Shivapurana 3.38: aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | kirātāvatāravarṇanaprasaṅge'rjunatapovarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 3.38
- Language
- Sanskrit
Contents
- 3.38.65 — 5 parts
aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | kirātāvatāravarṇanaprasaṅge'rjunatapovarṇanam
3.38.1
nandīśvara uvāca |
arjuno'pi tadā tatra dīpyamāno vyadṛśyata |
mantreṇa śivarūpeṇa tejaścātulamāvahan ||
3.38.2
te sarve cārjunaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavā niścayaṃ gatāḥ |
jayo'smākaṃ dhruvaṃ jātaṃ tejaśca vipulaṃ yataḥ ||
3.38.3
idaṃ kāryaṃ tvayā sādhyaṃ nānyena ca kadācana |
vyāsasya vacanādbhāti saphalaṃ kuru jīvitam ||
3.38.4
iti procyārjunaṃ te vai virahautsukyakātarāḥ |
anicchanto'pi tatraiva preṣayāmāsurādarāt ||
3.38.5
draupadī duḥkhasaṃyuktā netrāśrūṇi nirudhya ca |
preṣayantī śubhaṃ vākyaṃ tadovāca pativratā ||
3.38.6
draupadyuvāca |
vyāsopadiṣṭaṃ yadrājaṃstvayā kāryaṃ prayatnataḥ |
śubhaprado'stu te panthāḥ śakaraḥ śaṃ karotu vai ||
3.38.7
te sarve cāvasaṃstatra visṛjyārjunamādarāt |
atyantaduḥkhamāpannā militvā pañca eva ca ||
3.38.8
sthitāstatra vadanti sma śrūyatāmṛṣisattama |
duḥkhe'pi priyasaṅgo vai na duḥkhāya prajāyate ||
3.38.9
viyoge dviguṇaṃ tasya duḥkhaṃ bhavati nityaśaḥ |
tatra dhairyadharasyāpi kathaṃ dhairyaṃ bhavediha ||
3.38.10
nandīśvara uvāca |
kurvatsveva tadā duḥkhampāṇḍaveṣu munīśvaraḥ |
kṛpāsindhuśca sa vyāsa ṛṣivaryaḥ samāgata ||
3.38.11
taṃ tadā pāṇḍavāste vai natvā sampūjya cādarāt |
dattvāsanaṃ hi duḥkhāḍhyāḥ karau badhvā vaco'bruvan ||
3.38.12
pāṇḍavā ūcuḥ |
śrūyatāmṛṣabhaśreṣṭha duḥkhadagdhā vayaṃ prabho |
darśanaṃ te'dya samprāpya hyānandaṃ prāpnumo mune ||
3.38.13
kiyatkālaṃ vasātraiva duḥkhanāśāya naḥ prabho |
darśanāttava viprarṣe sarvaṃ duḥkhaṃ vilīyate ||
3.38.14
nandīśvara uvāca |
ityuktaḥ sa ṛṣiśreṣṭho nyavasattatsukhāya vai |
kathābhirvividhābhiśca tadduḥkhaṃ nodayaṃstadā ||
3.38.15
vārtāyāṃ kriyamāṇāyāṃ tena vyāsena sanmune |
supraṇamya vinītātmā dharmarājo'bravīdidam ||
3.38.16
dharmarāja uvāca |
śṛṇu tvaṃ hi ṛṣiśreṣṭha duḥkhaśāntirmatā mama |
pṛcchāmi tvāṃ mahāprājña kathanīyaṃ tvayā prabho ||
3.38.17
īdṛśaṃ caiva duḥkhaṃ ca purā prāptaśca kaścana |
vayameva paraṃ duḥkhaṃ prāptā vai naiva kaścana ||
3.38.18
vyāsa uvāca |
rājñastu nalanāmno vai niṣadhādhipateḥ purā |
bhavadduḥkhādhikaṃ duḥkhaṃ jātaṃ tasya mahātmanaḥ ||
3.38.19
hariścandrasya nṛpaterjātaṃ duḥkhaṃ mahattaram |
akathyaṃ tadviśeṣeṇa paraśokāvahaṃ tathā ||
3.38.20
duḥkhaṃ tathaiva vijñeyaṃ rāmasyāpyatha pāṇḍava |
yacchrutvā strīnarāṇāṃ ca bhavenmoho mahattaraḥ ||
3.38.21
tasmādvarṇayituṃ naiva śakyate hi mayā punaḥ |
śarīraṃ duḥkharāśiṃ ca matvā tyājyaṃ tvayādhunā ||
3.38.22
yenedaṃ ca dhṛtaṃ tena vyāptameva na saṃśayaḥ |
prathamaṃ mātṛgarbhe vai janma duḥkhasya kāraṇam ||
3.38.23
kaumāre'pi mahāduḥkhaṃ bālalīlānusāri yat |
tato'pi yauvane kāmānbhuñjāno duḥkharūpiṇaḥ ||
3.38.24
gatāgatairdinānāṃ hi kāryabhārairanekaśaḥ |
āyuśca kṣīyate nityaṃ na jānāti ha tatpunaḥ ||
3.38.25
ante ca maraṇaṃ caiva mahāduḥkhamataḥ param |
nānānarakapīḍāśca bhujyante'jñairnaraistadā ||
3.38.26
tasmādidamasatyaṃ ca tvantu satyaṃ samācara |
yenaiva tuṣyate śambhustathā kāryaṃ nareṇa ca ||
3.38.27
nandīśvara uvāca |
evaṃ vividhavārtābhiḥ kālaniryāpaṇantadā |
cakruste bhrātaraḥ sarve manorathapathaiḥ punaḥ ||
3.38.28
arjuno'pi svayaṃ gacchandurgādriṣu dṛḍhavrataḥ |
yakṣaṃ labdhvā ca tenaiva dasyūnnighnannanekaśaḥ ||
3.38.29
manasā harṣasaṃyukto jagāmācalamuttamam |
tatra gatvā ca gaṅgāyāḥ samīpaṃ sundaraṃ sthalam ||
3.38.30
aśokakānanaṃ yatra tiṣṭhati svarga uttamaḥ |
tatra tasthau svayaṃ snātvā natvā ca gurumuttamam ||
3.38.31
yathopadiṣṭaṃ veṣādi tathā caivākarotsvayam |
indriyāṇyapakṛṣyādau manasā saṃsthito'bhavat ||
3.38.32
punaśca pārthivaṃ kṛtvā sundaraṃ samasūtrakam |
tadagre praṇidadhyau sa tejorāśimanuttamam ||
3.38.33
trikālaṃ caiva susnātaḥ pūjanaṃ vividhaṃ tadā |
cakāropāsanaṃ tatra harasya ca punaḥ punaḥ ||
3.38.34
tasyaiva śirasastejo nissṛtaṃ taccarāstadā |
dṛṣṭvā bhayaṃ samāpannāḥ praviṣṭaśca kadā hyayam ||
3.38.35
punaste ca vicāryaivaṃ kathanīyaṃ viḍaujase |
ityuktvā tu gatāste vai śakrasyāntikamañjasā ||
3.38.36
carā ūcuḥ |
devo vātha ṛṣiścaiva sūryo vātha vibhāvasuḥ |
tapaścarati deveśa na jānīmo vane ca tam ||
3.38.37
tasyaiva tejasā dagdhā āgatāstava sannidhau |
niveditañcaritraṃ tatkriyatāmucitaṃ tu yat ||
3.38.38
nandīśvara uvāca |
ityuktastaiścaraiḥ sarvaṃ jñātvā putracikīrṣitam |
sa gotrapānvisṛjyaiva tatra gantuṃ mano dadhe ||
3.38.39
sa vṛddhabrāhmaṇo bhūtvā brahmacārī śacīpatiḥ |
jagāma tatra viprendra parīkṣārthaṃ hi tasya vai ||
3.38.40
tamāgataṃ tadā dṛṣṭvākārṣītpūjāṃ ca pāṇḍavaḥ |
sthito'gre ca stutiṃ kṛtvā kvāyāto'si vadādhunā ||
3.38.41
ityuktastena deveśo dhairyārthaṃ tasya prītitaḥ |
parīkṣāgarbhitaṃ vākyaṃ pāṇḍavantaṃ tato'bravīt ||
3.38.42
brāhmaṇa uvāca |
nave vayasi vai tāta kintapasyasi sāmpratam |
muktyarthaṃ vā jayārthaṃ kiṃ sarvathaitattapastava ||
3.38.43
nandīśvara uvāca |
iti pṛṣṭastadā tena sarvaṃ saṃveditaṃ punaḥ |
tacchrutvā sa punarvākyamuvāca brāhmaṇastadā ||
3.38.44
brāhmaṇa uvāca |
yuktaṃ na kriyate vīra sukhaṃ prāptuṃ ca yattapaḥ |
kṣātradharmeṇa kriyate muktyarthaṃ kurusattama ||
3.38.46
indrastu sukhadātā vai muktidātā bhavenna hi |
tasmāttvaṃ sarvathā śreṣṭha kartumarhasi sattapaḥ |
nandīśvara uvāca |
idaṃ tadvacanaṃ śrutvā krodhaṃ cakre'rjunastadā |
pratyuvāca vinītātmā tadanādṛtya suvrataḥ ||
3.38.47
arjuna uvāca |
rājyārthaṃ na ca muktyartha kimarthaṃ bhāṣase tvidam |
vyāsasya vacanenaiva kriyate tapa īdṛśam ||
3.38.48
ito gaccha brahmacārinmāṃ pātayitumicchasi |
prayojanaṃ kimatrāsti tava vai brahmacāriṇaḥ ||
3.38.49
nandīśvara uvāca |
ityuktaḥ sa prasanno'bhūtsundaraṃ rūpamadbhutam |
svopaskaraṇasaṃyuktaṃ darśayāmāsa vai nijam ||
3.38.50
śakrarūpaṃ tadā dṛṣṭvā lajjitaścārjunastadā |
sa indrastaṃ samāśvāsya punareva vaco'bravīt ||
3.38.51
indra uvāca |
varaṃ vṛṇīṣva he tāta dhanañjaya mahāmate |
yadicchasi mano'bhīṣṭaṃ nādeyaṃ vidyate tava ||
3.38.52
tacchrutvā śakravacanaṃ pratyuvācārjunastadā |
vijayaṃ dehi me tāta śatrukliṣṭasya sarvathā ||
3.38.53
śakra uvāca |
baliṣṭhāḥ śatravaste ca duryodhanapuraḥsarāḥ |
droṇo bhīmaśca karṇaśca sarve te durjayā dhruvam ||
3.38.54
aśvatthāmā droṇaputro raudroṃ'śo durjayo'ti saḥ |
mayāsādhyā bhaveyuste sarvathā svahitaṃ śṛṇu ||
3.38.55
etadvīra jayaṃ kartuṃ na śaktaḥ kaścanādhunā |
vartate hi śivo varyastasmācchambhorjapo'dhunā ||
3.38.56
śaṅkaraḥ sarvalokeśaścarācarapatiḥ svarāṭ |
sarvaṃ kartuṃ samartho'sti bhuktimuktiphalapradaḥ ||
3.38.57
ahammanye ca brahmādyā viṣṇuḥ sarvavarapradaḥ |
anye jigīṣavo ye ca te sarve śivapūjakāḥ ||
3.38.58
adyaprabhṛti tanmantraṃ hitvā bhaktyā śivaṃ bhaja |
pārthivena vidhānena dhyānenaiva śivasya ca ||
3.38.59
upacārairanekaiśca sarvabhāvena bhārata |
siddhiḥ syādacalā te'dya nātra kāryā vicāraṇā ||
3.38.60
nandīśvara uvāca |
ityuktvā ca carānsarvānsamāhūyābravīdidam |
sāvadhānena vai stheyametatsaṃrakṣaṇe sadā ||
3.38.61
prabodhya svacarānindro'rjunasaṃrakṣaṇādikam |
vātsalyapūrṇahṛdayaḥ punarūce kapidhvajam ||
3.38.62
indra uvāca |
rājyaṃ tvayā pramādādvai na kartavyaṃ kadācana |
śreyase bhadra vidyeyaṃ bhavettava parantapa ||
3.38.63
dhairyaṃ dhāryaṃ sādhakena sarvathā rakṣakaḥ śivaḥ |
sampattīśca phalaṃ tubhyaṃ dāsyate nātra saṃśayaḥ ||
3.38.64
nandīśvara uvāca |
iti dattvā varaṃ tasya bhāratasya sureśvaraḥ |
smarañchivapadāmbhojaṃ jagāma bhavanaṃ svakam ||
3.38.65
arjuno'pi mahāvīraḥ supraṇamya sureśvaram |
tapastepe saṃyatātmā śivamuddiśya tadvidham ||
3.38.65.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ kirātāvatāravarṇanaprasaṅge'rjunatapovarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||
3.38.65.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
3.38.65.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
3.38.65.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
3.38.65.p5
tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