Shivapurana 3.31: ekatriṃśo'dhyāyaḥ | bhikṣuvaryāhvaśivāvatāra caritravarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 3.31
- Language
- Sanskrit
Contents
- 3.31.78 — 5 parts
ekatriṃśo'dhyāyaḥ | bhikṣuvaryāhvaśivāvatāra caritravarṇanam
3.31.1
nandīśvara uvāca |
atha vakṣye muniśreṣṭha śambhoḥ śṛṇvavatārakam |
svabhaktadayayā vipra nārīsandehabhañjakam ||
3.31.2
āsītsatyaratho nāmnā vidarbhaviṣaye nṛpaḥ |
dharmātmā satyaśīlaśca mahāśaivajanapriyaḥ ||
3.31.3
tasya rājñaḥ sudharmeṇa mahīṃ pālayato mune |
mahānkālo vyatīyāya sukhena śivadharmataḥ ||
3.31.4
kadācittasya rājñastu śālvaiśca purarodhibhiḥ |
mahān raṇo babhūvātha bahusainyairbaloddhataiḥ ||
3.31.5
sa vidarbhanṛpaḥ kṛtvā sārdhaṃ tairdāruṇaṃ raṇam |
pranaṣṭorubalaḥ śālvairnihato daivayogataḥ ||
3.31.6
tasminnṛpe hate yuddhe śālvaistu bhayavihvalāḥ |
sainikā hataśeṣāśca mantribhiḥ saha dudruvuḥ ||
3.31.7
atha tasya mahārājñī rātrau svapurato mune |
saṃruddhā ripubhiryatnādantarvatnī bahiryayau ||
3.31.8
nirgatā śokasantaptā sā rājamahiṣī śanaiḥ |
prācīṃ diśaṃ yayau dūraṃ smarantīśapadāmbujam ||
3.31.9
atha prabhāte sā rājñī dadarśa vimalaṃ saraḥ |
atītā dūramadhvānaṃ dayayā śaṅkarasya hi ||
3.31.10
tatrāgatya priyā rājñaḥ santaptā sukumāriṇī |
nivāsārthaṃ sarastīre chāyāvṛkṣamupāśrayat ||
3.31.11
tatra daivavaśādrājñī muhūrtte sadguṇānvite |
asūta tanayaṃ divyaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam ||
3.31.12
atha tajjananī daivāttṛṣitāti nṛpāṅganā |
saro'vatīrṇā pānārthaṃ grastā grāheṇa pāthasi ||
3.31.13
sa suto jātamātrastu kṣutpipāsārdito bhṛśam |
ruroda ca sarastīre vinaṣṭapitṛmātṛkaḥ ||
3.31.14
tasminvane krandamāne jātamātre sute mune |
kṛpānvito maheśo'bhūdantaryāmī sa rakṣakaḥ ||
3.31.15
preritā manasā kācidīśena trāsahāriṇā |
akasmādāgatā tatra bhramantī bhaikṣyajīvinī ||
3.31.16
sā tvekahāyanaṃ bālaṃ vahantī vidhavā nijam |
anāthamekaṃ krandantaṃ śiśuṃ tatra dadarśa ha ||
3.31.17
sā dṛṣṭvā tatra taṃ bālaṃ vane nirmanuje mune |
vismitāti dvijastrī sā cicinta hṛdaye bahu ||
3.31.18
aho sumahadāścaryamidaṃ dṛṣṭaṃ mayādhunā |
asambhāvyamakathyaṃ ca sarvathā manasā girā ||
3.31.19
acchinnanābhinālo'yaṃ rasāyāṃ kevalaṃ śiśuḥ |
śete mātṛvihīnaśca krandaṃstejasvināṃ varaḥ ||
3.31.20
asya pitrādayaḥ ke'pi na santīha sahāyinaḥ |
kāraṇaṃ kiṃ babhūvātha hyaho daivabalaṃ mahat ||
3.31.21
na jāne kasya putro'yamasya jñātātra ko'pi na |
yataḥ pṛcchāmyasya janma jātā ca karuṇā mayi ||
3.31.22
icchāmyenaṃ poṣituṃ hi bālamaurasaputravat |
saṃspraṣṭuṃ notsahe'jñātvā kulajanmādi cāsya vai ||
3.31.23
nandīśvara uvāca |
iti sañcintyamānāyāṃ tasyāṃ vipravarastriyām |
kṛpāṃ cakāra mahatīṃ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ ||
3.31.24
dadhre bhikṣusvarūpaṃ hi mahālīlo maheśvaraḥ |
sarvathā bhaktasukhado nirupādhiḥ svayaṃ sadā ||
3.31.25
tatrājagāma sahasā sa bhikṣuḥ parameśvaraḥ |
yatrāsti sandehavatī dvijastrī jñātumicchatī ||
3.31.26
bhikṣuvaryasvarūpo'sāvavijñātagatiḥ prabhuḥ |
tāmāha vipravanitāṃ vihasya karuṇānidhiḥ ||
3.31.27
bhikṣuvarya uvāca |
