svadharmeṇa kaliryāvatsamāvrajet ||

2.5.4.21

pravṛtte tu yuge tasminsvīyo dharmaḥ prakāśyatām |
śiṣyaiśca pratiśiṣyaiśca vartanīyastvayā punaḥ ||

2.5.4.22

madājñayā bhavaddharmo vistāraṃ yāsyati dhruvam |
madanujñāparo nityaṃ gatiṃ prāpsyasi māmakīm ||

2.5.4.23

evamājñā tadā dattā viṣṇunā prabhaviṣṇunā |
śāsanāddevadevasya hṛdā tvantardadhe hariḥ ||

2.5.4.24

tatassamuṇḍī paripālayanhare-rājñāṃ tathā nirmitavāṃśca śiṣyān |
yathāsvarūpaṃ caturastadānīṃ māyāmayaṃ śāstramapāṭhayatsvayam ||

2.5.4.25

yathā svayaṃ tathā te ca catvāro muṇḍinaḥ śubhāḥ |
namaskṛtya sthitāstatra haraye paramātmane ||

2.5.4.26

hariścāpi munestatra caturastāṃstadā svayam |
uvāca paramaprītaḥ śivājñāparipālakaḥ ||

2.5.4.27

yathā gurustathā yūyaṃ bhaviṣyatha madājñayā |
dhanyāḥ stha sadgatimiha samprāpsyatha na saṃśayaḥ ||

2.5.4.28

catvāro muṇḍinaste'tha dharmaṃ pāṣaṇḍamāśritāḥ |
haste pātraṃ dadhānāśca tuṇḍavastrasya dhārakāḥ ||

2.5.4.29

malinānyeva vāsāṃsi dhārayanto hyabhāṣiṇaḥ |
dharmo lābhaḥ paraṃ tattvaṃ vadantastvatiharṣataḥ ||

2.5.4.30

mārjanīṃ dhriyamāṇāśca vastrakhaṇḍavinirmitām |
śanaiḥ śanaiścalanto hi jīvahiṃsābhayāddhruvam ||

2.5.4.31

te sarve ca tadā devaṃ bhagavantaṃ mudānvitāḥ |
namaskṛtya punastatra mune tasthustadagrataḥ ||

2.5.4.32

hariṇā ca tadā haste dhṛtvā ca gurave'rpitāḥ |
abhyadhāyi ca suprītyā tannāmāni viśeṣataḥ ||

2.5.4.33

yathā tvaṃ ca tathaivaite madīyā vai na saṃśayaḥ |
ādirūpaṃ ca tannāma pūjyatvātpūjya ucyate ||

2.5.4.34

ṛṣiryatistathākīrya upādhyāya iti svayam |
imānyapi tu nāmāni prasiddhāni bhavantu vaḥ ||

2.5.4.35

mamāpi ca bhavadbhiśca nāma grāhyaṃ śubhaṃ punaḥ |
arihanniti tannāma dhyeyaṃ pāpapraṇāśanam ||

2.5.4.36

bhavadbhiścaiva kartavyaṃ kāryaṃ lokasukhāvaham |
lokānukūlaṃ caratāṃ bhaviṣyatyuttamā gatiḥ ||

2.5.4.37

sanatkumāra uvāca |
tataḥ praṇamya taṃ māyī śiṣyayuktaḥsvayaṃ tadā |
jagāma tripuraṃ sadyaḥ śivecchākāriṇaṃ mumā ||

2.5.4.38

praviśya tatpuraṃ tūrṇaṃ viṣṇunā nodito vaśī |
mahāmāyāvinā tena ṛṣirmāyāṃ tadākarot ||

2.5.4.39

nagaropavane kṛtvā śiṣyairyuktaḥ sthitiṃ tadā |
māyāṃ pravartayāmāsa māyināmapi mohinīm ||

2.5.4.40

śivārcanaprabhāveṇa tanmāyā sahasā mune |
tripure na cacālāśu nirviṇṇo'bhūttadā yatiḥ ||

2.5.4.41

atha viṣṇuṃ sa sasmāra tuṣṭāva ca hṛdā bahu |
naṣṭotsāho vicetasko hṛdayena vidūyatā ||

2.5.4.42

tatsmṛtastvaritaṃ viṣṇuḥsasmāra śaṅkaraṃ hṛdi |
prāpyājñāṃ manasā tasya smṛtavānnāradaṃ drutam ||

