Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 3.31: ekatriṃśo'dhyāyaḥ | bhikṣuvaryāhvaśivāvatāra caritravarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 3.31

Language
Sanskrit

Contents

ekatriṃśo'dhyāyaḥ | bhikṣuvaryāhvaśivāvatāra caritravarṇanam

3.31.1

nandīśvara uvāca |
atha vakṣye muniśreṣṭha śambhoḥ śṛṇvavatārakam |
svabhaktadayayā vipra nārīsandehabhañjakam ||

3.31.2

āsītsatyaratho nāmnā vidarbhaviṣaye nṛpaḥ |
dharmātmā satyaśīlaśca mahāśaivajanapriyaḥ ||

3.31.3

tasya rājñaḥ sudharmeṇa mahīṃ pālayato mune |
mahānkālo vyatīyāya sukhena śivadharmataḥ ||

3.31.4

kadācittasya rājñastu śālvaiśca purarodhibhiḥ |
mahān raṇo babhūvātha bahusainyairbaloddhataiḥ ||

3.31.5

sa vidarbhanṛpaḥ kṛtvā sārdhaṃ tairdāruṇaṃ raṇam |
pranaṣṭorubalaḥ śālvairnihato daivayogataḥ ||

3.31.6

tasminnṛpe hate yuddhe śālvaistu bhayavihvalāḥ |
sainikā hataśeṣāśca mantribhiḥ saha dudruvuḥ ||

3.31.7

atha tasya mahārājñī rātrau svapurato mune |
saṃruddhā ripubhiryatnādantarvatnī bahiryayau ||

3.31.8

nirgatā śokasantaptā sā rājamahiṣī śanaiḥ |
prācīṃ diśaṃ yayau dūraṃ smarantīśapadāmbujam ||

3.31.9

atha prabhāte sā rājñī dadarśa vimalaṃ saraḥ |
atītā dūramadhvānaṃ dayayā śaṅkarasya hi ||

3.31.10

tatrāgatya priyā rājñaḥ santaptā sukumāriṇī |
nivāsārthaṃ sarastīre chāyāvṛkṣamupāśrayat ||

3.31.11

tatra daivavaśādrājñī muhūrtte sadguṇānvite |
asūta tanayaṃ divyaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam ||

3.31.12

atha tajjananī daivāttṛṣitāti nṛpāṅganā |
saro'vatīrṇā pānārthaṃ grastā grāheṇa pāthasi ||

3.31.13

sa suto jātamātrastu kṣutpipāsārdito bhṛśam |
ruroda ca sarastīre vinaṣṭapitṛmātṛkaḥ ||

3.31.14

tasminvane krandamāne jātamātre sute mune |
kṛpānvito maheśo'bhūdantaryāmī sa rakṣakaḥ ||

3.31.15

preritā manasā kācidīśena trāsahāriṇā |
akasmādāgatā tatra bhramantī bhaikṣyajīvinī ||

3.31.16

sā tvekahāyanaṃ bālaṃ vahantī vidhavā nijam |
anāthamekaṃ krandantaṃ śiśuṃ tatra dadarśa ha ||

3.31.17

sā dṛṣṭvā tatra taṃ bālaṃ vane nirmanuje mune |
vismitāti dvijastrī sā cicinta hṛdaye bahu ||

3.31.18

aho sumahadāścaryamidaṃ dṛṣṭaṃ mayādhunā |
asambhāvyamakathyaṃ ca sarvathā manasā girā ||

3.31.19

acchinnanābhinālo'yaṃ rasāyāṃ kevalaṃ śiśuḥ |
śete mātṛvihīnaśca krandaṃstejasvināṃ varaḥ ||

3.31.20

asya pitrādayaḥ ke'pi na santīha sahāyinaḥ |
kāraṇaṃ kiṃ babhūvātha hyaho daivabalaṃ mahat ||

3.31.21

na jāne kasya putro'yamasya jñātātra ko'pi na |
yataḥ pṛcchāmyasya janma jātā ca karuṇā mayi ||

3.31.22

icchāmyenaṃ poṣituṃ hi bālamaurasaputravat |
saṃspraṣṭuṃ notsahe'jñātvā kulajanmādi cāsya vai ||

3.31.23

nandīśvara uvāca |
iti sañcintyamānāyāṃ tasyāṃ vipravarastriyām |
kṛpāṃ cakāra mahatīṃ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ ||

3.31.24

dadhre bhikṣusvarūpaṃ hi mahālīlo maheśvaraḥ |
sarvathā bhaktasukhado nirupādhiḥ svayaṃ sadā ||

3.31.25

tatrājagāma sahasā sa bhikṣuḥ parameśvaraḥ |
yatrāsti sandehavatī dvijastrī jñātumicchatī ||

3.31.26

bhikṣuvaryasvarūpo'sāvavijñātagatiḥ prabhuḥ |
tāmāha vipravanitāṃ vihasya karuṇānidhiḥ ||

3.31.27

bhikṣuvarya uvāca |
sandehaṃ kuru no citte viprabhāmini mā khida |
rakṣainaṃ bālakaṃ prītyā supavitraṃ svaputrakam ||

3.31.28

anena śiśunā śreyaḥ prāpsyase na cirātparam |
puṣṇīhi sarvathā hyenaṃ mahātejasvinaṃ śiśum ||

3.31.29

nandīśvara uvāca |
ityuktavantaṃ taṃ bhikṣusvarūpaṃ karuṇānidhim |
sā vipravanitā śambhuṃ prītyā papraccha sādaram ||

3.31.30

vipravanitovāca |
tvadājñayainaṃ bālaṃ hi rakṣiṣyāmi svaputravat |
pokṣyāmi nātra sandeho madbhāgyāttvamihāgataḥ ||

3.31.31

tathāpi jñātumicchāmi viśeṣeṇa tu tattvataḥ |
ko'yaṃ kasya sutaścāyaṃ kastvamatra samāgataḥ ||

3.31.32

muhurmama samāyāti jñānaṃ bhikṣuvara prabho |
tvaṃ śivaḥ karuṇāsindhustvadbhakto'yaṃ śiśuḥ purā ||

3.31.33

kenacitkarmadoṣeṇa samprāpto'yaṃ daśāmimām |
tadbhuktvā paramaṃ śreyaḥ prāpsyate tvadanugrahāt ||

3.31.34

tvanmāyayaiva sāhaṃ vai mārgabhraṣṭā vimohitā |
āgatā preṣitā tvatto hyasya rakṣaṇahetutaḥ ||

3.31.35

nandīśvara uvāca |
iti taddarśanaprāptavijñānāṃ viprakāminīm |
jñātukāmāṃ viśeṣeṇa proce bhikṣutanuḥ śivaḥ ||

3.31.36

bhikṣuvarya uvāca |
śṛṇu prītyā viprapatni bālasyāsya purehitam |
sarvamanyasya suprītyā vakṣyate tattvato'naghe ||

3.31.37

suto vidarbharājasya śivabhaktasya dhīmataḥ |
ayaṃ satyarathasyaiva svadharmaniratasya hi ||

3.31.38

śṛṇu satyaratho rājā hataḥ śālve raṇe paraiḥ |
tatpatnī niśi suvyagrā niryayau svagṛhād drutam ||

3.31.39

asūta tanayaṃ cainaṃ samāyātā prage'tra hi |
saro'vatīrṇā tṛṣayā grastā grāheṇa daivataḥ ||

3.31.40

nandīśvara uvāca |
iti tasya samutpattiṃ tatpituḥ saṅgare mṛtim |
tanmātṛmaraṇaṃ grāhātsarvaṃ tasyai nyavedayat ||

3.31.41

atha sā brāhmaṇī caiva vismitāti munīśvara |
punaḥ papraccha taṃ bhikṣuṃ jñāninaṃ siddharūpakam ||

3.31.42

brāhmaṇyuvāca |
sa rājo'sya pitā bhikṣo varabhogāntaraiva hi |
kasmācchālvaiḥ svaripubhiḥ svalpehaiśca vighātitaḥ ||

3.31.43

kasmādasya śiśormātā grāheṇāśu subhakṣitā |
yasmādanātho'yaṃ jāto vibandhuścaiva janmataḥ ||

3.31.44

kasmātsuto mamāpīha sudaridro hi bhikṣukaḥ |
bhavetkathaṃ sukhaṃ bhikṣo putrayoranayorvada ||

3.31.45

nandīśvara uvāca |
iti tasyā vacaḥ śrutvā sa bhikṣuḥ parameśvaraḥ |
viprapatnyāḥ prasannātmā provāca vihasam̐śca tām ||

3.31.46

bhikṣuvarya uvāca |
viprapatni viśeṣeṇa sarvapraśnānvadāmi te |
śṛṇu tvaṃ sāvadhānena caritramidamuttamam ||

3.31.47

amuṣya bālasya pitā sa vidarbhamahīpatiḥ |
pūrvajanmani pāṇḍyo'sau babhūva nṛpasattamaḥ ||

3.31.48

sa śaivanṛpatirdharmātpālayannikhilāṃ mahīm |
svaprajāṃ rañjayāmāsa sarvopadravanāśanaḥ ||

3.31.49

kadācitsa hi sarveśaṃ pradoṣe paryapūjayat |
trayodaśyāṃ nirāhāro divānaktavratī śivam ||

3.31.50

tasya pūjayataḥ śambhuṃ pradoṣe giriśaṃ rate |
mahān śabdo babhūvātha vikaṭaḥ sarvathā pure ||

3.31.51

tamākarṇya ravaṃ so'tha rājā tyaktaśivārcanaḥ |
ripvāgamanaśaṅkāto niryayau bhavanād bahiḥ ||

3.31.52

etasminneva kāle tu tasyāmātyo mahābalī |
gṛhītaśatrusāmanto rājāntikamupāyayau ||

