Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 2.5.5: pañcamo'dhyāyaḥ | tripuramohanam

Śivapurāṇa (complete text) 2.5.5

Language
Sanskrit

Contents

pañcamo'dhyāyaḥ | tripuramohanam

2.5.5.1

vyāsa uvāca |
daityarāje dīkṣite ca māyinā tena mohite |
kimuvāca tadā māyī kiṃ cakāra sa daityapaḥ ||

2.5.5.2

sanatkumāra uvāca |
dīkṣāṃ dattvā yatistasmā arihannāradādibhiḥ |
śiṣyaiḥ sevitapādābjo daityarājānamabravīt ||

2.5.5.3

arihannuvāca |
śṛṇu daityapate vākyaṃ mama saṃjñānagarbhitam |
vedāntasārasarvasvaṃ rahasyaṃ paramottamam ||

2.5.5.4

anādisiddhaḥ saṃsāraḥ kartṛkarmavivarjitaḥ |
svayaṃ prādurbhavatyeva svayameva vilīyate ||

2.5.5.5

brahmādistambaparyantaṃ yāvaddehanibandhanam |
ātmaivaikeśvarastatra na dvitīyastadīśitā ||

2.5.5.6

yad brahmaviṣṇurudrākhyāstadākhyā dehināmimāḥ |
ākhyā yathāsmadādīnāmarihannādirucyate ||

2.5.5.7

deho yathāsmadādīnāṃ svakālena vilīyate |
brahmādimaśakāntānāṃ svakālāllīyate tathā ||

2.5.5.8

vicāryamāṇe dehe'sminna kiñcidadhikaṃ kvacit |
āhāro maithunaṃ nidrā bhayaṃ sarvatra yatsamam ||

2.5.5.9

nirāhāraparīmāṇaṃ prāpya sarvo hi dehabhṛt |
sadṛśīmeva santṛptiṃ prāpnuyānnādhiketarām ||

2.5.5.10

yathā vitṛṣitāḥ syāma pītvā peyaṃ mudā vayam |
tṛṣitāstu tathānye'pi na viśeṣo'lpako'dhikaḥ ||

2.5.5.11

santu nāryaḥ sahasrāṇi rūpalāvaṇyabhūmayaḥ |
paraṃ nidhuvane kāle hyaikevehopayujyate ||

2.5.5.12

aśvāḥ parāḥ śatāḥsantu santvaneke'pyanekadhā |
adhirohe tathāpyeko na dvitīyastathātmanaḥ ||

2.5.5.13

paryaṅkaśāyināṃ svāpe sukhaṃ yadupajāyate |
tadeva saukhyaṃ nidrābhirbhūtabhūśāyināmapi ||

2.5.5.14

yathaiva maraṇādbhītirasmadādivapuṣmatām |
brahmādikīṭakāntānāṃ tathā maraṇato bhayam ||

2.5.5.15

sarve tanubhṛtastulyā yadi buddhyā vicāryyate |
idaṃ niścitya kenāpi no hiṃsyaḥ ko'pi kutracit ||

2.5.5.16

dharmo jīvadayātulyo na kvāpi jagatītale |
tasmātsarvaprayatnena kāryā jīvadayā nṛbhiḥ ||

2.5.5.17

ekasmin rakṣite jīve trailokyaṃ rakṣitaṃ bhavet |
ghātite ghātitaṃ tadvattasmādrakṣenna ghātayet ||

2.5.5.18

ahiṃsā paramo dharmaḥ pāpamātmaprapīḍanam |
aparādhīnatā muktiḥ svargo'bhilaṣitāśanam ||

2.5.5.19

pūrvasūribhirityuktaṃ satpramāṇatayā dhruvam |
tasmānna hiṃsā karttavyā narairnarakabhīrubhiḥ ||

2.5.5.20

na hiṃsāsadṛśaṃ pāpaṃ trailokye sacarācare |
hiṃsako narakaṃ gacchetsvargaṃ gacchedahiṃsakaḥ ||

2.5.5.21

santi dānānyanekāni kiṃ taistucchaphalapradaiḥ |
abhītisadṛśaṃ dānaṃ paramekamapīha na ||

