Shivapurana 2.5.4: caturtho'dhyāyaḥ | sanatkumārapārāśarya saṃvāde tripuradīkṣāvidhānam
Śivapurāṇa (complete text) 2.5.4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.5.4.64 — 5 parts
caturtho'dhyāyaḥ | sanatkumārapārāśarya saṃvāde tripuradīkṣāvidhānam
2.5.4.1
sanatkumāra uvāca |
asṛjacca mahātejāḥ puruṣaṃ svātmasambhavam |
ekaṃ māyāmayaṃ teṣāṃ dharmavighnārthamacyutaḥ ||
2.5.4.2
muṇḍinaṃ mlānavastraṃ ca gumphipātrasamanvitam |
dadhānaṃ puñjikāṃ haste cālayantaṃ pade pade ||
2.5.4.3
vastrayuktaṃ tathā hastaṃ kṣīyamāṇaṃ mukhe sadā |
dharmeti vyāharantaṃ hi vācā viklavayā munim ||
2.5.4.4
sa namaskṛtya viṣṇuṃ taṃ tatpuraḥ saṃsthito'tha vai |
uvāca vacanaṃ tatra hariṃ sa prāñjalistadā ||
2.5.4.5
arihannacyutaṃ pūjyaṃ kiṃ karomi tadādiśa |
kāni nāmāni me deva sthānaṃ vāpi vada prabho ||
2.5.4.6
ityevaṃ bhagavānviṣṇuḥ śrutvā tasya śubhaṃ vacaḥ |
prasannamānaso bhūtvā vacanaṃ cedamabravīt ||
2.5.4.7
viṣṇuruvāca |
yadarthaṃ nirmito'si tvaṃ nibodha kathayāmi te |
madaṅgaja mahāprājña madrūpastvaṃ na saṃśayaḥ ||
2.5.4.8
mamāṅgācca samutpanno matkāryaṃ kartumarhasi |
madīyastvaṃ sadā pūjyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||
2.5.4.9
arihannāma te syāttu hyanyāni na śubhāni ca |
sthānaṃ vakṣyāmi te paścācchṛṇu prastutamādarāt ||
2.5.4.10
māyinmāyāmayaṃ śāstraṃ tatṣoḍaśasahasrakam |
śrautasmārtaviruddhaṃ ca varṇāśramavivarjitam ||
2.5.4.11
apabhraṃśamayaṃ śāstraṃ karmavādamayaṃ tathā |
racayeti prayatnena tadvistāro bhaviṣyati ||
2.5.4.12
dadāmi tava nirmāṇe sāmarthyaṃ tadbhaviṣyati |
māyā ca vividhā śīghraṃ tvadadhīnā bhaviṣyati ||
2.5.4.13
tacchrutvā vacanaṃ tasya hareśca paramātmanaḥ |
namaskṛtya pratyuvāca sa māyī taṃ janārdanam ||
2.5.4.14
muṇḍyuvāca |
yatkartavyaṃ mayā deva drutamādiśa tatprabho |
tvadājñayākhilaṃ karma saphalaṃ ca bhaviṣyati ||
2.5.4.15
sanatkumāra uvāca |
ityuktvā pāṭhayāmāsa śāstraṃ māyāmayaṃ tathā |
ihaiva svarganarakapratyayo nānyathā punaḥ ||
2.5.4.16
tamuvāca punarviṣṇuḥ smṛtvā śivapadāmbujam |
mohanīyā ime daityāḥ sarve tripuravāsinaḥ ||
2.5.4.17
kāryāste dīkṣitā nūnaṃ pāṭhanīyāḥ prayatnataḥ |
madājñayā na doṣaste bhaviṣyati mahāmate ||
2.5.4.18
dharmāstatra prakāśante śrautasmārttā na saṃśayaḥ |
anayā vidyayā sarve sphoṭanīyā dhruvaṃ yate ||
2.5.4.19
gantumarhasi nāśārthaṃ muṇḍiṃstripuravāsinām |
tamodharmaṃ samprakāśya nāśayasva puratrayam ||
2.5.4.20
tataścaiva punargatvā marusthalyāṃ tvayā vibho |
sthātavyaṃ ca svadharmeṇa kaliryāvatsamāvrajet ||
2.5.4.21
pravṛtte tu yuge tasminsvīyo dharmaḥ prakāśyatām |
śiṣyaiśca pratiśiṣyaiśca vartanīyastvayā punaḥ ||
2.5.4.22