sandehaṃ kuru no citte viprabhāmini mā khida |
rakṣainaṃ bālakaṃ prītyā supavitraṃ svaputrakam ||
3.31.28
anena śiśunā śreyaḥ prāpsyase na cirātparam |
puṣṇīhi sarvathā hyenaṃ mahātejasvinaṃ śiśum ||
3.31.29
nandīśvara uvāca |
ityuktavantaṃ taṃ bhikṣusvarūpaṃ karuṇānidhim |
sā vipravanitā śambhuṃ prītyā papraccha sādaram ||
3.31.30
vipravanitovāca |
tvadājñayainaṃ bālaṃ hi rakṣiṣyāmi svaputravat |
pokṣyāmi nātra sandeho madbhāgyāttvamihāgataḥ ||
3.31.31
tathāpi jñātumicchāmi viśeṣeṇa tu tattvataḥ |
ko'yaṃ kasya sutaścāyaṃ kastvamatra samāgataḥ ||
3.31.32
muhurmama samāyāti jñānaṃ bhikṣuvara prabho |
tvaṃ śivaḥ karuṇāsindhustvadbhakto'yaṃ śiśuḥ purā ||
3.31.33
kenacitkarmadoṣeṇa samprāpto'yaṃ daśāmimām |
tadbhuktvā paramaṃ śreyaḥ prāpsyate tvadanugrahāt ||
3.31.34
tvanmāyayaiva sāhaṃ vai mārgabhraṣṭā vimohitā |
āgatā preṣitā tvatto hyasya rakṣaṇahetutaḥ ||
3.31.35
nandīśvara uvāca |
iti taddarśanaprāptavijñānāṃ viprakāminīm |
jñātukāmāṃ viśeṣeṇa proce bhikṣutanuḥ śivaḥ ||
3.31.36
bhikṣuvarya uvāca |
śṛṇu prītyā viprapatni bālasyāsya purehitam |
sarvamanyasya suprītyā vakṣyate tattvato'naghe ||
3.31.37
suto vidarbharājasya śivabhaktasya dhīmataḥ |
ayaṃ satyarathasyaiva svadharmaniratasya hi ||
3.31.38
śṛṇu satyaratho rājā hataḥ śālve raṇe paraiḥ |
tatpatnī niśi suvyagrā niryayau svagṛhād drutam ||
3.31.39
asūta tanayaṃ cainaṃ samāyātā prage'tra hi |
saro'vatīrṇā tṛṣayā grastā grāheṇa daivataḥ ||
3.31.40
nandīśvara uvāca |
iti tasya samutpattiṃ tatpituḥ saṅgare mṛtim |
tanmātṛmaraṇaṃ grāhātsarvaṃ tasyai nyavedayat ||
3.31.41
atha sā brāhmaṇī caiva vismitāti munīśvara |
punaḥ papraccha taṃ bhikṣuṃ jñāninaṃ siddharūpakam ||
3.31.42
brāhmaṇyuvāca |
sa rājo'sya pitā bhikṣo varabhogāntaraiva hi |
kasmācchālvaiḥ svaripubhiḥ svalpehaiśca vighātitaḥ ||
3.31.43
kasmādasya śiśormātā grāheṇāśu subhakṣitā |
yasmādanātho'yaṃ jāto vibandhuścaiva janmataḥ ||
3.31.44
kasmātsuto mamāpīha sudaridro hi bhikṣukaḥ |
bhavetkathaṃ sukhaṃ bhikṣo putrayoranayorvada ||
3.31.45
nandīśvara uvāca |
iti tasyā vacaḥ śrutvā sa bhikṣuḥ parameśvaraḥ |
viprapatnyāḥ prasannātmā provāca vihasam̐śca tām ||
3.31.46
bhikṣuvarya uvāca |
viprapatni viśeṣeṇa sarvapraśnānvadāmi te |
śṛṇu tvaṃ sāvadhānena caritramidamuttamam ||
3.31.47
amuṣya bālasya pitā sa vidarbhamahīpatiḥ |
pūrvajanmani pāṇḍyo'sau babhūva nṛpasattamaḥ ||
3.31.48
sa śaivanṛpatirdharmātpālayannikhilāṃ mahīm |
svaprajāṃ rañjayāmāsa sarvopadravanāśanaḥ ||
3.31.49
kadācitsa hi sarveśaṃ pradoṣe paryapūjayat |
trayodaśyāṃ nirāhāro divānaktavratī śivam ||
3.31.50
tasya pūjayataḥ śambhuṃ pradoṣe giriśaṃ rate |
mahān śabdo babhūvātha vikaṭaḥ sarvathā pure ||
3.31.51
tamākarṇya ravaṃ so'tha rājā tyaktaśivārcanaḥ |
ripvāgamanaśaṅkāto niryayau bhavanād bahiḥ ||
3.31.52
etasminneva kāle tu tasyāmātyo mahābalī |
gṛhītaśatrusāmanto rājāntikamupāyayau ||
3.31.53
taṃ dṛṣṭvā śatrusāmantaṃ mahākrodhena vihvalaḥ |
avicārya vṛṣantasya śiraśchedamakārayat ||
3.31.54
asamāpyeśapūjāṃ tāmaśucirnaṣṭadhīrnṛpaḥ |
rātrau cakāra suprītyā bhojanaṃ naṣṭamaṅgalaḥ ||
3.31.55