2.5.5.22

iha catvāri dānāni proktāni paramarṣibhiḥ |
vicārya nānāśāstrāṇi śarmaṇe'tra paratra ca ||

2.5.5.23

bhītebhyaścābhayaṃ deyaṃ vyādhitebhyastathauṣadham |
deyā vidyārthināṃ vidyā deyamannaṃ kṣudhāture ||

2.5.5.24

yāni yānīha dānāni bahu munyuditāni ca |
jīvābhayapradānasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm ||

2.5.5.29

avicintyaprabhāvaṃ hi maṇimantrauṣadhaṃ balam |
tadabhyasyaṃ prayatnena nāmārthopārjanāya vai ||

2.5.5.26

arthānupārjya bahuśo dvādaśāyatanāni vai |
paritaḥ paripūjyāni kimanyairiha pūjitaiḥ ||

2.5.5.27

pañcakarmendriyagrāmāḥ pañca buddhīndriyāṇi ca |
mano buddhiriha proktaṃ dvādaśāyatanaṃ śubham ||

2.5.5.28

ihaiva svarganarakau prāṇināṃ nānyataḥ kvacit |
sukhaṃ svargaḥ samākhyāto duḥkhaṃ narakameva hi ||

2.5.5.29_2

sukheṣu bhujyamāneṣu yatsyāddehavisarjjanam |
ayameva paro mokṣo vijñeyastattvacintakaiḥ ||

2.5.5.30

vāsanāsahite kleśasamucchede sati dhruvam |
ajñānoparamo mokṣo vijñeyastattvacintakaiḥ ||

2.5.5.31

prāmāṇikī śrutiriyaṃ procyate vedavādibhiḥ |
na hiṃsyātsarvabhūtāni nānyā hiṃsāpravartikā ||

2.5.5.32

agniṣṭomīyamiti yā bhrāmikā sā'satāmiha |
na sā pramāṇaṃ jñātṝṇāṃ paśvālambhanakārikā ||

2.5.5.33

vṛkṣāṃśchitvā paśūn hatvā kṛtvā rudhirakarddamam |
dagdhvā vahnau tilājyādi citraṃ svargo'bhilaṣyate ||

2.5.5.34

ityevaṃ svamataṃ procya yatistripuranāyakam |
śrāvayitvākhilān paurānuvāca punarādarāt ||

2.5.5.35

dṛṣṭārthapratyayakarāndehasaukhyaikasādhakān |
bauddhāgamavinirdiṣṭāndharmānvedaparāṃstataḥ ||

2.5.5.36

ānandaṃ brahmaṇo rūpaṃ śrutyaivaṃ yannigadyate |
tattathaiveha mantavyaṃ mithyā nānātvakalpanā ||

2.5.5.37

yāvatsvasthamidaṃ varṣma yāvannendriyaviklavaḥ |
yāvajjarā ca dūre'sti tāvatsaukhyaṃ prasādhayet ||

2.5.5.38

asvāsthyendriyavaikalye vārddhake tu kutaḥ sukham |
śarīramapi dātavyamarthibhyo'taḥ sukhepsubhiḥ ||

2.5.5.39

yācamānamanovṛttiprīṇane yasya no janiḥ |
tena bhūrbhāravatyeṣā samudrāgadrumairna hi ||

2.5.5.40

satvaraṃ gatvaro dehaḥ sañcayāḥ saparikṣayāḥ |
iti vijñāya vijñātā dehasaukhyaṃ prasādhayet ||

2.5.5.41

śvavāyasakṛmīṇāṃ ca prātarbhojyamidaṃ vapuḥ |
bhasmāntaṃ taccharīraṃ ca vede satyaṃ prapaṭhyate ||

2.5.5.42

mudhā jātivikalpo'yaṃ lokeṣu parikalpyate |
mānuṣye sati sāmānye ko'dhamaḥ ko'tha cottamaḥ ||

2.5.5.43

brahmādisṛṣṭireṣeti procyate vṛddhapūruṣaiḥ |
tasya jātau sutau dakṣamarīcī ceti viśrutau ||