2.5.4.43

smṛtamātreṇa viṣṇośca nāradaḥ samupasthitaḥ |
natvā stutvā purastasya sthito'bhūtsāñjalistadā ||

2.5.4.44

atha taṃ nāradaṃ prāha viṣṇurmatimatāṃ varaḥ |
lokopakāranirato devakāryakaraḥ sadā ||

2.5.4.45

śivājñayocyate tāta gaccha tvaṃ tripuraṃ drutam |
ṛṣistatra gataḥ śiṣyairmohārthaṃ tatsuvāsinām ||

2.5.4.46

sanatkumāra uvāca |
ityākarṇya vacastasya nārado munisattamaḥ |
gatastatra drutaṃ yatra sa ṛṣirmāyināṃ varaḥ ||

2.5.4.47

nārado'pi tathā māyī niyogānmāyinaḥ prabhoḥ |
praviśya tatpuraṃ tena māyinā saha dīkṣitaḥ ||

2.5.4.48

tataśca nārado gatvā tripurādhīśasannidhau |
kṣemapraśnādikaṃ kṛtvā rājñe sarvaṃ nyavedayat ||

2.5.4.49

nārada uvāca |
kaścitsamāgataścātra yatirdharmaparāyaṇaḥ |
sarvavidyāprakṛṣṭo hi vedavidyāparānvitaḥ ||

2.5.4.50

dṛṣṭvā ca bahavo dharmā naitena sadṛśāḥ punaḥ |
vayaṃ sudīkṣitāścātra dṛṣṭvā dharmaṃ sanātanam ||

2.5.4.51

tavecchā yadi varteta taddharme daityasattama |
taddharmasya mahārāja grāhyā dīkṣā tvayā punaḥ ||

2.5.4.52

sanatkumāra uvāca |
tadīyaṃ sa vacaḥ śrutvā mahadarthasugarbhitam |
vismito hṛdi daityeśo jagau tatra vimohitaḥ ||

2.5.4.53

nārado dīkṣito yasmādvayaṃ dīkṣāmavāpnumaḥ |
ityevaṃ ca viditvā vai jagāma svayameva ha ||

2.5.4.54

tadrūpaṃ ca tadā dṛṣṭvā mohito māyayā tathā |
uvāca vacanaṃ tasmai namaskṛtya mahātmane ||

2.5.4.55

tripurādhipa uvāca |
dīkṣā deyā tvayā mahyaṃ nirmalāśaya bho ṛṣe |
ahaṃ śiṣyo bhaviṣyāmi satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

2.5.4.56

ityevaṃ tu vacaḥ śrutvā daityarājasya nirmalam |
pratyuvāca suyatnena ṛṣiḥ sa ca sanātanaḥ ||

2.5.4.57

madīyā karaṇīyā syādyadyājñā daityasattama |
tadā deyā mayā dīkṣā nānyathā koṭiyatnataḥ ||

2.5.4.58

ityevaṃ tu vacaḥ śrutvā rājā māyāmayo'bhavat |
uvāca vacanaṃ śīghraṃ yatiṃ taṃ hi kṛtāñjaliḥ ||

2.5.4.59

daitya uvāca |
yathājñāṃ dāsyasi tvaṃ ca tattathaiva na cānyathā |
tvadājñāṃ nollaṅghayiṣye satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||

2.5.4.60

sanatkumāra uvāca |
ityākarṇya vacastasya tripurādhīśitustadā |
dūrīkṛtya mukhādvastramuvāca ṛṣisattamaḥ ||

2.5.4.61

dīkṣāṃ gṛhṇīṣva daityendra sarvadharmottamottamām |
yena dīkṣāvidhānena prāpsyasi tvaṃ kṛtārthatām ||

2.5.4.62

ityuktvā sa tu māyāvī daityarājāya satvaram |
dadau dīkṣāṃ svadharmoktāṃ tasmai vidhividhānataḥ ||

2.5.4.63

daityarāje dīkṣite ca tasminsasahaje mune |
sarve ca dīkṣitā jātāstatra tripuravāsinaḥ ||

2.5.4.64

muneḥ śiṣyaiḥ praśiṣyaiśca vyāptamāsīd drutaṃ tadā |
mahāmāyāvinastattu tripuraṃ sakalaṃ mune ||

2.5.4.64.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṇḍe sanatkumārapārāśaryasaṃvāde tripuradīkṣāvidhānaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ ||

2.5.4.64.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

2.5.4.64.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

2.5.4.64.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

2.5.4.64.p5

dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcamo yuddhakhaṇḍe

Linked texts (2)