madājñayā bhavaddharmo vistāraṃ yāsyati dhruvam |
madanujñāparo nityaṃ gatiṃ prāpsyasi māmakīm ||
2.5.4.23
evamājñā tadā dattā viṣṇunā prabhaviṣṇunā |
śāsanāddevadevasya hṛdā tvantardadhe hariḥ ||
2.5.4.24
tatassamuṇḍī paripālayanhare-rājñāṃ tathā nirmitavāṃśca śiṣyān |
yathāsvarūpaṃ caturastadānīṃ māyāmayaṃ śāstramapāṭhayatsvayam ||
2.5.4.25
yathā svayaṃ tathā te ca catvāro muṇḍinaḥ śubhāḥ |
namaskṛtya sthitāstatra haraye paramātmane ||
2.5.4.26
hariścāpi munestatra caturastāṃstadā svayam |
uvāca paramaprītaḥ śivājñāparipālakaḥ ||
2.5.4.27
yathā gurustathā yūyaṃ bhaviṣyatha madājñayā |
dhanyāḥ stha sadgatimiha samprāpsyatha na saṃśayaḥ ||
2.5.4.28
catvāro muṇḍinaste'tha dharmaṃ pāṣaṇḍamāśritāḥ |
haste pātraṃ dadhānāśca tuṇḍavastrasya dhārakāḥ ||
2.5.4.29
malinānyeva vāsāṃsi dhārayanto hyabhāṣiṇaḥ |
dharmo lābhaḥ paraṃ tattvaṃ vadantastvatiharṣataḥ ||
2.5.4.30
mārjanīṃ dhriyamāṇāśca vastrakhaṇḍavinirmitām |
śanaiḥ śanaiścalanto hi jīvahiṃsābhayāddhruvam ||
2.5.4.31
te sarve ca tadā devaṃ bhagavantaṃ mudānvitāḥ |
namaskṛtya punastatra mune tasthustadagrataḥ ||
2.5.4.32
hariṇā ca tadā haste dhṛtvā ca gurave'rpitāḥ |
abhyadhāyi ca suprītyā tannāmāni viśeṣataḥ ||
2.5.4.33
yathā tvaṃ ca tathaivaite madīyā vai na saṃśayaḥ |
ādirūpaṃ ca tannāma pūjyatvātpūjya ucyate ||
2.5.4.34
ṛṣiryatistathākīrya upādhyāya iti svayam |
imānyapi tu nāmāni prasiddhāni bhavantu vaḥ ||
2.5.4.35
mamāpi ca bhavadbhiśca nāma grāhyaṃ śubhaṃ punaḥ |
arihanniti tannāma dhyeyaṃ pāpapraṇāśanam ||
2.5.4.36
bhavadbhiścaiva kartavyaṃ kāryaṃ lokasukhāvaham |
lokānukūlaṃ caratāṃ bhaviṣyatyuttamā gatiḥ ||
2.5.4.37
sanatkumāra uvāca |
tataḥ praṇamya taṃ māyī śiṣyayuktaḥsvayaṃ tadā |
jagāma tripuraṃ sadyaḥ śivecchākāriṇaṃ mumā ||
2.5.4.38
praviśya tatpuraṃ tūrṇaṃ viṣṇunā nodito vaśī |
mahāmāyāvinā tena ṛṣirmāyāṃ tadākarot ||
2.5.4.39
nagaropavane kṛtvā śiṣyairyuktaḥ sthitiṃ tadā |
māyāṃ pravartayāmāsa māyināmapi mohinīm ||
2.5.4.40
śivārcanaprabhāveṇa tanmāyā sahasā mune |
tripure na cacālāśu nirviṇṇo'bhūttadā yatiḥ ||
2.5.4.41
atha viṣṇuṃ sa sasmāra tuṣṭāva ca hṛdā bahu |
naṣṭotsāho vicetasko hṛdayena vidūyatā ||
2.5.4.42
tatsmṛtastvaritaṃ viṣṇuḥsasmāra śaṅkaraṃ hṛdi |
prāpyājñāṃ manasā tasya smṛtavānnāradaṃ drutam ||
2.5.4.43
smṛtamātreṇa viṣṇośca nāradaḥ samupasthitaḥ |
natvā stutvā purastasya sthito'bhūtsāñjalistadā ||
2.5.4.44
atha taṃ nāradaṃ prāha viṣṇurmatimatāṃ varaḥ |
lokopakāranirato devakāryakaraḥ sadā ||
2.5.4.45
śivājñayocyate tāta gaccha tvaṃ tripuraṃ drutam |
ṛṣistatra gataḥ śiṣyairmohārthaṃ tatsuvāsinām ||
2.5.4.46
sanatkumāra uvāca |
ityākarṇya vacastasya nārado munisattamaḥ |