2.5.5.44

mārīcena kaśyapena dakṣakanyāḥ sulocanāḥ |
dharmeṇa kila mārgeṇa pariṇītāstrayodaśa ||

2.5.5.45

apīdānīntanairmartyairalpabuddhiparākramaiḥ |
api gamyastvagamyo'yaṃ vicāraḥ kriyate mudhā ||

2.5.5.46

mukhabāhūrusañjātaṃ cāturvarṇyaṃ sahoditam |
kalpaneyaṃ kṛtā pūrvairna ghaṭeta vicārataḥ ||

2.5.5.47

ekasyāṃ ca tanau jātā ekasmādyadi vā kvacit |
catvārastanayāstatkiṃ bhinnavarṇatvamāpnuyuḥ ||

2.5.5.48

varṇāvarṇavibhāgo'yaṃ tasmānna pratibhāsate |
ato bhedo na mantavyo mānuṣye kenacitkvacit ||

2.5.5.49

sanatkumāra uvāca |
itthamābhāṣya daityeśaṃ paurāṃśca sa yatirmune |
saśiṣyo vedadharmāṃśca nāśayāmāsa cādarāt ||

2.5.5.50

strīdharmaṃ khaṇḍayāmāsa pātivratyaparaṃ mahat |
jitendriyatvaṃ sarveṣāṃ puruṣāṇāṃ tathaiva saḥ ||

2.5.5.51

devadharmānviśeṣeṇa śrāddhadharmāṃstathaiva ca |
makhadharmān vratādīṃśca tīrthaśrāddhaṃ viśeṣataḥ ||

2.5.5.52

śivapūjāṃ viśeṣeṇa liṅgārādhanapūrvikām |
viṣṇusūryagaṇeśādipūjanaṃ vidhipūrvakam ||

2.5.5.53

snānadānādikaṃ sarvaṃ parvakāle viśeṣataḥ |
khaṇḍayāmāsa sa yatirmāyī māyāvināṃ varaḥ ||

2.5.5.54

kiṃ bahūktena viprendra tripure tena māyinā |
vedadharmāśca ye kecitte sarve dūrataḥ kṛtāḥ ||

2.5.5.55

yatidharmāśrayāḥ sarvā mohitāstripurāṅganāḥ |
bhartṛśuśrūṣaṇavatīṃ vijahurmatimuttamām ||

2.5.5.56

abhyasyākarṣaṇīṃ vidyāṃ vaśīkṛtyamayīmapi |
puruṣāḥ saphalīcakruḥ paradāreṣu mohitāḥ ||

2.5.5.57

antaḥ puracarā nāryastathā rājakumārakāḥ |
paurāḥ purāṅganāścāpi sarve taiśca vimohitāḥ ||

2.5.5.58

evaṃ paureṣu sarveṣu nijadharmeṣu sarvathā |
parāṅmukheṣu jāteṣu prollalāsa vṛṣetaraḥ ||

2.5.5.59

māyā ca devadevasya viṣṇostasyājñayā prabho |
alakṣmīśca svayaṃ tasya niyogāttripuraṃ gatā ||

2.5.5.60

yā lakṣmīstapasā teṣāṃ labdhā deveśvarādvarāt |
bahirgatā parityajya niyogādbrahmaṇaḥ prabhoḥ ||

2.5.5.61

buddhimohaṃ tathābhūtaṃ viṣṇormāyāvinirmitam |
teṣāṃ dattvā kṣaṇādeva kṛtārtho'bhūtsa nāradaḥ ||

2.5.5.62

nārado'pi tathārūpo yathā māyī tathaiva saḥ |
tathāpi vikṛto nābhūtpārameśādanugrahāt ||

2.5.5.63

āsītkuṇṭhitasāmarthyo daityarājo'pi bho mune |
bhrātṛbhyāṃ sahitastatra mayena ca śivecchayā ||

2.5.5.63.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṇḍe tripuramohanaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ ||

2.5.5.63.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

2.5.5.63.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

2.5.5.63.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

2.5.5.63.p5

dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcamo yuddhakhaṇḍe

Linked texts (3)