Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 3.19: ekonaviṃśo'dhyāyaḥ | durvāsaścaritavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 3.19

Language
Sanskrit

Contents

ekonaviṃśo'dhyāyaḥ | durvāsaścaritavarṇanam

3.19.1

nandīśvara uvāca |
athānyaccaritaṃ śambhoḥ śṛṇu prītyā mahāmune |
yathā babhūva durvāsāḥ śaṅkaro dharmahetave ||

3.19.2

brahmaputro babhūvātitapasvī brahmavitprabhuḥ |
anasūyāpatirdhīmānbrahmājñāpratipālakaḥ ||

3.19.3

sunirdeśād brahmaṇo hi sastrīkaḥ putrakāmyayā |
sa tryakṣakulanāmānaṃ yayau ca tapase girim ||

3.19.4

prāṇānāyamya vidhivannirvindhyātaṭinītaṭe |
tapaścacāra sumahad advandvo'bdaśataṃ muniḥ ||

3.19.5

ya eka īśvaraḥ kaścidavikārī mahāprabhuḥ |
sa me putravaraṃ dadyāditi niścitamānasaḥ ||

3.19.6

bahukālo vyatīyāya tasmiṃstapati sattapaḥ |
āvirbabhūva tasmāttu śucirjvālā mahīyasī ||

3.19.7

tayāsannikhilā lokā dagdhaprāyā munīśvarāḥ |
tathā surarṣayaḥ sarve pīḍitā vāsavādayaḥ ||

3.19.8

atha sarve vāsavādyā surāśca munayo mune |
brahmasthānaṃ yayuḥ śīghraṃ tajjvālātiprapīḍitāḥ ||

3.19.9

natvā nutvā vidhiṃ devāḥ tatsvaduḥkhaṃ nyavedayan |
brahmā saha suraistāta viṣṇulokaṃ yayāvaram ||

3.19.10

tatra gatvā ramānāthaṃ natvā nutvā vidhiḥ suraiḥ |
svaduḥkhaṃ tatsamācakhyau viṣṇave'nantakaṃ mune ||

3.19.11

viṣṇuśca vidhinā devai rudrasthānaṃ yayau drutam |
haraṃ praṇamya tatraitya tuṣṭāva parameśvaram ||

3.19.12

stutvā bahutayā viṣṇuḥ svaduḥkhaṃ ca nyavedayat |
śarvaṃ jvālāsamudbhūtamatreśca tapasaḥ param ||

3.19.13

atha tatra sametāstu brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |
mune sammantrayāñcakruranyo'nyaṃ jagatāṃ hitam ||

3.19.14

tadā brahmādayo devāstrayaste varadarṣabhāḥ |
jagmustadāśramaṃ śīghraṃ varaṃ dātuṃ tadarṣaye ||

3.19.15

svacihnacihnitāṃstānsa dṛṣṭvātrirmunisattamaḥ |
praṇanāma ca tuṣṭāva vāgbhiriṣṭābhirādarāt ||

3.19.16

tataḥ sa vismito viprastānuvāca kṛtāñjaliḥ |
brahmaputro vinītātmā brahmaviṣṇuharābhidhān ||

3.19.17

atriruvāca |
he brahman he hare rudra pūjyāstrijagatāṃ matāḥ |
prabhavaśceśvarāḥ sṛṣṭirakṣāsaṃhārakārakāḥ ||

3.19.18

eka eva mayā dhyāta īśvaraḥ putrahetave |
yaḥ kaścidīśvaraḥ khyāto jagatāṃ svastriyā saha ||

3.19.19

yūyaṃ trayassurāḥ kasmādāgatā varadarṣabhāḥ |
etanme saṃśayaṃ chittvā tato dattepsitaṃ varam ||

3.19.20

iti śrutvā vacastasya pratyūcuste surāstrayaḥ |
yādṛkkṛtaste saṅkalpastathaivābhūnmunīśvara ||

3.19.21

vayaṃ trayo bhaveśānāḥ samānā varadarṣabhāḥ |
asmadaṃśabhavāstasmādbhaviṣyanti sutāstrayaḥ ||

3.19.22

viditā bhuvane sarve pitroḥ kīrtivivarddhanāḥ |
ityuktvā trayo devāḥ svadhāmāni yayurmudā ||

3.19.23

varaṃ labdhvā muniḥ so'tha jagāma svāśramaṃ mudā |
yuto'nusūyayā prīto brahmānandaprado mune ||

3.19.24

atha brahmā hariḥ śambhuravateruḥ striyāṃ tataḥ |
putrarūpaiḥ prasannāste nānālīlāprakāśakāḥ ||

3.19.25

vidheraṃśādvidhurjajñe'nasūyāyāṃ munīśvarāt |
āvirbabhūvodadhitaḥ kṣipto devaiḥ sa eva hi ||

3.19.26

viṣṇoraṃśāt striyāṃ tasyāmatrerdatto vyajāyata |
saṃnyāsapaddhatiryena varddhitā paramā mune ||

3.19.27

durvāsā muniśārdūlaḥ śivāṃśānmunisattama |
jajñe tasyāṃ striyāmatrervaradharmapravartakaḥ ||

3.19.28

bhūtvā rudraśca durvāsā brahmatejovivarddhanaḥ |
cakre dharmaparīkṣāṃ ca bahūnāṃ sa dayāparaḥ ||

3.19.29

sūryavaṃśe samutpanno yo'mbarīṣo nṛpo'bhavat |
tatparīkṣāmakārṣītsa tāṃ śṛṇu tvaṃ munīśvara ||

3.19.30

so'mbarīṣo nṛpavaraḥ saptadvīparasāpatiḥ |
niyamaṃ hi cakārāsāvekādaśyāṃ vrate dṛḍham ||

3.19.31

ekādaśyā vrataṃ kṛtvā dvādaśyāṃ caiva pāraṇām |
kariṣyāmīti sudṛḍhasaṅkalpastu narādhipaḥ ||

3.19.32

jñātvā tanniyamaṃ tasya durvāsā munisattamaḥ |
tadantikaṃ gataḥ śiṣyairbahubhiḥ śaṅkarāṃśajaḥ ||

3.19.33

pāraṇe dvādaśīṃ svalpāṃ jñātvā yāvatsa bhojanam |
karttuṃ vyavasitastāvadāgataṃ sa nyamantrayat ||

3.19.34

tataḥ snānārthamagamaddurvāsāḥ śiṣyasaṃyutaḥ |
vilambaṃ kṛtavāṃstatra parīkṣārthaṃ munirbahu ||

3.19.35

dharmavighnaṃ tadā jñātvā sa nṛpaḥ śāstraśāsanāt |
jalaṃ prāśyāsthitastatra tadāgamanakāṅkṣayā ||

3.19.36

etasminnantare tatra durvāsā munirāgataḥ |
kṛtāśanaṃ nṛpaṃ jñātvā parīkṣārthaṃ dhṛtākṛtiḥ ||

3.19.37

cukrodhāti nṛpe tasminparīkṣārthaṃ vṛṣasya saḥ |
provāca vacanaṃ tūgraṃ sa muniḥ śaṅkarāṃśajaḥ ||

3.19.38

durvāsā uvāca |
māṃ nimantrya nṛpābhojya jalaṃ pītaṃ tvayādhama |
darśayāmi phalaṃ tasya duṣṭadaṇḍadharo hyaham ||

3.19.39

ityuktvā krodhatāmrākṣo nṛpaṃ dagdhuṃ samudyataḥ |
samuttasthau drutaṃ cakraṃ tatsthaṃ rakṣārthamaiśvaram ||

3.19.40

prajajvālāti taṃ cakraṃ muniṃ dagdhuṃ sudarśanam |
śivarūpaṃ tamajñātvā śivamāyāvimohitam ||

3.19.41

etasminnantare vyomavāṇyuvācāśarīriṇī |
ambarīṣaṃ mahātmānaṃ brahmabhaktaṃ ca vaiṣṇavam ||

3.19.42

vyomavāṇyuvāca |
sudarśanamidaṃ cakraṃ haraye śambhunārpitam |
śāntaṃ kuru prajvalitamadya durvāsase nṛpa ||

3.19.43

durvāsāyaṃ śivaḥ sākṣātsa cakraṃ haraye'rpitam |
evaṃ sādhāraṇamuniṃ na jānīhi nṛpottama ||

3.19.44

tava dharmaparīkṣārthamāgato'yaṃ munīśvaraḥ |
śaraṇaṃ yāhi tasyāśu bhaviṣyatyanyathā layaḥ ||

3.19.45

nandīśvara uvāca |
ityuktvā ca nabhovāṇī virarāma munīśvara |
astāvītsa harāṃśaṃ tamambarīṣo'pi cādarāt ||

3.19.46

ambarīṣa uvāca |
yadyasti dattamiṣṭaṃ ca svadharmo vā svanuṣṭhitaḥ |
kulaṃ no vipradaivaṃ ceddharerastraṃ praśāmyatu ||

3.19.47

yadi no bhagavānprīto madbhakto bhaktavatsalaḥ |
sudarśanamidaṃ cāstraṃ praśāmyatu viśeṣataḥ ||