gatastatra drutaṃ yatra sa ṛṣirmāyināṃ varaḥ ||
2.5.4.47
nārado'pi tathā māyī niyogānmāyinaḥ prabhoḥ |
praviśya tatpuraṃ tena māyinā saha dīkṣitaḥ ||
2.5.4.48
tataśca nārado gatvā tripurādhīśasannidhau |
kṣemapraśnādikaṃ kṛtvā rājñe sarvaṃ nyavedayat ||
2.5.4.49
nārada uvāca |
kaścitsamāgataścātra yatirdharmaparāyaṇaḥ |
sarvavidyāprakṛṣṭo hi vedavidyāparānvitaḥ ||
2.5.4.50
dṛṣṭvā ca bahavo dharmā naitena sadṛśāḥ punaḥ |
vayaṃ sudīkṣitāścātra dṛṣṭvā dharmaṃ sanātanam ||
2.5.4.51
tavecchā yadi varteta taddharme daityasattama |
taddharmasya mahārāja grāhyā dīkṣā tvayā punaḥ ||
2.5.4.52
sanatkumāra uvāca |
tadīyaṃ sa vacaḥ śrutvā mahadarthasugarbhitam |
vismito hṛdi daityeśo jagau tatra vimohitaḥ ||
2.5.4.53
nārado dīkṣito yasmādvayaṃ dīkṣāmavāpnumaḥ |
ityevaṃ ca viditvā vai jagāma svayameva ha ||
2.5.4.54
tadrūpaṃ ca tadā dṛṣṭvā mohito māyayā tathā |
uvāca vacanaṃ tasmai namaskṛtya mahātmane ||
2.5.4.55
tripurādhipa uvāca |
dīkṣā deyā tvayā mahyaṃ nirmalāśaya bho ṛṣe |
ahaṃ śiṣyo bhaviṣyāmi satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||
2.5.4.56
ityevaṃ tu vacaḥ śrutvā daityarājasya nirmalam |
pratyuvāca suyatnena ṛṣiḥ sa ca sanātanaḥ ||
2.5.4.57
madīyā karaṇīyā syādyadyājñā daityasattama |
tadā deyā mayā dīkṣā nānyathā koṭiyatnataḥ ||
2.5.4.58
ityevaṃ tu vacaḥ śrutvā rājā māyāmayo'bhavat |
uvāca vacanaṃ śīghraṃ yatiṃ taṃ hi kṛtāñjaliḥ ||
2.5.4.59
daitya uvāca |
yathājñāṃ dāsyasi tvaṃ ca tattathaiva na cānyathā |
tvadājñāṃ nollaṅghayiṣye satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||
2.5.4.60
sanatkumāra uvāca |
ityākarṇya vacastasya tripurādhīśitustadā |
dūrīkṛtya mukhādvastramuvāca ṛṣisattamaḥ ||
2.5.4.61
dīkṣāṃ gṛhṇīṣva daityendra sarvadharmottamottamām |
yena dīkṣāvidhānena prāpsyasi tvaṃ kṛtārthatām ||
2.5.4.62
ityuktvā sa tu māyāvī daityarājāya satvaram |
dadau dīkṣāṃ svadharmoktāṃ tasmai vidhividhānataḥ ||
2.5.4.63
daityarāje dīkṣite ca tasminsasahaje mune |
sarve ca dīkṣitā jātāstatra tripuravāsinaḥ ||
2.5.4.64
muneḥ śiṣyaiḥ praśiṣyaiśca vyāptamāsīd drutaṃ tadā |
mahāmāyāvinastattu tripuraṃ sakalaṃ mune ||
2.5.4.64.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṇḍe sanatkumārapārāśaryasaṃvāde tripuradīkṣāvidhānaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ ||
2.5.4.64.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.5.4.64.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.5.4.64.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.5.4.64.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcamo yuddhakhaṇḍe
Linked texts (2)
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit