Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 3.38: aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | kirātāvatāravarṇanaprasaṅge'rjunatapovarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 3.38

Language
Sanskrit

Contents

aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | kirātāvatāravarṇanaprasaṅge'rjunatapovarṇanam

3.38.1

nandīśvara uvāca |
arjuno'pi tadā tatra dīpyamāno vyadṛśyata |
mantreṇa śivarūpeṇa tejaścātulamāvahan ||

3.38.2

te sarve cārjunaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavā niścayaṃ gatāḥ |
jayo'smākaṃ dhruvaṃ jātaṃ tejaśca vipulaṃ yataḥ ||

3.38.3

idaṃ kāryaṃ tvayā sādhyaṃ nānyena ca kadācana |
vyāsasya vacanādbhāti saphalaṃ kuru jīvitam ||

3.38.4

iti procyārjunaṃ te vai virahautsukyakātarāḥ |
anicchanto'pi tatraiva preṣayāmāsurādarāt ||

3.38.5

draupadī duḥkhasaṃyuktā netrāśrūṇi nirudhya ca |
preṣayantī śubhaṃ vākyaṃ tadovāca pativratā ||

3.38.6

draupadyuvāca |
vyāsopadiṣṭaṃ yadrājaṃstvayā kāryaṃ prayatnataḥ |
śubhaprado'stu te panthāḥ śakaraḥ śaṃ karotu vai ||

3.38.7

te sarve cāvasaṃstatra visṛjyārjunamādarāt |
atyantaduḥkhamāpannā militvā pañca eva ca ||

3.38.8

sthitāstatra vadanti sma śrūyatāmṛṣisattama |
duḥkhe'pi priyasaṅgo vai na duḥkhāya prajāyate ||

3.38.9

viyoge dviguṇaṃ tasya duḥkhaṃ bhavati nityaśaḥ |
tatra dhairyadharasyāpi kathaṃ dhairyaṃ bhavediha ||

3.38.10

nandīśvara uvāca |
kurvatsveva tadā duḥkhampāṇḍaveṣu munīśvaraḥ |
kṛpāsindhuśca sa vyāsa ṛṣivaryaḥ samāgata ||

3.38.11

taṃ tadā pāṇḍavāste vai natvā sampūjya cādarāt |
dattvāsanaṃ hi duḥkhāḍhyāḥ karau badhvā vaco'bruvan ||

3.38.12

pāṇḍavā ūcuḥ |
śrūyatāmṛṣabhaśreṣṭha duḥkhadagdhā vayaṃ prabho |
darśanaṃ te'dya samprāpya hyānandaṃ prāpnumo mune ||

3.38.13

kiyatkālaṃ vasātraiva duḥkhanāśāya naḥ prabho |
darśanāttava viprarṣe sarvaṃ duḥkhaṃ vilīyate ||

3.38.14

nandīśvara uvāca |
ityuktaḥ sa ṛṣiśreṣṭho nyavasattatsukhāya vai |
kathābhirvividhābhiśca tadduḥkhaṃ nodayaṃstadā ||

3.38.15

vārtāyāṃ kriyamāṇāyāṃ tena vyāsena sanmune |
supraṇamya vinītātmā dharmarājo'bravīdidam ||

3.38.16

dharmarāja uvāca |
śṛṇu tvaṃ hi ṛṣiśreṣṭha duḥkhaśāntirmatā mama |
pṛcchāmi tvāṃ mahāprājña kathanīyaṃ tvayā prabho ||

3.38.17

īdṛśaṃ caiva duḥkhaṃ ca purā prāptaśca kaścana |
vayameva paraṃ duḥkhaṃ prāptā vai naiva kaścana ||

3.38.18

vyāsa uvāca |
rājñastu nalanāmno vai niṣadhādhipateḥ purā |
bhavadduḥkhādhikaṃ duḥkhaṃ jātaṃ tasya mahātmanaḥ ||

3.38.19

hariścandrasya nṛpaterjātaṃ duḥkhaṃ mahattaram |
akathyaṃ tadviśeṣeṇa paraśokāvahaṃ tathā ||

3.38.20

duḥkhaṃ tathaiva vijñeyaṃ rāmasyāpyatha pāṇḍava |
yacchrutvā strīnarāṇāṃ ca bhavenmoho mahattaraḥ ||

3.38.21

tasmādvarṇayituṃ naiva śakyate hi mayā punaḥ |
śarīraṃ duḥkharāśiṃ ca matvā tyājyaṃ tvayādhunā ||

3.38.22

yenedaṃ ca dhṛtaṃ tena vyāptameva na saṃśayaḥ |
prathamaṃ mātṛgarbhe vai janma duḥkhasya kāraṇam ||

3.38.23

kaumāre'pi mahāduḥkhaṃ bālalīlānusāri yat |
tato'pi yauvane kāmānbhuñjāno duḥkharūpiṇaḥ ||

3.38.24

gatāgatairdinānāṃ hi kāryabhārairanekaśaḥ |
āyuśca kṣīyate nityaṃ na jānāti ha tatpunaḥ ||

3.38.25

ante ca maraṇaṃ caiva mahāduḥkhamataḥ param |
nānānarakapīḍāśca bhujyante'jñairnaraistadā ||

3.38.26

tasmādidamasatyaṃ ca tvantu satyaṃ samācara |
yenaiva tuṣyate śambhustathā kāryaṃ nareṇa ca ||

3.38.27

nandīśvara uvāca |
evaṃ vividhavārtābhiḥ kālaniryāpaṇantadā |
cakruste bhrātaraḥ sarve manorathapathaiḥ punaḥ ||

3.38.28

arjuno'pi svayaṃ gacchandurgādriṣu dṛḍhavrataḥ |
yakṣaṃ labdhvā ca tenaiva dasyūnnighnannanekaśaḥ ||

3.38.29

manasā harṣasaṃyukto jagāmācalamuttamam |
tatra gatvā ca gaṅgāyāḥ samīpaṃ sundaraṃ sthalam ||

3.38.30

aśokakānanaṃ yatra tiṣṭhati svarga uttamaḥ |
tatra tasthau svayaṃ snātvā natvā ca gurumuttamam ||

3.38.31

yathopadiṣṭaṃ veṣādi tathā caivākarotsvayam |
indriyāṇyapakṛṣyādau manasā saṃsthito'bhavat ||

3.38.32

punaśca pārthivaṃ kṛtvā sundaraṃ samasūtrakam |
tadagre praṇidadhyau sa tejorāśimanuttamam ||

3.38.33

trikālaṃ caiva susnātaḥ pūjanaṃ vividhaṃ tadā |
cakāropāsanaṃ tatra harasya ca punaḥ punaḥ ||

3.38.34

tasyaiva śirasastejo nissṛtaṃ taccarāstadā |
dṛṣṭvā bhayaṃ samāpannāḥ praviṣṭaśca kadā hyayam ||

3.38.35

punaste ca vicāryaivaṃ kathanīyaṃ viḍaujase |
ityuktvā tu gatāste vai śakrasyāntikamañjasā ||

3.38.36

carā ūcuḥ |
devo vātha ṛṣiścaiva sūryo vātha vibhāvasuḥ |
tapaścarati deveśa na jānīmo vane ca tam ||

3.38.37

tasyaiva tejasā dagdhā āgatāstava sannidhau |
niveditañcaritraṃ tatkriyatāmucitaṃ tu yat ||

3.38.38

nandīśvara uvāca |
ityuktastaiścaraiḥ sarvaṃ jñātvā putracikīrṣitam |
sa gotrapānvisṛjyaiva tatra gantuṃ mano dadhe ||

3.38.39

sa vṛddhabrāhmaṇo bhūtvā brahmacārī śacīpatiḥ |
jagāma tatra viprendra parīkṣārthaṃ hi tasya vai ||

3.38.40

tamāgataṃ tadā dṛṣṭvākārṣītpūjāṃ ca pāṇḍavaḥ |
sthito'gre ca stutiṃ kṛtvā kvāyāto'si vadādhunā ||

3.38.41

ityuktastena deveśo dhairyārthaṃ tasya prītitaḥ |
parīkṣāgarbhitaṃ vākyaṃ pāṇḍavantaṃ tato'bravīt ||

3.38.42

brāhmaṇa uvāca |
nave vayasi vai tāta kintapasyasi sāmpratam |
muktyarthaṃ vā jayārthaṃ kiṃ sarvathaitattapastava ||

3.38.43

nandīśvara uvāca |
iti pṛṣṭastadā tena sarvaṃ saṃveditaṃ punaḥ |
tacchrutvā sa punarvākyamuvāca brāhmaṇastadā ||

3.38.44

brāhmaṇa uvāca |
yuktaṃ na kriyate vīra sukhaṃ prāptuṃ ca yattapaḥ |
kṣātradharmeṇa kriyate muktyarthaṃ kurusattama ||

3.38.46

indrastu sukhadātā vai muktidātā bhavenna hi |
tasmāttvaṃ sarvathā śreṣṭha kartumarhasi sattapaḥ |
nandīśvara uvāca |
idaṃ tadvacanaṃ śrutvā krodhaṃ cakre'rjunastadā |
pratyuvāca vinītātmā tadanādṛtya suvrataḥ ||

3.38.47

arjuna uvāca |
rājyārthaṃ na ca muktyartha kimarthaṃ bhāṣase tvidam |
vyāsasya vacanenaiva kriyate tapa īdṛśam ||

3.38.48

ito gaccha brahmacārinmāṃ pātayitumicchasi |
prayojanaṃ kimatrāsti tava vai brahmacāriṇaḥ ||

3.38.49

nandīśvara uvāca |
ityuktaḥ sa prasanno'bhūtsundaraṃ rūpamadbhutam |
svopaskaraṇasaṃyuktaṃ darśayāmāsa vai nijam ||

3.38.50

śakrarūpaṃ tadā dṛṣṭvā lajjitaścārjunastadā |
sa indrastaṃ samāśvāsya punareva vaco'bravīt ||

3.38.51

indra uvāca |
varaṃ vṛṇīṣva he tāta dhanañjaya mahāmate |
yadicchasi mano'bhīṣṭaṃ nādeyaṃ vidyate tava ||

3.38.52

tacchrutvā śakravacanaṃ pratyuvācārjunastadā |
vijayaṃ dehi me tāta śatrukliṣṭasya sarvathā ||

3.38.53

śakra uvāca |
baliṣṭhāḥ śatravaste ca duryodhanapuraḥsarāḥ |
droṇo bhīmaśca karṇaśca sarve te durjayā dhruvam ||

3.38.54

aśvatthāmā droṇaputro raudroṃ'śo durjayo'ti saḥ |
mayāsādhyā bhaveyuste sarvathā svahitaṃ śṛṇu ||

3.38.55

etadvīra jayaṃ kartuṃ na śaktaḥ kaścanādhunā |
vartate hi śivo varyastasmācchambhorjapo'dhunā ||

3.38.56

śaṅkaraḥ sarvalokeśaścarācarapatiḥ svarāṭ |
sarvaṃ kartuṃ samartho'sti bhuktimuktiphalapradaḥ ||

3.38.57

ahammanye ca brahmādyā viṣṇuḥ sarvavarapradaḥ |
anye jigīṣavo ye ca te sarve śivapūjakāḥ ||

3.38.58

adyaprabhṛti tanmantraṃ hitvā bhaktyā śivaṃ bhaja |
pārthivena vidhānena dhyānenaiva śivasya ca ||

3.38.59

upacārairanekaiśca sarvabhāvena bhārata |
siddhiḥ syādacalā te'dya nātra kāryā vicāraṇā ||

3.38.60

nandīśvara uvāca |
ityuktvā ca carānsarvānsamāhūyābravīdidam |
sāvadhānena vai stheyametatsaṃrakṣaṇe sadā ||

3.38.61

prabodhya svacarānindro'rjunasaṃrakṣaṇādikam |
vātsalyapūrṇahṛdayaḥ punarūce kapidhvajam ||

3.38.62

indra uvāca |
rājyaṃ tvayā pramādādvai na kartavyaṃ kadācana |
śreyase bhadra vidyeyaṃ bhavettava parantapa ||

3.38.63

dhairyaṃ dhāryaṃ sādhakena sarvathā rakṣakaḥ śivaḥ |
sampattīśca phalaṃ tubhyaṃ dāsyate nātra saṃśayaḥ ||

3.38.64

nandīśvara uvāca |
iti dattvā varaṃ tasya bhāratasya sureśvaraḥ |
smarañchivapadāmbhojaṃ jagāma bhavanaṃ svakam ||

3.38.65

arjuno'pi mahāvīraḥ supraṇamya sureśvaram |
tapastepe saṃyatātmā śivamuddiśya tadvidham ||

3.38.65.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ kirātāvatāravarṇanaprasaṅge'rjunatapovarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||

3.38.65.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

3.38.65.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

3.38.65.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

3.38.65.p5

tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