3.19.48

nandīśvara uvāca |
iti stuvati rudrāgre śaivaṃ cakraṃ sudarśanam |
aśāmyatsarvathā jñātvā taṃ śivāṃśaṃ sulabdhadhīḥ ||

3.19.49

athāmbarīṣaḥ sa nṛpaḥ praṇanāma ca taṃ munim |
śivāvatāraṃ saṃjñāya svaparīkṣārthamāgatam ||

3.19.50

suprasanno babhūvātha sa muniḥ śaṅkarāṃśajaḥ |
bhuktvā tasmai varaṃ dattvā svābhīṣṭaṃ svālayaṃ yayau ||

3.19.51

ambarīṣaparīkṣāyāṃ durvāsaścaritaṃ mune |
proktāmanyaccaritraṃ tvaṃ śṛṇu tasya munīśvara ||

3.19.52

punardāśaratheścakre parīkṣāṃ niyamena vai |
munirūpeṇa kālena yaḥ kṛto niyamo mune ||

3.19.53

tadaiva muninā tena saumitriḥ preṣito haṭhāt |
taṃ tatyāja drutaṃ rāmo bandhuṃ paṇavaśānmune ||

3.19.54

sā kathā viditā loke munibhirbahudhoditā |
nāto me vistarātproktā jñātā yatsarvathā budhaiḥ ||

3.19.55

niyamaṃ sudṛḍhaṃ dṛṣṭvā suprasanno'bhavanmuniḥ |
durvāsāḥ saprasannātmā varaṃ tasmai pradattavān ||

3.19.56

śrīkṛṣṇaniyamasyāpi parīkṣāṃ sa cakāra ha |
tāṃ śṛṇu tvaṃ muniśreṣṭha kathayāmi kathāṃ ca tām ||

3.19.57

brahmaprārthanayā viṣṇurvasudevasuto'bhavat |
dharābhārāvatārārthaṃ sādhūnāṃ rakṣaṇāya ca ||

3.19.58

hatvā duṣṭānmahāpāpān brahmadrohakarānkhalān |
rarakṣa nikhilānsādhūnbrāhmaṇānkṛṣṇanāmabhāk ||

3.19.59

brahmabhaktiṃ cakārāti sa kṛṣṇo vasudevajaḥ |
nityaṃ hi bhojayāmāsa surasānbrāhmaṇānbahūn ||

3.19.60

brahmabhakto viśeṣeṇa kṛṣṇaśceti prathāmagāt |
sandraṣṭukāmaḥ sa muniḥ kṛṣṇāntikamagānmune ||

3.19.61

rukmiṇīsahitaṃ kṛṣṇaṃ sannaṃ kṛtvā rathe svayam |
saṃyojya saṃsthito vāhaṃ suprasanna uvāha tam ||

3.19.62

munī rathātsamuttīrya dṛṣṭvā tāṃ dṛḍhatāṃ parām |
tasmai bhūtvā suprasanno vajrāṅgatvavaraṃ dadau ||

3.19.63

dyunadyāmekadā snānaṃ kurvannagno babhūva ha |
lajjito'bhūnmuniśreṣṭho durvāsāḥ kautukī mune ||

3.19.64

tajjñātvā draupadī snānaṃ kurvatī tatra cādarāt |
tallajjāṃ chādayāmāsa bhinnasvāñcaladānataḥ ||

3.19.65

tadādāya pravāhenāgataṃ svanikaṭaṃ muniḥ |
tenācchādya svaguhyaṃ ca tasyai tuṣṭo babhūva saḥ ||

3.19.66

draupadyai ca varaṃ prādāttadañcalavivarddhanam |
pāṇḍavānsukhinaścakre draupadī tadvarātpunaḥ ||

3.19.67

haṃsaḍimbhau nṛpau kaucitsvāvamānakarau khalau |
dattvā nideśaṃ ca harernāśayāmāsa sa prabhuḥ ||

3.19.68

brahmatejo viśeṣeṇa sthāpayāmāsa bhūtale |
saṃnyāsapaddhatiṃ caiva yathāśāstravidhikramam ||

3.19.69

bahūnuddhārayāmāsa sūpadeśaṃ vibodhya ca |
jñānaṃ dattvā viśeṣeṇa bahūnmuktāṃścakāra saḥ ||

3.19.70

itthaṃ cakre sa durvāsā vicitraṃ caritaṃ bahu |
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ śṛṇvataḥ sarvakāmadam ||

3.19.71

ya idaṃ śṛṇuyādbhaktyā durvāsaścaritaṃ mudā |
śrāvayedvā parān yaśca sa sukhīha paratra ca ||

3.19.71.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ durvāsaścaritavarṇanaṃ nāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ ||

3.19.71.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

3.19.71.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

3.19.71.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

3.19.71.p5

tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ

Other recensions (1)