3.31.53

taṃ dṛṣṭvā śatrusāmantaṃ mahākrodhena vihvalaḥ |
avicārya vṛṣantasya śiraśchedamakārayat ||

3.31.54

asamāpyeśapūjāṃ tāmaśucirnaṣṭadhīrnṛpaḥ |
rātrau cakāra suprītyā bhojanaṃ naṣṭamaṅgalaḥ ||

3.31.55

vidarbhe so'bhavadrājā janmanīha śivavratī |
śivārcanāntarāyeṇa parairbhogāntare hataḥ ||

3.31.56

tatpitā yaḥ pūrvabhave so'smiñjanmani tatsutaḥ |
ayameva hataiśvaryaḥ śivapūjāvyatikramāt ||

3.31.57

asya mātā pūrvabhave sapatnīṃ chadmanāharat |
bhakṣitā tena pāpena grāheṇāsmin bhave hi sā ||

3.31.58

eṣā pravṛttireteṣāṃ bhavatyai parikīrtitā |
anarcitaśivā bhaktyā prāpnuvanti daridratām ||

3.31.59

eṣa te tanayaḥ pūrvajanmani brāhmaṇottamaḥ |
pratigrahairvayo ninye na yajñādyaiḥ sukarmabhiḥ ||

3.31.60

ato dāridryamāpannaḥ putraste dvijabhāmini |
taddoṣaparihārārthaṃ śaraṇaṃ śaṅkaraṃ vraja ||

3.31.61

etābhyāṃ khalu bālābhyāṃ śivapūjā vidhīyatām |
upavītānantaraṃ hi śivaḥ śreyaḥ kariṣyati ||

3.31.62

nandīśvara uvāca |
iti tāmupadiśyātha bhikṣuvaryatanuḥ śivaḥ |
svarūpaṃ darśayāmāsa paramaṃ bhaktavatsalaḥ ||

3.31.63

atha sā vipravanitā jñātvā taṃ śaṅkaraṃ prabhum |
supraṇamya hi tuṣṭāva premṇā gadgadayā girā ||

3.31.64

tataḥ sa bhagavān śambhurdhṛtabhikṣutanurdrutam |
paśyantyā viprapantyāstu tatraivāntaradhīyata ||

3.31.65

atha tasmin gate bhikṣau viśrabdhā brāhmaṇī ca sā |
tamarbhakaṃ samādāya sasvaputrā gṛhaṃ yayau ||

3.31.66

ekacakrāhvaye ramye grāmye kṛtaniketanā |
svaputraṃ rājaputraṃ ca varānnaiśca vyavardhayat ||

3.31.67

brāhmaṇaiḥ kṛtasaṃskārau kṛtopanayanau ca tau |
vavṛdhāte svagehe ca śivapūjanatatparau ||

3.31.68

tau śāṇḍilyamunestāta nideśānniyamasthitau |
pradoṣe cakratuḥ śambhoḥ pūjāṃ kṛtvā vrataṃ śubham ||

3.31.69

kadācid dvijaputreṇa vināsau rājanandanaḥ |
nadyāṃ snātuṃ gataḥ prāpa nidhānakalaśaṃ varam ||

3.31.70

evaṃ pūjayatoḥ śambhuṃ rājadvijakumārayoḥ |
sukhenaiva vyatīyāya tayormāsacatuṣṭayam ||

3.31.71

evamarcayatoḥ śambhuṃ bhūyo'pi parayā mudā |
samvatsaro vyatīyāya tasminneva tayorgṛhe ||

3.31.72

samvatsare vyatikrānte sa rājatanayo mune |
gatvā vanānte vipreṇa śivasyānugrahādvibhoḥ ||

3.31.73

akasmādāgatāṃ tatra dattāṃ tajjanakena ha |
vivāhya gandharvasutāṃ cakre rājyamakaṇṭakam ||

3.31.74

yā vipravanitā pūrvaṃ tamapuṣṇātsvaputravat |
saiva mātābhavattasya sa bhrātā dvijanandanaḥ ||

3.31.74_2

itthamārādhya deveśaṃ dharmaguptāhvayaḥ sa vai |
vidarbhaviṣaye rājñyā tayā bhogaṃ cakāra ha ||

3.31.76

bhikṣuvaryāvatāraste varṇitaśca mayādhunā |
śivasya dharmaguptāhvanṛpabālasukhapradaḥ ||

3.31.77

etadākhyānamanaghaṃ pavitraṃ pāvanaṃ mahat |
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sādhanaṃ sarvakāmadam ||

3.31.78

ya etacchṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ |
sa bhuktvehākhilānkāmān so'nte śivapuraṃ vrajet ||

3.31.78.c1

iti śrī śivamahāpurāṇe tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ bhikṣuvaryāhvaśivāvatāra caritravarṇanaṃ nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ ||

3.31.78.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

3.31.78.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

3.31.78.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

3.31.78.p5

tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ

Linked texts (1)