vidarbhe so'bhavadrājā janmanīha śivavratī |
śivārcanāntarāyeṇa parairbhogāntare hataḥ ||
3.31.56
tatpitā yaḥ pūrvabhave so'smiñjanmani tatsutaḥ |
ayameva hataiśvaryaḥ śivapūjāvyatikramāt ||
3.31.57
asya mātā pūrvabhave sapatnīṃ chadmanāharat |
bhakṣitā tena pāpena grāheṇāsmin bhave hi sā ||
3.31.58
eṣā pravṛttireteṣāṃ bhavatyai parikīrtitā |
anarcitaśivā bhaktyā prāpnuvanti daridratām ||
3.31.59
eṣa te tanayaḥ pūrvajanmani brāhmaṇottamaḥ |
pratigrahairvayo ninye na yajñādyaiḥ sukarmabhiḥ ||
3.31.60
ato dāridryamāpannaḥ putraste dvijabhāmini |
taddoṣaparihārārthaṃ śaraṇaṃ śaṅkaraṃ vraja ||
3.31.61
etābhyāṃ khalu bālābhyāṃ śivapūjā vidhīyatām |
upavītānantaraṃ hi śivaḥ śreyaḥ kariṣyati ||
3.31.62
nandīśvara uvāca |
iti tāmupadiśyātha bhikṣuvaryatanuḥ śivaḥ |
svarūpaṃ darśayāmāsa paramaṃ bhaktavatsalaḥ ||
3.31.63
atha sā vipravanitā jñātvā taṃ śaṅkaraṃ prabhum |
supraṇamya hi tuṣṭāva premṇā gadgadayā girā ||
3.31.64
tataḥ sa bhagavān śambhurdhṛtabhikṣutanurdrutam |
paśyantyā viprapantyāstu tatraivāntaradhīyata ||
3.31.65
atha tasmin gate bhikṣau viśrabdhā brāhmaṇī ca sā |
tamarbhakaṃ samādāya sasvaputrā gṛhaṃ yayau ||
3.31.66
ekacakrāhvaye ramye grāmye kṛtaniketanā |
svaputraṃ rājaputraṃ ca varānnaiśca vyavardhayat ||
3.31.67
brāhmaṇaiḥ kṛtasaṃskārau kṛtopanayanau ca tau |
vavṛdhāte svagehe ca śivapūjanatatparau ||
3.31.68
tau śāṇḍilyamunestāta nideśānniyamasthitau |
pradoṣe cakratuḥ śambhoḥ pūjāṃ kṛtvā vrataṃ śubham ||
3.31.69
kadācid dvijaputreṇa vināsau rājanandanaḥ |
nadyāṃ snātuṃ gataḥ prāpa nidhānakalaśaṃ varam ||
3.31.70
evaṃ pūjayatoḥ śambhuṃ rājadvijakumārayoḥ |
sukhenaiva vyatīyāya tayormāsacatuṣṭayam ||
3.31.71
evamarcayatoḥ śambhuṃ bhūyo'pi parayā mudā |
samvatsaro vyatīyāya tasminneva tayorgṛhe ||
3.31.72
samvatsare vyatikrānte sa rājatanayo mune |
gatvā vanānte vipreṇa śivasyānugrahādvibhoḥ ||
3.31.73
akasmādāgatāṃ tatra dattāṃ tajjanakena ha |
vivāhya gandharvasutāṃ cakre rājyamakaṇṭakam ||
3.31.74
yā vipravanitā pūrvaṃ tamapuṣṇātsvaputravat |
saiva mātābhavattasya sa bhrātā dvijanandanaḥ ||
3.31.74_2
itthamārādhya deveśaṃ dharmaguptāhvayaḥ sa vai |
vidarbhaviṣaye rājñyā tayā bhogaṃ cakāra ha ||
3.31.76
bhikṣuvaryāvatāraste varṇitaśca mayādhunā |
śivasya dharmaguptāhvanṛpabālasukhapradaḥ ||
3.31.77
etadākhyānamanaghaṃ pavitraṃ pāvanaṃ mahat |
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sādhanaṃ sarvakāmadam ||
3.31.78
ya etacchṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ |
sa bhuktvehākhilānkāmān so'nte śivapuraṃ vrajet ||
3.31.78.c1
iti śrī śivamahāpurāṇe tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ bhikṣuvaryāhvaśivāvatāra caritravarṇanaṃ nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ ||
3.31.78.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
3.31.78.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
3.31.78.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
3.31.78.p5
tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ
Linked texts (1)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit