Shivapurana 2.5.5: pañcamo'dhyāyaḥ | tripuramohanam
Śivapurāṇa (complete text) 2.5.5
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.5.5.63 — 5 parts
pañcamo'dhyāyaḥ | tripuramohanam
2.5.5.1
vyāsa uvāca |
daityarāje dīkṣite ca māyinā tena mohite |
kimuvāca tadā māyī kiṃ cakāra sa daityapaḥ ||
2.5.5.2
sanatkumāra uvāca |
dīkṣāṃ dattvā yatistasmā arihannāradādibhiḥ |
śiṣyaiḥ sevitapādābjo daityarājānamabravīt ||
2.5.5.3
arihannuvāca |
śṛṇu daityapate vākyaṃ mama saṃjñānagarbhitam |
vedāntasārasarvasvaṃ rahasyaṃ paramottamam ||
2.5.5.4
anādisiddhaḥ saṃsāraḥ kartṛkarmavivarjitaḥ |
svayaṃ prādurbhavatyeva svayameva vilīyate ||
2.5.5.5
brahmādistambaparyantaṃ yāvaddehanibandhanam |
ātmaivaikeśvarastatra na dvitīyastadīśitā ||
2.5.5.6
yad brahmaviṣṇurudrākhyāstadākhyā dehināmimāḥ |
ākhyā yathāsmadādīnāmarihannādirucyate ||
2.5.5.7
deho yathāsmadādīnāṃ svakālena vilīyate |
brahmādimaśakāntānāṃ svakālāllīyate tathā ||
2.5.5.8
vicāryamāṇe dehe'sminna kiñcidadhikaṃ kvacit |
āhāro maithunaṃ nidrā bhayaṃ sarvatra yatsamam ||
2.5.5.9
nirāhāraparīmāṇaṃ prāpya sarvo hi dehabhṛt |
sadṛśīmeva santṛptiṃ prāpnuyānnādhiketarām ||
2.5.5.10
yathā vitṛṣitāḥ syāma pītvā peyaṃ mudā vayam |
tṛṣitāstu tathānye'pi na viśeṣo'lpako'dhikaḥ ||
2.5.5.11
santu nāryaḥ sahasrāṇi rūpalāvaṇyabhūmayaḥ |
paraṃ nidhuvane kāle hyaikevehopayujyate ||
2.5.5.12
aśvāḥ parāḥ śatāḥsantu santvaneke'pyanekadhā |
adhirohe tathāpyeko na dvitīyastathātmanaḥ ||
2.5.5.13
paryaṅkaśāyināṃ svāpe sukhaṃ yadupajāyate |
tadeva saukhyaṃ nidrābhirbhūtabhūśāyināmapi ||
2.5.5.14
yathaiva maraṇādbhītirasmadādivapuṣmatām |
brahmādikīṭakāntānāṃ tathā maraṇato bhayam ||
2.5.5.15
sarve tanubhṛtastulyā yadi buddhyā vicāryyate |
idaṃ niścitya kenāpi no hiṃsyaḥ ko'pi kutracit ||
2.5.5.16
dharmo jīvadayātulyo na kvāpi jagatītale |
tasmātsarvaprayatnena kāryā jīvadayā nṛbhiḥ ||
2.5.5.17
ekasmin rakṣite jīve trailokyaṃ rakṣitaṃ bhavet |
ghātite ghātitaṃ tadvattasmādrakṣenna ghātayet ||
2.5.5.18
ahiṃsā paramo dharmaḥ pāpamātmaprapīḍanam |
aparādhīnatā muktiḥ svargo'bhilaṣitāśanam ||
2.5.5.19
pūrvasūribhirityuktaṃ satpramāṇatayā dhruvam |
tasmānna hiṃsā karttavyā narairnarakabhīrubhiḥ ||
2.5.5.20
na hiṃsāsadṛśaṃ pāpaṃ trailokye sacarācare |
hiṃsako narakaṃ gacchetsvargaṃ gacchedahiṃsakaḥ ||
2.5.5.21
santi dānānyanekāni kiṃ taistucchaphalapradaiḥ |
abhītisadṛśaṃ dānaṃ paramekamapīha na ||
2.5.5.22
iha catvāri dānāni proktāni paramarṣibhiḥ |
vicārya nānāśāstrāṇi śarmaṇe'tra paratra ca ||
2.5.5.23
bhītebhyaścābhayaṃ deyaṃ vyādhitebhyastathauṣadham |
deyā vidyārthināṃ vidyā deyamannaṃ kṣudhāture ||
2.5.5.24
yāni yānīha dānāni bahu munyuditāni ca |
jīvābhayapradānasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm ||
2.5.5.29
avicintyaprabhāvaṃ hi maṇimantrauṣadhaṃ balam |
tadabhyasyaṃ prayatnena nāmārthopārjanāya vai ||
2.5.5.26
arthānupārjya bahuśo dvādaśāyatanāni vai |
paritaḥ paripūjyāni kimanyairiha pūjitaiḥ ||
2.5.5.27
pañcakarmendriyagrāmāḥ pañca buddhīndriyāṇi ca |
mano buddhiriha proktaṃ dvādaśāyatanaṃ śubham ||
2.5.5.28
ihaiva svarganarakau prāṇināṃ nānyataḥ kvacit |
sukhaṃ svargaḥ samākhyāto duḥkhaṃ narakameva hi ||
2.5.5.29_2
sukheṣu bhujyamāneṣu yatsyāddehavisarjjanam |
ayameva paro mokṣo vijñeyastattvacintakaiḥ ||
2.5.5.30
vāsanāsahite kleśasamucchede sati dhruvam |
ajñānoparamo mokṣo vijñeyastattvacintakaiḥ ||
2.5.5.31
prāmāṇikī śrutiriyaṃ procyate vedavādibhiḥ |
na hiṃsyātsarvabhūtāni nānyā hiṃsāpravartikā ||
2.5.5.32
agniṣṭomīyamiti yā bhrāmikā sā'satāmiha |
na sā pramāṇaṃ jñātṝṇāṃ paśvālambhanakārikā ||
2.5.5.33
vṛkṣāṃśchitvā paśūn hatvā kṛtvā rudhirakarddamam |
dagdhvā vahnau tilājyādi citraṃ svargo'bhilaṣyate ||
2.5.5.34
ityevaṃ svamataṃ procya yatistripuranāyakam |
śrāvayitvākhilān paurānuvāca punarādarāt ||
2.5.5.35
dṛṣṭārthapratyayakarāndehasaukhyaikasādhakān |
bauddhāgamavinirdiṣṭāndharmānvedaparāṃstataḥ ||
2.5.5.36
ānandaṃ brahmaṇo rūpaṃ śrutyaivaṃ yannigadyate |
tattathaiveha mantavyaṃ mithyā nānātvakalpanā ||
2.5.5.37
yāvatsvasthamidaṃ varṣma yāvannendriyaviklavaḥ |
yāvajjarā ca dūre'sti tāvatsaukhyaṃ prasādhayet ||
2.5.5.38
asvāsthyendriyavaikalye vārddhake tu kutaḥ sukham |
śarīramapi dātavyamarthibhyo'taḥ sukhepsubhiḥ ||
2.5.5.39
yācamānamanovṛttiprīṇane yasya no janiḥ |
tena bhūrbhāravatyeṣā samudrāgadrumairna hi ||
2.5.5.40
satvaraṃ gatvaro dehaḥ sañcayāḥ saparikṣayāḥ |
iti vijñāya vijñātā dehasaukhyaṃ prasādhayet ||
2.5.5.41
śvavāyasakṛmīṇāṃ ca prātarbhojyamidaṃ vapuḥ |
bhasmāntaṃ taccharīraṃ ca vede satyaṃ prapaṭhyate ||
2.5.5.42
mudhā jātivikalpo'yaṃ lokeṣu parikalpyate |
mānuṣye sati sāmānye ko'dhamaḥ ko'tha cottamaḥ ||
2.5.5.43
brahmādisṛṣṭireṣeti procyate vṛddhapūruṣaiḥ |
tasya jātau sutau dakṣamarīcī ceti viśrutau ||
2.5.5.44
mārīcena kaśyapena dakṣakanyāḥ sulocanāḥ |
dharmeṇa kila mārgeṇa pariṇītāstrayodaśa ||
2.5.5.45
apīdānīntanairmartyairalpabuddhiparākramaiḥ |
api gamyastvagamyo'yaṃ vicāraḥ kriyate mudhā ||
2.5.5.46
mukhabāhūrusañjātaṃ cāturvarṇyaṃ sahoditam |
kalpaneyaṃ kṛtā pūrvairna ghaṭeta vicārataḥ ||
2.5.5.47
ekasyāṃ ca tanau jātā ekasmādyadi vā kvacit |
catvārastanayāstatkiṃ bhinnavarṇatvamāpnuyuḥ ||
2.5.5.48
varṇāvarṇavibhāgo'yaṃ tasmānna pratibhāsate |
ato bhedo na mantavyo mānuṣye kenacitkvacit ||
2.5.5.49
sanatkumāra uvāca |
itthamābhāṣya daityeśaṃ paurāṃśca sa yatirmune |
saśiṣyo vedadharmāṃśca nāśayāmāsa cādarāt ||
2.5.5.50
strīdharmaṃ khaṇḍayāmāsa pātivratyaparaṃ mahat |
jitendriyatvaṃ sarveṣāṃ puruṣāṇāṃ tathaiva saḥ ||
2.5.5.51
devadharmānviśeṣeṇa śrāddhadharmāṃstathaiva ca |
makhadharmān vratādīṃśca tīrthaśrāddhaṃ viśeṣataḥ ||
2.5.5.52
śivapūjāṃ viśeṣeṇa liṅgārādhanapūrvikām |
viṣṇusūryagaṇeśādipūjanaṃ vidhipūrvakam ||
2.5.5.53
snānadānādikaṃ sarvaṃ parvakāle viśeṣataḥ |
khaṇḍayāmāsa sa yatirmāyī māyāvināṃ varaḥ ||
2.5.5.54
kiṃ bahūktena viprendra tripure tena māyinā |
vedadharmāśca ye kecitte sarve dūrataḥ kṛtāḥ ||
2.5.5.55
yatidharmāśrayāḥ sarvā mohitāstripurāṅganāḥ |
bhartṛśuśrūṣaṇavatīṃ vijahurmatimuttamām ||
2.5.5.56
abhyasyākarṣaṇīṃ vidyāṃ vaśīkṛtyamayīmapi |
puruṣāḥ saphalīcakruḥ paradāreṣu mohitāḥ ||
2.5.5.57
antaḥ puracarā nāryastathā rājakumārakāḥ |
paurāḥ purāṅganāścāpi sarve taiśca vimohitāḥ ||
2.5.5.58
evaṃ paureṣu sarveṣu nijadharmeṣu sarvathā |
parāṅmukheṣu jāteṣu prollalāsa vṛṣetaraḥ ||
2.5.5.59
māyā ca devadevasya viṣṇostasyājñayā prabho |
alakṣmīśca svayaṃ tasya niyogāttripuraṃ gatā ||
2.5.5.60
yā lakṣmīstapasā teṣāṃ labdhā deveśvarādvarāt |
bahirgatā parityajya niyogādbrahmaṇaḥ prabhoḥ ||
2.5.5.61
buddhimohaṃ tathābhūtaṃ viṣṇormāyāvinirmitam |
teṣāṃ dattvā kṣaṇādeva kṛtārtho'bhūtsa nāradaḥ ||
2.5.5.62
nārado'pi tathārūpo yathā māyī tathaiva saḥ |
tathāpi vikṛto nābhūtpārameśādanugrahāt ||
2.5.5.63
āsītkuṇṭhitasāmarthyo daityarājo'pi bho mune |
bhrātṛbhyāṃ sahitastatra mayena ca śivecchayā ||
2.5.5.63.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcame yuddhakhaṇḍe tripuramohanaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ ||
2.5.5.63.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
2.5.5.63.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
2.5.5.63.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
2.5.5.63.p5
dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ pañcamo yuddhakhaṇḍe
Linked texts (3)
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit